Tbmm - Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Kuruluşu - Tbmm Hakkında

**Prof. Dr. Sinsi** · 07-30-2012

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ'NİN KURULUŞU

İstanbul'un işgalinden üç gün sonra

Atatürk ünlü 19 Mart 1920 tarihli bildiriyi yayımladı

Bildiride

"olağanüstü yetkiler taşıyan bir Meclisin Ankara'da toplanacağı

Meclis'e katılacak üyelerin nasıl seçilecekleri

seçilerin engeç onbeş gün içinde yapılması gereği

kesin ve kararlı ifadelerle yer alıyordu

Ayrıca

dağılan Meclis-i Mebusan'ın üyeleri de Ankara'daki Meclis'e katılabileceklerdi

Ulusal Kurtuluş Savaşı'nın yönetim yeri olarak pek çok tartışma ve millî kararlara sahne oldu: Bu yapı bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak

ilk yılların anılarını sergiliyor

İllerde seçilen temsilciler ve Meclis-i Mebusan'ın bir kısım üyeleri Ankara'ya geldiler

Ankara'nın o günkü şartları içinde Meclis'in toplanabileceği elverişli bir bina yok gibiydi

Sonunda

İkinci Meşrutiyet döneminde

İttihat ve Terakki Cemiyeti kulübü olarak yapılmış tek katlı bir bina uygun görüldü

Eksik kalmış yapı tamamlandı

okullardan toplanan ve halkın katkısıyla sağlanan eşyalarla donatıldı

Hazırlıklar tamamlanınca

Atatürk 21 Nisan'da yayınladığı ikinci bir bildiri ile

Meclis'in 23 Nisan günü toplanacağını ve açılış töreninin nasıl yapılacağını duyurdu

23 Nisan 1920 Cuma sabahı erken saatlerde

Ankara'da bulunan herkes Meclis Binası çevresinde toplandı

Halk

kendi kaderine sahip çıkmanın coşkusu içindeydi

Hacı Bayram Camii'nde kılınan öğle namazından sonra

Meclis binası girişinde gözleri yaşartan muhteşem bir tören yapıldı

Saat 13

45'de

Ankara'ya gelebilen 115 milletvekili Meclis salonunda toplandı

en yaşlı üye olan Sinop Milletvekili Şerif Bey (1845)

Başkanlık kürsüsüne çıktı ve aşağıdaki konuşmayı yaparak Meclis'in ilk toplantısını açtı

Burada Bulunan Saygıdeğer İnsanlar
Istanbul'un geçici kaydiyle yabancı kuvvetler tarafından işgal olunduğu ve bütün temelleri ile halifelik makamının ve hükümet merkezinin bağımsızlığının yok edildiği hepimizce bilinmektedir Bu duruma baş eğmek milletimizin teklif olunan yabancı köleliğini kabul etmesi demektir Ancak tam bağımsızlık ile yaşamak için kesin olarak kararlı bulunan ve ezelden beri hür ve başına buyruk yaşamış olan milletimiz kölelik durumunu son derece ve kesinlikle reddetmiş ve hemen vekillerini toplamaya başlıyarak Yüksek Meclisimizi meydana getirmiştir

Bu Yüksek Meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla ve Allah'ın yardımıyla milletimizin iç ve dış tam bağımsızlık içinde alın yazısının sorumluluğunu doğrudan doğruya yüklenip kendi kendisini yönetmeye başladığını bütün dünyaya ilan ederek Büyük Millet Meclisi'ni açıyorum

Bu açış konuşmasında

millî egemenliğe dayalı yeni Türk parlamentosunun adı da "Büyük Millet Meclisi" olarak konulmuştu

Bu ad herkesçe benimsedi

Daha sonra Atatürk'ün tüm konuşmalarında yer aldığı şekliyle ve ilk kez 8 Şubat 1921 tarihli Bakanlar Kurulu Kararnamesinde de yazılı olarak

"Türkiye Büyük Millet Meclisi" (TBMM) adı kalıcılık kazandı

TBMM

24 Nisan 1920 günü yaptığı ikinci toplantısında Mustafa Kemal Paşa'yı (Atatürk)

başkanlığa seçti

Mustafa Kemal Paşa

kendi öncülüğünde kurulan TBMM'nin başkanlığını Cumhurbaşkanı seçildiği gün olan 29 Ekim 1923 tarihine kadar sürdürdü

TBMM

açılışından iki gün sonra

sadece yasama değil

yürütme gücüne de sahip olacak hukukî ve siyasî yapısını düzenleme çalışmalarına başladı

Bu düzenlemeler

TBMM'nin tam bir güçler birliği ilkesini benimsediğini göstermişti

2 Mayıs 1920'de Bakanlar Kurulunun seçilmesi hakkındaki yasa çıkarıldı

11 Bakandan oluşan "Meclis Hükümeti"

5 Mayıs'da TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığında ilk toplantısını yaptı

TBMM'nin açılışı ile birlikte

millî egemenliğe dayalı yeni Türk Devleti doğmuş oluyordu

Birinci TBMM'nin iki temel hedefi

kesin zaferi kazanmak ve yeni devletin otoritesini güçlendirmek

kalıcılığını gerçekleştirmekti

Öncelikle

ülke topraklarının yabancı işgalinden kurtarılması gerekiyordu

TBMM'nin yaptığı ilk uluslararası andlaşmaydı

Böylece Doğu cephesi kapandı

16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Andlaşması ile Rusya

yeni Türk Devletini ve Misak-ı Millî ilkelerini tanıdı

6-11 Ocak 1921'de Birinci İnönü

23-31 Mart 1921'de İkinci İnönü ve 13 Eylül 1921'de Sakarya Zaferleri sonucunda

20 Ekim 1921'de imzalanan Ankara Andlaşması ile Fransızlar savaştan çekildi

Aynı yılın sonunda İtalyanlar da TBMM hükümetiyle işbirliğine giriştiler

1922 yılında

Yunanistan ve İngiltere dışında

TBMM

tüm ülkelerle iyi ilişkiler içindeydi

TBMM Orduları

26 Ağustos 1922'de Büyük Zaferi kazandılar

9 Eylül'de İzmir kurtarıldı

27 Ekim'de Lozan'da barış görüşmelerinin yapılmasını kararlaştırdılar

Uzun süren görüşmeler sonunda 24 Temmuz 1923'de imzalanan Lozan Barış Andlaşması 24 Ağustos 1923'de TBMM'de onaylandı

Yeni Türk Devleti

askerî

siyasî ve ekonomik özgürlüğüne kavuştu

1921 ANAYASASI

19 Kasım 1920'de başladı ve 20 Ocak 1921 günü yapılan
oylamayla kabul edildi

Böylece millî egemenlik ilkesine dayalı ilk Anayasa yürürlüğe girdi

1921 Anayasası 23 maddeden oluşan oldukça kısa bir metindi

İlk dokuz maddesi devletin dayandığı temel
ilkeleri sayıyordu

Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu

yasama ve yürütme yetkilerinin milletin tek ve gerçek temsilcisi olan TBMM'de toplandığı esasları

halka dayalı devlet ve güçler birliği ilkelerini en kesin ve açık biçimde ifade ediyordu Ancak

1921 Anayasasında

Devlet başkanının bulunmayışı

vatandaşların hak ve özgürlüklerinin düzenlenmeyişi

yargı ile ilgili hükümlerin olmayışı önemli eksikliklerdi

CUMHURİYETİN İLANI

1921 Anayasası'nın getirdiği millî egemenlik ilkesi ile padişah iradesi ortaya bir çelişki çıkardı

Saltanat makamı boşlukta kalmıştı

1 Kasım 1922'de TBMM aldığı kararla saltanatı kaldırdı

Padişahlık lağvedilmiş

kişisel egemenlik hukuken tarihe karışmıştı

Bu kararın doğal sonucu

Cumhuriyet rejiminin kurulması olacaktı

13 Ekim 1923'de Ankara'nın başkent olması kararı alındı

29 Ekim 1923'de Atatürk ve arkadaşlarının

Anayasanın bazı maddelerini değiştiren teklifi TBMM'de alkışlarla ve oybirliği ile kabul edildi

Anayasanın birinci maddesinde

"Türkiye Devletinin hükümet biçimi Cumhuriyettir" hükmü yer aldı

Aynı günün gecesi

Mustafa Kemal Paşa (Atatürk)

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanlığına seçildi

Saltanatın kaldırılması ve cumhuriyetin

ilanı ile

sistem içinde varlığını sürdüren "Halifelik" de gereksiz ve işlevsiz bir duruma gelmişti

3 Mart 1924'de Urfa Milletvekili Şeyh Saffet Efendi ve arkadaşlarının verdikleri kanun teklifi TBMM'de kabul edilerek

hilafet kaldırıldı

halifelik de tarihe karıştı

1924 ANAYASASI

TBMM'nin 1921 tarihli ilk anayasası sadece 3 yıl yürürlükte kalabildi

Gelişmelerin gerisinde kalmış ve önemli eksiklikleri vardı

yetersizdi

Bütünüyle bir yeni anayasa hazırlıklarına girişildi

Cumhuriyet döneminin anayasası

20 Nisan 1924'de TBMM'de büyük bir çoğunlukla kabul edildi

Yeni anayasa

cumhuriyet rejimi içinde güçler birliği esasına dayandırıldı

105 maddeden oluşmuştu

1924 Anayasası

Türk siyasî yaşamının gelişmesinde önemli rol oynadı

Siyasî partilerin kurulmasına ve dolayısıyla demokrasiye açıktı

Klasik hak ve özgürlüklere yer veriyordu

Ancak

bunların korunmasına ilişkin düzenlemeler yine yoktu

Ayrıca

ekonomik ve sosyal haklar da Anayasada bulunmuyordu

Bu konuda tek güvence

egemenliğin sadece TBMM tarafından kullanılmasıydı

TBMM'nin üstünlüğü

tıpkı 1921 Anayasasında olduğu gibi sarsılmaz bir durumdaydı

Yasaların

Anayasaya aykırılığını önleyecek

denetleyecek mekanizmalar bulunmuyordu

1928

1934 ve 1937 yıllarında yapılan değişikliklerle 1924 Anayasasına başka bazı temel ilkeler getirildi

10 Nisan 1928 değişikliği

Devlete laik bir karakter verdi

5 Aralık 1934 tarihli değişiklikle

kadınlara seçme ve seçilme hakkı tam olarak tanındı

5 Şubat 1937 değişikliği ise

Devletin "cumhuriyetçi

milliyetçi

halkçı

devletçi

laik ve inkilapçı" niteliklerini belirliyordu

1924 Anayasası eksiklik ve değişiklikleri ile

Türk Anayasa tarihinin en uzun ömürlü metni oldu

Tam ve kesintisiz olarak

36 yıl yürürlükte kaldı

ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ

Cumhuriyetin ilanından önce yeni Türk Devletinin ilk siyasî partisi "Halk Partisi" adı altında (daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi adını aldı) 23 Ekim 1923'de resmen kurulmuştu

Başkanlığına da Mustafa Kemal Atatürk seçilmişti

1945 yılına kadar siyasî parti kurma denemeleri ne yazık ki başarılı olamadı

487 milletvekilliğinin 397'sini kazanan Demokrat Parti

24 yıl kesintisiz iktidarda kalan Cumhuriyet Halk Partisinin yerine iktidara geldi

Demokrat Parti iktidarı

27 Mayıs 1960'da yapılan askerî darbe ile sona erdi

Türkiye Cumhuriyeti tarihinde birden fazla partinin katıldığı ilk seçim ise

21 Temmuz 1946 tarihinde yapıldı

Bu seçimle birlikte çok partili hayat kısa sürede benimsendi

1950 yılına kadar ülkede 25 siyasî parti daha kuruldu

1961 ANAYASASI

27 Mayıs ihtilali ile ülke yönetimine el koyan askerî güç

yeni bir anayasa yapmak için "Kurucu Meclis" oluşturdu

Bir yıl içinde hazırlanan yeni anayasa

9 Temmuz 1961'de halk oyuna sunuldu

Seçmenlerin yüzde 81'inin katıldığı oylamada

yeni anayasa yüzde 61

5 "Evet" oyu ile kabul edildi

Böylece Türk tarihinde

ilk kez bir kurucu meclis anayasa hazırlamış ve bu anayasa halkoyu ile kabul edilmişti

1961 Anayasası uzun ve ayrıntılı bir metindi

Önemli yenilikler getiriyordu

Millet egemenliğinin "yetkili organlar eliyle kullanılacağı" hükmü ile ılımlı bir kuvvetler ayrılığı prensibi yer aldı

Yasama ve denetim yetkisi TBMM; yürütme Meclisin içinden çıkmakla birlikte ayrı bir organ olarak Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu; yargı yetkisi ise bağımsız mahkemelerce yerine getirilecekti

Önemli değişikliklerden biri de

TBMM'nin "Millet Meclisi" ve "Cumhuriyet Senatosu"ndan oluşan "çift meclisli" bir yapıdan kurulması idi

Ayrıca

yasaların Anayasaya aykırı olup olmadığını tespit etmek üzere "Anayasa Mahkemesi" kurularak

yargısal denetime ağırlık verildi

Temel hak ve özgürlükler

o güne kadar hiç bir Türk anayasasında görülmemiş biçimde ayrıntılı olarak düzenleniyordu

Temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmalarına da sınırlar konuluyordu

Anayasa ayrıca Devlete pek çok sosyal ¤¤¤¤ler yüklüyordu

1961 Anayasası

1971 yılındaki değişiklikleriyle birlikte 1980'de yapılan ikinci bir askerî darbeye kadar yürürlükte kaldı

07-30-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Tbmm - Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Kuruluşu - Tbmm Hakkında TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ'NİN KURULUŞU İstanbul'un işgalinden üç gün sonra Atatürk ünlü 19 Mart 1920 tarihli bildiriyi yayımladı Bildiride"olağanüstü yetkiler taşıyan bir Meclisin Ankara'da toplanacağı Meclis'e katılacak üyelerin nasıl seçilecekleri seçilerin engeç onbeş gün içinde yapılması gereği kesin ve kararlı ifadelerle yer alıyordu Ayrıca dağılan Meclis-i Mebusan'ın üyeleri de Ankara'daki Meclis'e katılabileceklerdi Ulusal Kurtuluş Savaşı'nın yönetim yeri olarak pek çok tartışma ve millî kararlara sahne oldu: Bu yapı bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak ilk yılların anılarını sergiliyor İllerde seçilen temsilciler ve Meclis-i Mebusan'ın bir kısım üyeleri Ankara'ya geldiler Ankara'nın o günkü şartları içinde Meclis'in toplanabileceği elverişli bir bina yok gibiydi Sonunda İkinci Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti kulübü olarak yapılmış tek katlı bir bina uygun görüldü Eksik kalmış yapı tamamlandı okullardan toplanan ve halkın katkısıyla sağlanan eşyalarla donatıldı Hazırlıklar tamamlanınca Atatürk 21 Nisan'da yayınladığı ikinci bir bildiri ile Meclis'in 23 Nisan günü toplanacağını ve açılış töreninin nasıl yapılacağını duyurdu 23 Nisan 1920 Cuma sabahı erken saatlerde Ankara'da bulunan herkes Meclis Binası çevresinde toplandı Halk kendi kaderine sahip çıkmanın coşkusu içindeydi Hacı Bayram Camii'nde kılınan öğle namazından sonra Meclis binası girişinde gözleri yaşartan muhteşem bir tören yapıldı Saat 1345'de Ankara'ya gelebilen 115 milletvekili Meclis salonunda toplandı en yaşlı üye olan Sinop Milletvekili Şerif Bey (1845) Başkanlık kürsüsüne çıktı ve aşağıdaki konuşmayı yaparak Meclis'in ilk toplantısını açtı Burada Bulunan Saygıdeğer İnsanlar Istanbul'un geçici kaydiyle yabancı kuvvetler tarafından işgal olunduğu ve bütün temelleri ile halifelik makamının ve hükümet merkezinin bağımsızlığının yok edildiği hepimizce bilinmektedir Bu duruma baş eğmek milletimizin teklif olunan yabancı köleliğini kabul etmesi demektir Ancak tam bağımsızlık ile yaşamak için kesin olarak kararlı bulunan ve ezelden beri hür ve başına buyruk yaşamış olan milletimiz kölelik durumunu son derece ve kesinlikle reddetmiş ve hemen vekillerini toplamaya başlıyarak Yüksek Meclisimizi meydana getirmiştir Bu Yüksek Meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla ve Allah'ın yardımıyla milletimizin iç ve dış tam bağımsızlık içinde alın yazısının sorumluluğunu doğrudan doğruya yüklenip kendi kendisini yönetmeye başladığını bütün dünyaya ilan ederek Büyük Millet Meclisi'ni açıyorum Bu açış konuşmasında millî egemenliğe dayalı yeni Türk parlamentosunun adı da "Büyük Millet Meclisi" olarak konulmuştu Bu ad herkesçe benimsedi Daha sonra Atatürk'ün tüm konuşmalarında yer aldığı şekliyle ve ilk kez 8 Şubat 1921 tarihli Bakanlar Kurulu Kararnamesinde de yazılı olarak "Türkiye Büyük Millet Meclisi" (TBMM) adı kalıcılık kazandı TBMM 24 Nisan 1920 günü yaptığı ikinci toplantısında Mustafa Kemal Paşa'yı (Atatürk) başkanlığa seçti Mustafa Kemal Paşa kendi öncülüğünde kurulan TBMM'nin başkanlığını Cumhurbaşkanı seçildiği gün olan 29 Ekim 1923 tarihine kadar sürdürdü TBMM açılışından iki gün sonra sadece yasama değil yürütme gücüne de sahip olacak hukukî ve siyasî yapısını düzenleme çalışmalarına başladı Bu düzenlemeler TBMM'nin tam bir güçler birliği ilkesini benimsediğini göstermişti 2 Mayıs 1920'de Bakanlar Kurulunun seçilmesi hakkındaki yasa çıkarıldı 11 Bakandan oluşan "Meclis Hükümeti" 5 Mayıs'da TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığında ilk toplantısını yaptı TBMM'nin açılışı ile birlikte millî egemenliğe dayalı yeni Türk Devleti doğmuş oluyordu Birinci TBMM'nin iki temel hedefi kesin zaferi kazanmak ve yeni devletin otoritesini güçlendirmek kalıcılığını gerçekleştirmekti Öncelikle ülke topraklarının yabancı işgalinden kurtarılması gerekiyordu TBMM'nin yaptığı ilk uluslararası andlaşmaydı Böylece Doğu cephesi kapandı 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Andlaşması ile Rusya yeni Türk Devletini ve Misak-ı Millî ilkelerini tanıdı 6-11 Ocak 1921'de Birinci İnönü 23-31 Mart 1921'de İkinci İnönü ve 13 Eylül 1921'de Sakarya Zaferleri sonucunda 20 Ekim 1921'de imzalanan Ankara Andlaşması ile Fransızlar savaştan çekildi Aynı yılın sonunda İtalyanlar da TBMM hükümetiyle işbirliğine giriştiler 1922 yılında Yunanistan ve İngiltere dışında TBMM tüm ülkelerle iyi ilişkiler içindeydiTBMM Orduları 26 Ağustos 1922'de Büyük Zaferi kazandılar 9 Eylül'de İzmir kurtarıldı 27 Ekim'de Lozan'da barış görüşmelerinin yapılmasını kararlaştırdılar Uzun süren görüşmeler sonunda 24 Temmuz 1923'de imzalanan Lozan Barış Andlaşması 24 Ağustos 1923'de TBMM'de onaylandı Yeni Türk Devleti askerî siyasî ve ekonomik özgürlüğüne kavuştu 1921 ANAYASASI 19 Kasım 1920'de başladı ve 20 Ocak 1921 günü yapılan oylamayla kabul edildi Böylece millî egemenlik ilkesine dayalı ilk Anayasa yürürlüğe girdi 1921 Anayasası 23 maddeden oluşan oldukça kısa bir metindi İlk dokuz maddesi devletin dayandığı temel ilkeleri sayıyordu Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yasama ve yürütme yetkilerinin milletin tek ve gerçek temsilcisi olan TBMM'de toplandığı esasları halka dayalı devlet ve güçler birliği ilkelerini en kesin ve açık biçimde ifade ediyordu Ancak 1921 Anayasasında Devlet başkanının bulunmayışı vatandaşların hak ve özgürlüklerinin düzenlenmeyişi yargı ile ilgili hükümlerin olmayışı önemli eksikliklerdi CUMHURİYETİN İLANI 1921 Anayasası'nın getirdiği millî egemenlik ilkesi ile padişah iradesi ortaya bir çelişki çıkardı Saltanat makamı boşlukta kalmıştı 1 Kasım 1922'de TBMM aldığı kararla saltanatı kaldırdı Padişahlık lağvedilmiş kişisel egemenlik hukuken tarihe karışmıştı Bu kararın doğal sonucu Cumhuriyet rejiminin kurulması olacaktı 13 Ekim 1923'de Ankara'nın başkent olması kararı alındı 29 Ekim 1923'de Atatürk ve arkadaşlarının Anayasanın bazı maddelerini değiştiren teklifi TBMM'de alkışlarla ve oybirliği ile kabul edildi Anayasanın birinci maddesinde "*Türkiye Devletinin hükümet biçimi Cumhuriyettir" hükmü yer aldı Aynı günün gecesi Mustafa Kemal Paşa (Atatürk) Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanlığına seçildi Saltanatın kaldırılması ve cumhuriyetin ilanı ile sistem içinde varlığını sürdüren "Halifelik" de gereksiz ve işlevsiz bir duruma gelmişti 3 Mart 1924'de Urfa Milletvekili Şeyh Saffet Efendi ve arkadaşlarının verdikleri kanun teklifi TBMM'de kabul edilerek hilafet kaldırıldı halifelik de tarihe karıştı 1924 ANAYASASI* TBMM'nin 1921 tarihli ilk anayasası sadece 3 yıl yürürlükte kalabildi Gelişmelerin gerisinde kalmış ve önemli eksiklikleri vardı yetersizdi Bütünüyle bir yeni anayasa hazırlıklarına girişildi Cumhuriyet döneminin anayasası 20 Nisan 1924'de TBMM'de büyük bir çoğunlukla kabul edildi Yeni anayasa cumhuriyet rejimi içinde güçler birliği esasına dayandırıldı105 maddeden oluşmuştu1924 Anayasası Türk siyasî yaşamının gelişmesinde önemli rol oynadı Siyasî partilerin kurulmasına ve dolayısıyla demokrasiye açıktı Klasik hak ve özgürlüklere yer veriyordu Ancak bunların korunmasına ilişkin düzenlemeler yine yoktu Ayrıca ekonomik ve sosyal haklar da Anayasada bulunmuyordu Bu konuda tek güvence egemenliğin sadece TBMM tarafından kullanılmasıydı TBMM'nin üstünlüğü tıpkı 1921 Anayasasında olduğu gibi sarsılmaz bir durumdaydı Yasaların Anayasaya aykırılığını önleyecek denetleyecek mekanizmalar bulunmuyordu 1928 1934 ve 1937 yıllarında yapılan değişikliklerle 1924 Anayasasına başka bazı temel ilkeler getirildi10 Nisan 1928 değişikliği Devlete laik bir karakter verdi 5 Aralık 1934 tarihli değişiklikle kadınlara seçme ve seçilme hakkı tam olarak tanındı 5 Şubat 1937 değişikliği ise Devletin "cumhuriyetçi milliyetçi halkçı devletçi laik ve inkilapçı" niteliklerini belirliyordu 1924 Anayasası eksiklik ve değişiklikleri ile Türk Anayasa tarihinin en uzun ömürlü metni oldu Tam ve kesintisiz olarak 36 yıl yürürlükte kaldı ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ Cumhuriyetin ilanından önce yeni Türk Devletinin ilk siyasî partisi "Halk Partisi" adı altında (daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi adını aldı) 23 Ekim 1923'de resmen kurulmuştu Başkanlığına da Mustafa Kemal Atatürk seçilmişti1945 yılına kadar siyasî parti kurma denemeleri ne yazık ki başarılı olamadı 487 milletvekilliğinin 397'sini kazanan Demokrat Parti 24 yıl kesintisiz iktidarda kalan Cumhuriyet Halk Partisinin yerine iktidara geldi Demokrat Parti iktidarı 27 Mayıs 1960'da yapılan askerî darbe ile sona erdi Türkiye Cumhuriyeti tarihinde birden fazla partinin katıldığı ilk seçim ise 21 Temmuz 1946 tarihinde yapıldı Bu seçimle birlikte çok partili hayat kısa sürede benimsendi1950 yılına kadar ülkede 25 siyasî parti daha kuruldu 1961 ANAYASASI 27 Mayıs ihtilali ile ülke yönetimine el koyan askerî güç yeni bir anayasa yapmak için "Kurucu Meclis" oluşturdu Bir yıl içinde hazırlanan yeni anayasa 9 Temmuz 1961'de halk oyuna sunuldu Seçmenlerin yüzde 81'inin katıldığı oylamada yeni anayasa yüzde 615 "Evet" oyu ile kabul edildi Böylece Türk tarihinde ilk kez bir kurucu meclis anayasa hazırlamış ve bu anayasa halkoyu ile kabul edilmişti 1961 Anayasası uzun ve ayrıntılı bir metindi Önemli yenilikler getiriyordu Millet egemenliğinin "yetkili organlar eliyle kullanılacağı" hükmü ile ılımlı bir kuvvetler ayrılığı prensibi yer aldı Yasama ve denetim yetkisi TBMM; yürütme Meclisin içinden çıkmakla birlikte ayrı bir organ olarak Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu; yargı yetkisi ise bağımsız mahkemelerce yerine getirilecekti Önemli değişikliklerden biri de TBMM'nin "Millet Meclisi" ve "Cumhuriyet Senatosu"ndan oluşan "çift meclisli" bir yapıdan kurulması idi Ayrıca yasaların Anayasaya aykırı olup olmadığını tespit etmek üzere "Anayasa Mahkemesi" kurularak yargısal denetime ağırlık verildi Temel hak ve özgürlükler o güne kadar hiç bir Türk anayasasında görülmemiş biçimde ayrıntılı olarak düzenleniyordu Temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmalarına da sınırlar konuluyordu Anayasa ayrıca Devlete pek çok sosyal ¤¤¤¤ler yüklüyordu 1961 Anayasası 1971 yılındaki değişiklikleriyle birlikte 1980'de yapılan ikinci bir askerî darbeye kadar yürürlükte kaldı