İlk Türk Devletleri

Harzemşahlar Devleti

Orta Asya'da Harezm'de Muhammed Harzemşah tarafından kurulan bir Türk devletidir


Kuruluş Tarihi: 1097

Bölgesi: Orta Asya

Kurucusu: Anuş Tekin

Başkent: Gürgenç (Bugün Nukus)

Yıkılış: 1230





Siyasi Tarih

Harzemşahlar Devleti (1098 - 1219), Selçuklular'dan sonra Horasan'da ve şimdiki İran'ın birçok bölgesinde hüküm sürdüler Son sultan Celaleddin Harzemşah 1230'da Yassıçimen Savaşı'nda Anadolu Selçuklu sultanı I Alaeddin Keykubad'a karşı ağır bir yenilgi aldı Harzemşahlar Cengiz Han'ın yönetimindeki Moğol saldırıları sonucu yıkıldı



Harzem devletinin doğuşu

Harzem bölgesinde Selçuklu devletine bağlı olarak merkezden atanan valilerle yönetilen bu eyalet Anuş Tekin zamanında serbest yaşamaya başlamışlardır 1128’de Harzem valisi olarak atanan Atsız döneminde yarı bağımsızlık kazanmıştır 1141 Katvan Savaşında Selçukluların ağır yenilgi almasıyla tamamen bağımsız kalma fırsatı doğmasına rağmen Oğuz soylu oldukları için Sencere bağlı kalmayı tercih etmişlerdir



Harzemşahlar devleti: Selçukluların varisi ve Orta Asya'nın sahibi [değiştir]Harzemşahlar Selçukluların yıkılmasıyla İl-Arslan döneminde Orta Asya’nın merkezi ve otoritesi olmuşturBuhara, Semerkant ülkeye bağlanmış; Karahitaylar yenilgiye uğratılmıştır



Alaaddin Tekiş dönemi ve zirve

Alaaddin Tekiş dönemi her bakımdan en parlak olduğu dönemdir Bu dönemde Irak, Azerbaycan, Karadenizin kuzeyi, Horasan ve Doğu Türkistan’ın bir bölümü ele geçirilmiştir Alaaddin Tekiş kendisini Selçukluların devamı ve varisi olarak görmüş ve “Sencer” unvanını kullanmıştır Abbasilerle iyi ilişkiler kurmuş; Batinilere karşı halifeyi savunmuşlardır



Alaaddin Muhammed dönemi

Alaaddin Tekiş’in oğlu olan Alaaddin Muhammed döneminde Karahitaylara ve Batı ve Doğu Karahanlılar tamamıyla yok edildi Gaznelileri yıkan Gurları yok ederek Pakistan ve Afganistanı topraklarına katmıştır Alaaddin Muhammedin en büyük rüyası Çini ele geçirmekti Fakat bu dönemde Moğollar Çini alarak büyük güç haline gelmişlerdi Siyaset gereği Moğol tehlikesini görmüş ve Moğollarla iyi geçinmeye çalışmıştır Moğollarla ticaret anlaşması imzalamıştır



Otrar Faciası ve Moğol İstilası

Bir Moğol ticaret kervanının Harzemşah halkı tarafından öldürülmesi yüzünden Moğollarla ilişkiler bozulmuştur; bu olay tarihe OTRAR FACİASI olarak geçmiştir Bu olayın özelliği; Türkler Moğolları üzerlerine çekmiş; Türk Dünyası üzerinde Moğol tehlikesinin başlamasına neden olmuştur 1220’de başlayan Moğol istilası Harzem devletinin sonunu hazırlamıştır



Hanedanlığın Anadoluya Kaçışı

Moğollardan kaçan bir kısım halk ve Harzem soyluları Anadolu’ya sığınmak istemişler fakat nedense Anadolu Selçukluları 1230 Yassı Çemen savaşında Harzem hükümdarlığını yok etmiştir Tarihçilere göre, barış sağlansaydı Moğol istilasına karşı güçlü bir Türk Dünyası doğa bileceği varsayımıdır


Bundan sonra Orta Asya’da Moğol istilası başlamış; Türk Dünyası, birikimi ve medeniyetinde büyük tahriplere yol açmıştır Bugünkü Orta Asya oluşmasında 1220 Moğol istilası temel belirleyici olmuştur



Harzemşah Hükümdarları

MS 1097 - 1231


Kurucusu : K MUHAMMED HARZEMŞAH


K Muhammed Harzemşah (1097 - 1128)

Adsız Harzemşah (1128 - 1156)

İl-Arslan Harzemşah (1116 - 1172)

Alaeddin Tekiş Harzemşah (1172 - 1200)

Aleddin Muhammed Harzemşah (1200 - 1220)

Celaleddin Harzemşah (1220 - 1231)


Egemenlik Alanı

Kapladığı Alan : İran, Güney Kafkasya, Dağıstan , Umman Denizi, Afganistan, Maveraünnehir, Harzem, Balkaş ile Aral Gölleri arasıdır (5000000 km 2)



Harzemşahlar

Harzemşahların Türk Tarihine katkıları

Her yönüyle Büyük Selçuklu karakteri taşır

Orta Asyanın Moğol istilasından önce son gücü ve güçlü devleti olmuşlardır

İranlılar bu devletin resmi dili Farsça olduğu kendilerine mal etmeye çalışmaktadır ama tüm devlet özellikleri ve karakteristik yapısı ile ve halkın büyük çoğunluğu Türktür