Şehir Adlarının Efsaneleri

Ülkemizdeki Şehir Adları Nereden Geliyor

Şehirlerin İsimleri Neye Dayanıyor



Rüya şehir İstanbul

Megaryalı Bizans kendi kabilesi için bir şehir kurmak ister ve fikrini almak üzere Delf kahinine başvurur Aldığı cevap kısa ve kesindir: ''Bu şehri Körler Ülkesi'nin karşısına kur!'' ''Neresidir bu Körler Ülkesi'' diye fazla düşünmez Bizans Aramaya karar verir Aylar sonra Sarayburnu'nun bulunduğu yere gelir

Boğaz'dan Kadıköy'ün yerinde bulunan şehri seyreder ve kendi kendine sorar:

''Bu şehri neden benim bulunduğum güzel yerde kurmamışlar da karşıki çorak topraklar üzerine kurmuşlar? Bu adamlar kör mü?''

Sonra birden kahinin sözlerini hatırlar: ''Şehrini Körler Ülkesi'nin karşısında kur!'' O an karar verir Körler Ülkesi'nin karşısındadır Kendisi şehri Boğaz'ın yakasındaki yemyeşil yerde yedi tepe üzerine kuracaktır Şehir kısa zamanda Haliç'le Ligos Burnu üzerinde kurulur Adı kurucusuna mal ederek Bizans olur


Ege'nin incisi İzmir

Bir zamanlar Anadolu'yu kasıp kavuran baskınlar yapan şehirleri yağma ederek tüm erkekleri kılıçtan geçiren bir Amazonlar çetesi varmış Bunlar erkeklerin egemenliğinden kurtulmak için onlara isyan eden savaşçı kadınlarmış

Dal gibi vücutlu Amazonlar atlara çıplak biner oklarının yaylarına daha iyi çekebilmek için sağ göğüslerini kestirirlermiş Bundan dolayı kendilerine memesiz anlamına gelen 'Amazon' adı verilmiş

İşte böyle bir Amazon çetesi birgün Ege sahillerinde dört nal at koştururken İzmir Körfezi kıyılarına gelmiş Burayı çok beğenerek bir şehir kurmaya karar vermişler Başkanlarının adı 'Zmirna' olduğu için yeni kurdukları şehre de 'Zmirna' adını vermişler


Çapa şehri Ankara

Bir zamanlar bölgeye hakim Frigya Kralı Midas'a rüyasında ilahi bir ses ''Durma kalk Topraklarında bir gemi çapası ara Onun bulunduğu yere bir şehir kur Bu şehir sana mutluluk getirecektir'' diye seslenir Sevinçle uyanan Midas ülkesinin her tarafına adamlar salar gemi çapasını aramalarını emreder sonunda bir gün Ankara Kalesi'nin bulunduğu tepelerde çapayı buldurtur kısa zamanda da buraya bir şehir kurarak adını gemi çapası anlamına gelen ''Anker'' ya da ''Ankira'' koyar Gemi çapası uzun yıllar bu şehrin tapınağında saklanır


Dadaşlar diyarı Erzurum

Tarihte kılıçla kalkanla alınamayacak gibi görünen Erzurum Kalesi ilginç bir kale kuşatması ve esir mübadelesiyle ele geçirilir

Bu fetih şu hikayeyle süslenir:

''Türkler kaleyi önce dört yönden kuşatırlar ve bu kuşatma birkaç hafta savaşla geçer Bu arada esirler alınıresirler verilir Sonra da bir akşam karanlık bastığı sırada kale tekfuruna elçi gönderip şöyle derler; (Kuşatmadan vazgeçtik Hemen gideceğiz Elimizde kırk kadar esir var Bir anlaşma yapalım Biz size esirleri teslim edeceğiz Siz de bizimkileri bırakın) Bu haber kalede sıkışıp kalan Bizanslıları çok sevindirir Hemen Türk esirlerinin zincirlerini çözer kale kapısı önüne çıkarırlar Türkler de kırk yiğit seçer bunları esir kılığına sokarak alaca karanlıkta kaleye sokarlar ve burayı fethederler''

Erzurum Kalesi'nin güneyinde bugün bir Saat Kulesi kulenin önünde de ''Kırklar Türbesi'' adıyla anılan küçüksade bir yapı bulunmaktadır


"Cennet burası" olmuş Bursa

Hazreti Süleyman birgün Uludağ'ın tepesine koşmuş Bir de ne görsün bir yeşil ki bakmaya bir suyu var ki içmeye bin türlü meyvası var tatmaya doyum olmaz Vezirine dönmüş ''Cennet burası'' demiş Kulağı ağır işiten vezir padişahın bu sözünü 'Cennet Bursa' diye anlamış Hemen mimarlara emir verimş kısa süre içinde bir şehir kuruvermişler O günden sonra buraya ''Bursa' denilmiş


Konya

Bir zamanlar bu şehre 'Medüz' denen canavar musallat olmuş İlahi Zeus'un kahraman oğlu Perse Medüz'ün başını keserek şehri kurtarmış Halk da Perse'nin bir heykelini şehrin meydanına dikmiş Bundan sonra şehrin adı heykel ya da put şehri demek olan 'İkonium' olmuş Selçuklu Türkleri şehri zaptedip başkent yapınca 'İkonium' adı önce 'Kunniye' sonra da 'Konya' olarak değişmiş


Antakya

Makendonya kralı Büyük İskender'in ölümünden sonra O'nun şöhretli generallerinden Antiokos'un oğlu Selefkosbir devlet kurmak üzere bugünkü Hatay iline gelmiş devletin başkenti için münasip bir yer aramaya başlamış Her taraf güzelmiş bir türlü karar veremeyince Tanrı Zeus'a dua ederek bir mucizeyle şehrin yerini seçmesini dilemiş

Tam kurbanını kesip mabede bıraktığı sırada gökyüzünden bir kartal gelerek kurbanın bir parçasını kapıp deniz kenarına bırakmış Kartal tekrar gelmiş bu sefer de kurbanın geri kalan büyük parçasını kaparak Silpios dağının eteklerinden Orante yani bugünkü Asi Nehri'nin sol kıyısına ***ürmüş Selefkos kartalın ilahi Zeus tarafından gönderildiğine hükmederek önce deniz kenarında bir liman sonrası Asi Nehri'nin sol kıyısını başkent yapmaya karar vermiş Kısa zamanda şehrin inşaatını tamamlatmış ve şehre babasının adına 'Antiohia' demiş


Kütahya

Dul bir kadının çanak çömlek pazarına getirdiği birbirinden güzel testiler tabaklar vazolar hem çok zarif hem de çok sağlammış Pazara gelen alıcılar kadının yolunu gözler onun pişirdiği toprak kapları satın alabilmek için etek dolusu para harcarlarmış Çanak çömlek esnafı nerdeyse iflas edecek duruma düşmüş Toplanıp karar vermişler ''Bu ince işçilik bu sağlam çanak-çömlek kadının hüneri değil kullandığı çamurun eseri Bizim çamurumuz iyi değil Kadını izleyelim nerden toprak alıyorsa biz de oradan toprak alalım'' demişler

Bir pazar dönüşü yaşlı kadını gizlice izlemişler Kadın gide gide bugünkü Kütahya'nın bulunduğu yere gelmişküçücük bir tepeden heybesine toprak doldurmuş geri dönmüş Ondan sonra tüm çömlekciler buraya üşüşmüş ve atölyeler kurmuş bir şehir yapmışlar Adı o günden sonra 'Seramorum' yani Seramik şehri olmuş Uşak

Çocuk veya genç adının halk dilinden söylenişidir Bazı rivayetlere göre ise uşak (ayınla söylenişi) aşık kelimesinden geldiği söylenmiştir


Urfa

Eski adı "Orhoe veya Orhai"dir Daha sonra Araplar tarafından "R"ya çevrilmiştir


Tekirdağ

Adını kıyı boyunca uzanan Tekirdağlarından almıştır


Tokat

Eski adı "komana Pontika"idi Tokat adının Pontika adının halk arasında değişmiş şeklidir


Trabzon

"Trapezus" sözcüğünden gelir Anlamı dörtköşe'dir


Tunceli

Burada bazı maden yataklarının bulunmasından dolayı şehre Tunceli adı verilmiştir Yani tunç ülkesi demektir


Sakarya

Adını sınırları içinden geçen Sakarya nehrinden alır


Samsun

Eski adı "Amisos"dur Samsun ismi bu kelimenin halk arasından değiştirilmişidir


Sivas

adının nereden geldiği konusunda her hangi bir kayda rastlanmamıştır


Siirt

Rivayete göre Sert kelimesinin bozulmuş şeklidir


Rize

Kafkas kökenli bir kelime olduğu sanılmaktadır


Ordu

Eski adı "Kotyora"dır Halk tarafından bu isim değişikliğe uğramıştır


Niğde

İlkçağda bölgede Nagdoslular adlı bir kavim yaşadığından bu şehre isimlerini vermişler Arap kaynakları şehre "Nekide veya Nikde" demişlerdir Halk ise şehre Niğde adını vermiştir


Nevşehir

On sekizinci yüzyıla kadar şehir bir köydü ve adı "Muşkara" idi Daha sonra Nevşehirli Damat İbrahim Paşa köyünü geliştirdi ve yeni şehir anlamında Nevşehir adını verdi


Malatya

Hititler döneminde buranın adı "Meliddu"dur Halk tarafından Malatya olarak değiştirilmiştir


Manisa

Yunanca Magnesya'dan gelmiştir Türkler burayı alınca Manisa olarak şehrin ismini değiştirdiler


Mardin

Mardin adı Süryanice'de Marde'den geldiği rivayet edilir Romalılar "Maride" Araplar ise "Mardin" adını vermişlerdir


Muğla

Eski adı "Mobolla"dır Türkler buraya daha sonra Muğla demişlerdir


Muş

Bir rivayete göre Süryanice'deki suyu bol anlamına gelen Muşa'dan diğer bir rivayete göre ise Şehrin kurucusu "Muşet"den gelmiştir


Karaman

İlk ismi Laranda'dır Selçuklu ve Osmanlılarda ki ismi Larende idi Karamanoğullarının başkenti olduğundan buraya daha sonra Karaman adı verildi


Kahramanmaraş

Asıl adı Markasi'dir Halk dilinde Maraş olarak değişmiştir Kurtuluş savaşında Fransızlara karşı şehirlerini kahramanca savunduklarından Meclis tarafından 11 Şubat 1922'de "Kahraman" ünvanı verildi


Kars

MÖ: 130-127 yılında buraya yerleşen Karsak oymağından dolayı şehre Kars adı verilmiştir Kars kelimesinin anlamı ise deve ya da koyun yününden yapılan elbise veya şal kuşağı anlamına gelir


Kastamonu

Şehrin eski adı "Tumana"dır Buraya daha sonra Gas-Gas isimli bir kavim yerleşmiştir İşte Kastamonu Gas ve Tuman'ın birleşmesinden meydana gelmiştir


Kayseri

Romalılar Mazaka adlı şehiri alınca buraya Kaysarea adını verdiler Yani İmparator şehri anlamına gelir Daha sonra Kayseri olarak halk arasında yayılmıştır


Kırşehir

Kır ve Şehir kelimesinin birleşmesinden oluşmuştur


Kocaeli

Orhan gazi döneminde bu bölgeyi feth eden Akçakoca isimli komutandan dolayı buraya Kocaeli denildi


Konya

İsa'dan önce 47-50 ve 53 yıllarında hristiyan azizlerinden St Paul burayı ziyaret etti ve şehir önemli bir dinsel merkez olarak gelişti Bu nedenle hristiyanlar ona "İsa'nın tasviri" anlamına gelen "ikonyum" adını verdiler Abbasiler burayı alınca "Kuniye"ye çevirdiler Türkler bu ismi Konya olarak değiştirdi


Kütahya

Frigler buraya "Katyasiyum veya Katiation" adını vermişlerdir Daha sonra yöre halkı buraya Kütahya demiştir


İstanbul

MÖ 658 yılında Megara kralı Byzas tarafından kurulduğundan bu şehre kurucusundan dolayı Bizantion adı verilmiştir Roma imparatoru Marcus Avrelius döneminde imparatorun manevi babasının adıyla "Antion" olarak anıldı Bizans İmparatoru Konstantin bu şehri yeniden kurunca buraya kendi adını verdi Şehre "Konstantin veya Konstanpolis" adı verildi Araplar "Kostantiniye" Romalılar "Konstantinopolis" demişlerdir Daha sonra bu ismin kısaltılmış şekli olan "Stin-polis" deyimi kullanıldı İşte İstanbul bu "Stin-Polis" şehrinden türetildi Türkler burayı alınca Müslüman şehir anlamında "İslambol" adını verdiler Fakat daha sonra İstanbul olarak değiştirildi


İzmir

Şehrin asıl adı "Smyrna"dır İzmir kelimesi Smyrna'nın halk arasındaki kullanış şeklidir Homeros destanlarında bu kent ismini Kıbrıs Kralı Kinyras'ın kızı Smyra'dan alır ve tanrıça Artemis İzmirli'dir Kimi kaynaklara göre de İzmir şehrini ilk kuran Hititler değil Amazonlar'dır (Hititler de buraya Navlühun adını vermişlerdir)


Gaziantep

Şehrin eski adı Ayıntab'dır Kelime anlamı pınarın gözü demektir Halk bunu Antep olarak değiştirmiştir Halk Kurtuluş Savaşında Fransızlara karşı başarılı bir savaş verince 6 Şubat 1921'de çıkartılan bir yasayla Gazi ünvanı verildi


Gümüşhane

Burada daha önceleri gümüş madenleri olduğundan bu şehre Gümüşhane denilmiştir


Edirne

Romalılar döneminde İmparator Hadrianus tarafından kurulduğu için şehir "Hadrianopolis" adını alır Hadrianus'un şehri anlamına gelen bu sözcuk sonradan değişimlere uğrayarak Edirne halini aldı


Elazığ

Erzincan ovasından adını alır Ezirgan diye halk tarafından söylenir Buranın eski adı Eriza'dır


Erzurum

Ardı Rum kelimesinden gelir Yani Rum toprağı demektir Diğer bir rivayete göre de Selçuklular buraya Erzen-Rum demişlerdir Erzen darı demektir Şehir o zamanlar bir tahıl ambarı olarak kullanılmıştır


Eskişehir

Eski adı Doylaion'dur 1080 yılında Türkler burayı ele geçirdi 1175 yılında burasını Bizans geri aldı Kılıçarslan bu şehri daha sonra geri alınca ona "Bizim eski Şehrimiz" anlamına gelen Eski Şehir adını verdi


Denizli

deniz-ili kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur İl eski Türkçe'de ülke memleket anlamına gelir Yeni deniz memleketi denilir Bir diğer rivayete göre de kelimenin aslı domuz-ili'dir Bu da bölgede domuz çokluğundan kaynaklanmaktadır


Çanakkale

Marmara ve Ege denizlerini birleştiren Boğaz'daki şehir ve kasabaların en büyüğü ve il merkezidir Boğazın doğu kıyısında ve en dar yerinde kurulmuştur Burada denizin şekli tıpkı bir çanağı andırır Bugünkü ismini buradan alır


Çankırı

İlkçağda "Gangra" kalesinin eteğinde kuruldu İsmini Gangra kalesinden alan Çankırı'ya yakın zamana kadar Çangırı ve Çenğiri deniliyordu


Çorum

Rivayete göre Çoğurum kelimesinden türetilmiştir Bu da bölgede zamanında Rumların çoğunluğu oluşturmasından kaynaklanmaktadır


Bursa

Eski çağlardaki Bitinya bölgesinin başkentidir Buraya kurucusu Bitinya kralı Prusias'ın adı verildi (MÖ:IIyüzyıl)


Burdur

Eski adı Askaniya'dır İsmini yanında kurulmuş olduğu Burdur gölünden alır


Bolu

Önceleri Bithynion Romalılar döneminde ise Claudiopolis adı verildi Türkler burayı alınca Claudiopolis sözcüğünü kısaltıp sadece polis dediler Daha sonra bu da halk dilinde değişeret Bolu oldu


Bitlis

Kimi tarihçilere göre "Bageş" ya da "Pagiş" sözcüklerinden türemiştir Kimilerine göre de Büyük İskender'in komutanı "Lis" ya da "Badlis" burada bir kale kurmuş Bitlis sözcüğü bu komutanın isminden kaynaklanıyormuş


Bingöl

Burada bulunan bir çok gölden dolayı bu isim kendisine verilmiştir


Bilecik

Bizanslılar döneminde burada Bilekoma adlı bir kale vardı Osman bey burayı alınca bu adı Bilecik olarak değiştirdi


Bayburt

Eldeki kaynaklara göre kasabanın ortaçağdaki adı "Paypert" ya da "Pepert" idi Bayburt adı buradan gelmektedir


Balıkesir

Şehrin adının eski hisar anlamına gelen Qaleokastio'dan türediği sanılmaktadır Halk arasında dolaşan bir söylentiye göre de balı çok anlamına gelir Çünkü Kesir Arapça'da çok anlımana gelmektedir


Aksaray

Selçuklu Sultanı İzzettin Kılıçarslan şehirde cami medrese kümbetler ve büyük ve beyaz bir saray yaptırdı Şehir "Aksaray" adını işte bu beyaz saraydan aldı


Amasya

Amasya şehrini tarihçi Strabon'a göre Amazon kralı Amasis kurdu ve ona Amasis kenti anlamına gelen "amesesia" ismini verdi


Aydın

İlk olarak Argoslar tarafından kuruldu Anadolu beylerinde Aydınoğlu Mehmet bey'den aldı Aydın Mehmet beyin babasının ismidir


Artvin

İskitler tarafından kuruldu Artvin sözü iskitçe'dir


Ankara

İslam kaynaklarında Ankara'nın adı Enguru olarak geçer Kimilerine göre Ankara sözü Farsça "Üzüm" anlamına gelen Engür'den ya da Yunanca'da Koruk anlamına gelen "Aguirada'dan türemiştir Bazılarına Hint-Avrupa dillerindeki "Eğmek" anlamına gelen Ank ya da Sankskritçe de; "Kıvruntı" anlamına gelen ankaba'dan veya Latince'den çengel anlamına gelen uncus'dan türediği ileri sürülmektedir Frig dilinde Ank "engebeli karışık arazi anlamına gelir" Şehrin diğer isimleri; Ankyra Ankura Ankuria Angur Engürlü Engürüye Angare AngeraAncora ve son olarak Ankara şeklini almıştır


Antakya

MÖ 300 yıllarında Makedonya Kralı Seleukoz bu yörede Antakya'yı kurdu ve şehre babasının ismi olan Antiokhia adını verdi Zamanla büyüyen kent başkent halini aldı


Afyonkarahisar

Afyon türklerinde sık sık "hisor" sözcüğü geçer "hisarın bedenleri çevirin gidenleri" Bu hisar sözcüğünün Afyon türklerinde sık sık yinelenmesi nedensiz değildir Eski adı Akroenos olan şehri Selçuklular uzun süren bir kuşatmadan sonra ele geçirdiler "Hisar" kuşatma anlamına gelir Acılarla elde edilen yere "Karahisar" dediler ve orada kara taşlardan bir kale kurdular Onaltıncı yüzyılda bölgede afyon yetiştirilmeye başlayınca Karahisar'ın başına bir de Afyon eklendi ve şehir "Afyonkarahisar"adını aldı


Adapazarı

Bu ilimize Adapazarlılar kısaca Ada der Çünkü Sakarya ve Çark suyu arasında yer alan şehir tıpkı bir adayı andırır "Pazar sözüne gelince: Burası onyedinci yüzyılda yörenin Pazar yeriydi İşte Adapazarı bu iki sözcüğün "ada" ve "pazar" sözcüklerinin birleşmesinden oluştu Adapazarı Sakarya ilimizin merkezidir