Psikolojik Hastalıklar Hakkında Genel Bilgi

**Prof. Dr. Sinsi** · 07-30-2012

Histerik bulaşma

Histerik bulaşma

okul

fabrika gibi kurumlarda veya köy

kasaba

mahalle gibi küçük yerleşim birimlerinde psiko-sosyal kaynaklı fiziksel rahatsızlıkların veya rahatsızlık belirtilerinin sosyal bulaşma yoluyla yayılmasını ifade etmektedir

Bu anlamda histerik bulaşma

sosyal bulaşmanın özel bir hali olarak değerlendirilebilir

Pratikte çeşitli örnekleri bulunan ve histerik bulaşma sonucu oluşan rahatsızlıklar

'kolektif histeri' olarak adlandırılmaktadır

Kolektif histeri örneklerinin analizi

bu tür olayların

çoğu kez

sorumluluk düzeyi yüksek

karşılaştığı sorunu kurallar labirenti ve mevzuat içinde çözmekte güçlük çeken

fakat enformel kaçış yollarını da kullanamayan kişilerde ortaya çıktığını göstermektedir

Literatürde bilinen en ünlü kolektif histeri örneklerinden biri

ABD'nin güneyinde küçük bir kasabada bir tekstil fabrikası işçileri arasında meydana gelmiş ve Kerckhoff ve Back (1968) tarafından incelenmiş olan 'Haziran Böceğinin Sırrı' adlı vakadır

Ülkemizde de bunun ilginç örneklerinden biri 1967 yılında Aydın'ın Acarlar Köyü'nde yaşanmış ve S

Er (1969) tarafından incelenmiştir

Bu köyde kısa bir zaman dilimi içinde yayılan histeri vakasının temelinde

çeşitli psiko-sosyal faktörlerin bulunduğu saptanmıştır:

Etrafı Sünnî köylerle çevrili bir Alevi köyü olan Acarlar köyü halkının töreleri

özel ten rengi

fakirlikleri nedeniyle kendilerini sürekli ezik ve baskı altında hissetmeleri

köyün uzun zamandan beri dışa kapalı ve kendine dönük bir yaşam tarzı sürmekte iken aniden dışa açılması ve dengesini koruyamaması

köy gençlerinin yeni yaşam modelleriyle temasa geçmesinin yarattığı kültürel şok

vBulletin

Kalabalık deneyimi (crowding)

Kalabalık deneyimi (crowding)

belirli bir mekânda istenen

beklenen veya uygun bulunandan daha fazla sayıda insanla birlikte bulunmanın yarattığı psikolojik bir gerilim durumu olarak tanımlanabilir (ve bu anlamda yığılma veya yığılma duygusu sözcükleriyle karşılanabilir)

Kalabalık yaşantısı

yoğunlukla ilgili olmakla birlikte

aynı şey değildir; zira daha ziyade fiziksel bir terim olan ve belirli bir alanın büyüklüğüne oranla bu alanda bulunan kişilerin sayısına göre tanımlanan yoğunluktan (density) farklı olarak sübjektif değerlere göre ortaya çıkar

Duruma ilişkin olumsuz duyguların yanı sıra

durumla başa çıkmaya yönelik psikolojik tepkileri ve bunların psikolojik sonuçlarını içerir

Yığılma bireyin kendi ölçülerine göre fazla sayıda kişiyle birlikte bulunmanın yol açtığı strese dayanan olumsuz bir duygudur

Bu duygunun ortaya çıkmasında çeşitli faktörler rol oynamaktadır (Stokols

1978): Bulunulan yer üzerinde kontrol eksikliği algısı

istenen şekilde hareket etme olanaksızlığına bağlı güvensizlik duygusu

vBulletin

Bu açıdan bakıldığında kalabalık deneyimi

bazen bir özgürlük kaybı duygusu (Stockdale)

bazen da bir şeylerin işgali veya kaplayıcı mevcudiyeti

rahatsız edici buradalığı

bazen da bir güvensizlik duygusu olarak belirmektedir

Çevre psikologları kalabalık deneyiminin ortaya çıkmasını açıklamak üzere çeşitli modeller Öne sürmüşlerdir: Aşırı uyarılma modeli

çevrenin aşırı yüklü olmasını temel almaktadır; kontrol modeli

çevre üzerinde kontrol eksikliğine bağlı güçsüzlük veya acizlik duygusunu vurgulamaktadır; ekolojik model

mekân tipi

bu mekândaki kişi sayısı ve bu mekânda oynanması öngörülen sosyal roller arası ilişkilerden hareketle yığılmayı analiz etmektedir

07-30-2012	#6
Prof. Dr. Sinsi	Psikolojik Hastalıklar Hakkında Genel Bilgi Histerik bulaşma Histerik bulaşma okul fabrika gibi kurumlarda veya köy kasaba mahalle gibi küçük yerleşim birimlerinde psiko-sosyal kaynaklı fiziksel rahatsızlıkların veya rahatsızlık belirtilerinin sosyal bulaşma yoluyla yayılmasını ifade etmektedir Bu anlamda histerik bulaşma sosyal bulaşmanın özel bir hali olarak değerlendirilebilir Pratikte çeşitli örnekleri bulunan ve histerik bulaşma sonucu oluşan rahatsızlıklar 'kolektif histeri' olarak adlandırılmaktadır Kolektif histeri örneklerinin analizi bu tür olayların çoğu kez sorumluluk düzeyi yüksek karşılaştığı sorunu kurallar labirenti ve mevzuat içinde çözmekte güçlük çeken fakat enformel kaçış yollarını da kullanamayan kişilerde ortaya çıktığını göstermektedir Literatürde bilinen en ünlü kolektif histeri örneklerinden biri ABD'nin güneyinde küçük bir kasabada bir tekstil fabrikası işçileri arasında meydana gelmiş ve Kerckhoff ve Back (1968) tarafından incelenmiş olan 'Haziran Böceğinin Sırrı' adlı vakadır Ülkemizde de bunun ilginç örneklerinden biri 1967 yılında Aydın'ın Acarlar Köyü'nde yaşanmış ve S Er (1969) tarafından incelenmiştir Bu köyde kısa bir zaman dilimi içinde yayılan histeri vakasının temelinde çeşitli psiko-sosyal faktörlerin bulunduğu saptanmıştır: Etrafı Sünnî köylerle çevrili bir Alevi köyü olan Acarlar köyü halkının töreleri özel ten rengi fakirlikleri nedeniyle kendilerini sürekli ezik ve baskı altında hissetmeleri köyün uzun zamandan beri dışa kapalı ve kendine dönük bir yaşam tarzı sürmekte iken aniden dışa açılması ve dengesini koruyamaması köy gençlerinin yeni yaşam modelleriyle temasa geçmesinin yarattığı kültürel şok vBulletin Kalabalık deneyimi (crowding) Kalabalık deneyimi (crowding) belirli bir mekânda istenen beklenen veya uygun bulunandan daha fazla sayıda insanla birlikte bulunmanın yarattığı psikolojik bir gerilim durumu olarak tanımlanabilir (ve bu anlamda yığılma veya yığılma duygusu sözcükleriyle karşılanabilir) Kalabalık yaşantısı yoğunlukla ilgili olmakla birlikte aynı şey değildir; zira daha ziyade fiziksel bir terim olan ve belirli bir alanın büyüklüğüne oranla bu alanda bulunan kişilerin sayısına göre tanımlanan yoğunluktan (density) farklı olarak sübjektif değerlere göre ortaya çıkar Duruma ilişkin olumsuz duyguların yanı sıra durumla başa çıkmaya yönelik psikolojik tepkileri ve bunların psikolojik sonuçlarını içerir Yığılma bireyin kendi ölçülerine göre fazla sayıda kişiyle birlikte bulunmanın yol açtığı strese dayanan olumsuz bir duygudur Bu duygunun ortaya çıkmasında çeşitli faktörler rol oynamaktadır (Stokols 1978): Bulunulan yer üzerinde kontrol eksikliği algısı istenen şekilde hareket etme olanaksızlığına bağlı güvensizlik duygusu vBulletin Bu açıdan bakıldığında kalabalık deneyimi bazen bir özgürlük kaybı duygusu (Stockdale) bazen da bir şeylerin işgali veya kaplayıcı mevcudiyeti rahatsız edici buradalığı bazen da bir güvensizlik duygusu olarak belirmektedir Çevre psikologları kalabalık deneyiminin ortaya çıkmasını açıklamak üzere çeşitli modeller Öne sürmüşlerdir: Aşırı uyarılma modeli çevrenin aşırı yüklü olmasını temel almaktadır; kontrol modeli çevre üzerinde kontrol eksikliğine bağlı güçsüzlük veya acizlik duygusunu vurgulamaktadır; ekolojik model mekân tipi bu mekândaki kişi sayısı ve bu mekânda oynanması öngörülen sosyal roller arası ilişkilerden hareketle yığılmayı analiz etmektedir