Afganistan İslam Cumhuriyeti

• Babür Devleti, Afganistan?ı hakimiyet altında tutmakla birlikte Hindistan ve Afganistan arası dengeyi sağlayamamış ve ağırlığı Hindistan?a kaydırmıştır Bu durum; kuzeyden Özbek ve kuzey-batıdan da Safeviler?in Afganistan?a inmesine sebep olmuştur Böylece 17 yy ortalarına doğru Abdali ve Galzay adını almış olan Halaçlar, dağlık bölgelerden Kandehar ve Zemindaver?in daha verimli bölgeri olan Tarnak Argandap vadilerine göçmüşlerdir
  
  
  18 yy?da Babür Devleti'nin zayıflaması üzerine, Afgan kabileleri de bağımsız hareket etmeye başlamıştır Bu durumda Gılzay gibi bazı kabilelerin Babür, Abdaliler gibi bazılarının da İran tarafında yer almaları, ülkedeki karışıklığı artırmıştır Bu esnada Nadir Kulu komutasındaki Türkmen ordusu Afganistan ve İran?ı yönetim altına almış; Hindistan Babür Türk Devletini de vergiye bağlamıştır Nadir Şah?ın ölümünden sonra yönetime geçen Ahmet Şah, Hindistan?daki Babür Devleti?ni hakimiyeti altına almıştır (1756-1757)
  Bu yıllarda İran?ın sergilediği yayılmacı politikanın tehlikesini gören Ahmet Şah, bu konuda Osmanlı Devleti ile ortak hareket etmeyi istedi ise de, girişimlerinden bir netice alamamıştır Ahmet Şah?tan sonra Afganistan yönetiminde bulunan Timur Şah ve Zaman Şah dönemlerinde ülke, önceki ihtişamlı ve güçlü durumunu koruyamamış, iç karışıklıklar başgöstermiştir
  Bu karışılıklar 19 asrın ilk çeyreğine kadar sürdükten sonra, Dost Muhammed?in yönetime geçmesi ile ülkedeki birlik tekrar sağlanmıştır Ancak bu dönemde ise Kuzey Hindistan, Afgan birliğini zayıflatma çabası içine girmiştir Bu yıllarda İngilizler?in yavaş yavaş Hindistan?ı hakimiyetleri altına aldıkları gözlenmektedir İlk Afgan-İngiliz ilişkisi, Kuzey Hindistan?da Peşaver probleminin çözümünde İngiliz hakemliği ile olmuştur Arkasından 1839-1842 yılları arasında süren ilk İngiliz-Afgan savaşı patlak vermiştir
  Dost Muhammed, ülkesi İngilizler?ce işgal edilmesine rağmen 1863?te Kabil?e dönerek tekrar Afgan birliğini sağlamıştı Dost Muhammed?in 9 Haziran 1863 tarihinde vefat etmesi ile Afganistan, tekrar iktidar mücadele kaosuna sürüklenmiştir Oğlu Şir Ali?nin 1868?de iktidarı ele
  
  
  geçirmesiyle bu mücadele durulmuştur Ruslar?ın Türkistan?ı işgali, Afganlar ile İngilizleri doğal müttefik yapmıştır Ruslar, Türkistan?ı işgal etmelerine rağmen Afganistan önderliğinde Orta Asya Devletleri?ni de içine alan bir birlik oluşmasından hep çekinmişlerdir
  1879?da vefat eden Şir Ali?nin yerine Yakup Han geçtiyse de, kısa bir süre sonra Afganistan?ın hakimiyetini Abdurrahman Han ele geçirmiştir 1901?de vefat eden Abdurrahman Han zamanında ikinci İngiliz-Afgan savaşı yaşanmıştır (1878-1880) Bu savaş sonunda ülke, büyük çapta harap olmuş ve milli birlik zayıflamıştır Afganistan?ın içinde bulunduğu
  
  
  bu olumsuz şartları fırsat bilen Ruslar, 1881?de Türkmenistan?ı işgal etmiş ve böylece de Afganistan ile komşu olmuşlardır 1901?de başa geçen Habibullah Han, 1919?da ölünce yerine Emanullah Han geçti Emanullah Han, Hindistan?daki İngiliz valiye bir mektup göndererek Afganistan?ın bağımsız bir devlet olduğunu ve İngiltere ile iyi ilişkiler kurmak istediğini iletmiştir
  
  
  İngiltere ise, Afganistan bağımsızlığını kabul edip-etmemekte tereddüt etmiştir Bu durum ilişkilerin gerginleşmesine ve üçüncü İngiliz-Afgan harbinin başlamasına sebep olmuştur (1919) Bu savaşta başarı elde edemeyen İngilizler, 8 Ağustos 1919?da yapılan anlaşma ile Afganistan?ın bağımsızlığını tanımıştır