|
Prof. Dr. Sinsi
|
İnkılap Tarihi Öğretmen Klavuzu Özeti Yeni Müfreda
TBMM'nin Bu Ayaklanmaları Önlemek İçin Aldığı Önlemler:
-Hiyanet-i Vataniye kanunu çıkarıldı ve İstiklâl Mahkemeleri kuruldu
- İstanbul Hükümeti ile haberleşmeler kesildi
- TBMM'ye karşı çıkanlar cezalandırıldı ve TBMM'nin otoritesi sağlandı
- Şeyhülislamın fetvasına karşı Ankara Müftüsü tarafından fetva yayınlandı
** Kuva-yı Milliye Birliklerinin bu isyanların bastırılmasında büyük faydaları oldu
SEVR ANTLAŞMASI (10 AĞUSTOS 1920) :
- İtilâf Devletleri, l Dünya Savaşı sonunda, Osmanlı Devletine kabul ettirmeyi düşündükleri esasları İtalya'nın San-Remo kentinde belirlemişlerdi Bu esaslar meclis kapatıldığı için “Osmanlı Saltanat Şurası'nda” incelendi ve onaylandı Rıza Paşa'dan başka hepsi de antlaşma şartlarını kabul etti Sonra da Paris'in Sevr mahallesinde Damat Ferit Paşa tarafından antlaşma metni imzalandı
Maddeleri: 1 İstanbul, Osmanlı Devletinin başkenti olarak kalacak, fakat Osmanlı Devleti azınlıkların haklarını gözetmezse İstanbul, Türklerin elinden alınacaktı
2 Boğazlar, her zaman bütün devletlerin gemilerine açık bulundurulacak ve "Boğazlar Komisyonu" nün idaresinde bulunacak
3 Doğu Anadolu'da Kürdistan ve Ermenistan devletleri kurulacak
4 İzmir dahil, Ege bölgesinin büyük bir bölümü ile Midye - Büyük çekmece çizgisinin batısında kalan bütün Trakya, Yunanlılar'a verilecek
5 Antalya ve Konya yöresi, İtalyanlara verilecek
6 Adana, Malatya ve Sivas dolaylarını birleştiren bölgeler ile Suriye Fransızlar'a verilecek
7 Arabistan ve Irak, İngilizlere verilecek
8 Askerlikte, mecburi hizmet olmayacak Elli
bin kişilik bir ordu bulundurulacak Bu ordunun, Tank ağır makineli tüfek, top ve uçağı olmayacak
9 Azınlıklara geniş haklar verilecek Müslüman milletlerden de azınlık ihdas edilecek
10 Kapütilâsyonlardan da bütün devletler yararlanacak
Önemi:
- Türk Milletine yaşama hakkı tanımayan ve Türk vatanının parçalanmasını öngören bir antlaşmadır
- Müslüman azınlıklar iddiası ile Türk milletinin de parçalanması plânlanmıştır
- TBMM bu antlaşmayı tanımadı Çünkü, Antlaşmayı kendisi değil, İstanbul Hükümeti imzalamıştı Mustafa Kemal TBMM Başkanı olur olmaz bu konuda gerekli duyuruyu yapmıştı Ayrıca, Türk milletini yok sayan, Türk vatanının parçalanmasını öngören bu antlaşma kabul edilemezdi
- İmzalayan ve onaylayanlar vatan haini kabul edildi
- Sevr Antlaşmasını TBMM kabul etmediği için yürürlüğe girememiştir
ÜNİTE III YA İSTİKLAL YA ÖLÜM
Kurtuluş Savaşımız sırasında, Doğu Cephesinde Ermeniler, Güney Cephesinde Fransızlar ve Batı Cephesinde Yunanlılar ile savaşıldı
DOĞU CEPHESİ (Gümrü Antlaşması):
Osmanlı Devleti'ni parçalamak isteyen devletler, kendilerine çıkar sağlamak için Osmanlı, ülkesinde yaşayan Müslüman olmayanların haklarını savunma rolü oynamışlardır
Ermeniler'i de bu politikalarına alet ettiler Ermeniler, önce Rusya'nın, sonra da İngiltere’nin desteği ile, Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurmak için harekete geçtiler Pek çok katliam yaptılar Ruslarla savaşan Türk ordusunu arkadan vurdular Bunun üzerine, savaş bölgesinde yaşayan insanların can ve mal güvenliğini sağlamak için TBMM, Tehcir (göç) yasasını çıkardı Bu yasayla Ermeniler, Suriye'ye göç ettirildiler (1915) I Dünya Savaşından sonra Kafkasya'nın güneyinde bir Ermenistan Devleti kuruldu İtilâf Devletleri, Doğu Anadolu'yu Ermenilere vermeyi planladılar Bundan cesaret alan Ermeniler, 1920 Haziranında Türkiye'ye karşı saldırıya geçtiler Fakat Doğu Cephesi Komutan'ı Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk kuvvetlerine yenildiler ve G ü m r ü Antlaşmasını yapmak zorunda kaldılar (3 Aralık 1920)
Bunun sonunda:
1 Ermeniler işgal ettikleri yerleri boşalttılar Kars ve çevresi Türkiye'ye bırakıldı Ermeni sorunu çözülmüş oldu
2 Doğudaki Türk kuvvetleri, Batı ve Güney Cephelerine kaydırılarak buralar güçlendirildi
Önemi:
*** Gümrü Antlaşması, TBMM’nin uluslar arası alanda kazandığı ilk siyasi ve askeri başarıdır Bundan sonra Doğu Anadolu'da bir Ermeni Devleti kurma ümidi ortadan kalkmıştır Ermeniler Sevr Antlaşmasından doğan haklarından vazgeçtiler
- İlk kez Gümrü antlaşmasıyla belirlenen doğu sınırımız , Moskova ve Kars antlaşmalarıyla son şeklini almıştır
GÜNEY CEPHESİ (Ankara Antlaşması):
Bu Cephede Fransızlar, Ermenilerle işbirliği ederek yöre halkına büyük işkenceler yaptılar Bunun üzerine halk direnişe geçti Sivas Kongresinde güneydeki Kuva-yi Milliye direnişinin örgütlenmesine karar verildi Temsil Kurulu tarafından buraya subaylar gönderildi Batı Cephesinden farklı olarak, Güney Cephesinde halkın tamamı bu subaylarla kaynaşarak topyekûn bir savaş başlatıldı Kuva-yi Milliye ve halk savaşı kazandı
- Düşmana karşı gösterdiği dirençten ve başarıdan dolayı Maraş’a “Kahraman”, Urfa’ya “Şanlı”, Antep’e de “Gazi” unvanları verildi
- Fransızlar Sakarya Savaşının kazanılması üzerine Ankara Antlaşmasını imzalayarak (20 Ekim 1921) yurdumuzu terk etmek zorunda kaldılar
- bu antlaşma ile: 1- Hatay dışında kalan bugünkü Suriye sınırımız çizildi Hatay'da özel bir yönetim kuruldu
2-Afganistan ve Sovyetler Birliğinden sonra Fransa da, yeni Türk Devletini tanımış oldu
NOT: İtilâf devletleri içinde yeni Türk devletini ilk tanıyan devlet Fransa'dır
DÜZENLİ ORDUNUN KURULMASI
- Mondros mütarekesinden sonra Osmanlı ordusu terhis edilmişti fakat işgalciler ayak bastıkları her yerde Kuva-yı milliye birlikleriyle karşılaştılar Kuva-yı milliye birlikleri askerlik tekniğinden uzak ve meydan savaşı yapacak güçte değildi Düşmana ani baskınlar yapıp kayıplar verdiriyor, ilerlemesine engel oluyorlardı Bu birliklerin büyük bir bölümü askeri eğitimden geçmemişti Ayrıca ağır silahları da yoktu Asker sayısı bakımından çok üstün olan ve modern silahlara sahip olan düşman kuvvetlerine karşı savaşı kazanmakta imkansızdı Bu nedenle düşmanla başa çıkacak durumda değillerdi Kuva-yı milliye birliklerinin bir bölümü ihtiyaçlarını halktan zorla karşılıyordu Suçluları usulsüz yargılayıp ağır bir şekilde cezalandırıyorlardı Ayrıca belli bir otoriteye bağlı kalmak istemiyorlardı
- İşte bütün bu nedenlerden dolayı düzenli ordunun kurulmasına ihtiyaç duyuldu
Bütün bu olumsuzluklara rağmen Kuva-yı Milliyenin tarihimizde önemi büyüktür Batıda Yunanlılar, Güneyde Fransızlara karşı başarılı savaşlar yaptılar Onlara kayıplar verdirerek ilerlemelerini yavaşlattılar Ayrıca TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların bastırılmasında da görev aldılar
- Düzenli ordu kurulunca Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe katılmayarak isyan ettiler
BATI CEPHESİ : Bu cephede İngiliz ve Fransızların desteklediği Yunan ordusu ile savaşılmıştır Ve Kurtuluş Savaşımızın en ağır ve kaderimizi belirleyen savaşları bu cephede yapıldı
I İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921) :
Nedeni:1 İtilâf Devletleri desteğinde, Sevr antlaşmasını Türklere kabul ettirmek
2 TBMM ordularını yok edip Ankara'ya kadar olan Türk topraklarını ele geçirmek ve TBMM'ni kapatmak
3 Demiryollarının kavşak noktası olan Eskişehir'i ele geçirmek
- Yapılan savaş sonunda Yunan ordusu yenilgiye uğratıldı
Sonucu:
1- Düzenli ordunun ilk askeri zaferdir
2- TBMM Hükümetinin moral ve otoritesinin artmasını sağladı Türk Milletinin azmini ve kurtuluş umudunu güçlendirdi
3- İtilâf Devletleri arasında bazı anlaşmazlıklara yol açtı ve Londra Konferansının toplanmasına sebep oldu
4- Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı (16 Mart 1921)
5- Afganistan ile dostluk antlaşması imzalandı
6- İsmet Paşa Albaylıktan generalliğe terfi etti
7- Çerkez Ethem isyanı bu zaferden sonra bastırıldı
8- 20 Ocak 1921’de ilk anayasa ( Teşkilat-ı Esasiye) ilan edildi
9- 12 Mart 1921’de İstiklal Marşımız kabul edildi ( Milli bilinci ve bağımsızlık coşkusunu pekiştirmek için hazırlandı )
** İstiklal Marşının yazarı Mehmet Akif Ersoy, bestecisi Zeki Üngör’dür
Londra Konferansı (21 Şubat - 12 Mart 1921): İtilaf Devletleri, TBMM'nin başarılarından endişelendiler ve Sevr Antlaşmasını biraz değiştirerek TBMM'ne kabul ettirmeyi düşündüler Bu amaçla, İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan Londra Konferansını topladılar
- Bu konferansa İstanbul Hükümeti yanında TBMM Hükümeti direk çağrılmadı TBMM bunu kabul etmeyince İtalya aracılığı ile TBMM Hükümeti de resmen davet edildi İstanbul Hükümetini Tevfik Paşa, TBMM Hükümetini de Bekir Sami Bey temsil ediyordu Tevfik Paşa söz hakkını Bekir Sami Bey'e bıraktı Bekir Sami Bey de Misak-ı Millî ile tespit edilmiş olan haklarımızı belirtti
Konferans anlaşma sağlanamadan dağıldı
- TBMM zaten, bu konferansa: 1- Misak-ı Milli'yi duyurmak 2- İtilâf Devletlerinin "Türkler barış görüşmelerine yanaşmıyorlar, savaşı uzatıyorlar " gibi bir propagandaya girişmelerine imkân vermemek 3- TBMM’nin ulusun temsilcisi olduğunu duyurmak için konferansa katılmıştı
-*** Bu konferansla, Türkiye Büyük Millet Meclisi, İtilâf Devletleri tarafından hukuken (resmen) tanınmış oluyordu
Moskova Antlaşması(16 Mart 1921):Rusya'da 1917 Bolşevik ihtilâli ile Çarlık rejimi yıkılmış ve Rusya I Dünya Savaşından çekilmişti Bunun üzerine Batılı devletler Rusya'ya karşı cephe aldılar
Rusya da, Batılı devletlerin Anadolu'yu ele geçirme çabalarından endişe duymaya başladı Çünkü Anadolu'nun işgali, Rusya'nın güney sınırlarını da tehlikeye sokardı Bu yüzden Rusya, TBMM ile yakınlaşmaya başladı, önce Misak-ı Milli'yi tanıdı
I İnönü Zaferinden sonra Türk Milleti'nin gücünün daha da artması üzerine Moskova Antlaşması imzalandı
|