81 İlin İsimlerinin Tarihi Öyküsü

**Prof. Dr. Sinsi** · 07-25-2012

ADANA

Adana' yı kimlerin nasıl kurdukları

konusunda elde kesin bilgiler yoktur

Ancak, Bizans' lı Etien' in ilettiği

bir söylenceye göre, Uranus' un oğulları Adanos
ve Saros, Tarsus' la savaşarak burayı

ele geçirmişler

Bunlardan Adanos kente ( Adana ) Saros'ta ırmağa (Seyhan) adını

vermiş

ADIYAMAN

Adıyaman

ilk zamanlarda, Piran Köyü'nün yerine kuruluydu
ve Perre adını taşıyordu
Daha

sonra Emeviler, buraya bir kale yaptırdı

Kent de Mansur'un Kalesi anlamına gelen ''Hısn Mansur'' adıyla

anılmaya başlandı

Kent, 1

Selim

zamanında alınınca Türkler, buraya Adıyaman demeye

başladılar

AFYONKARAHİSAR

Afyon türkülerinde sık sık “Hisar” sözcüğü geçer

“Hisarın bedenleri çevirin gidenleri” Bu

hisar sözcüğünün Afyon türkülerinde sık sık
yinelenmesi nedensiz değildir
Eski adı Akroenos olan şehri Selçuklular uzun süren bir kuşatmadan

sonra ele geçirdiler

“Hisar” kuşatma anlamına

gelir

Acılarla elde edilen yere “Karahisar” dediler
ve orada, kara taşlardan bir kale kurdular
Onaltıncı yüzyılda bölgede afyon yetiştirilmeye

başlayınca,
Karahisar’ın başına bir de Afyon

eklendi ve şehir “Afyonkarahisar” adını aldı

AĞRI

İsmi

sınırları içindeki “Ararat” dağından alır

Çok eski çağlarda yeryüzü korkunç bir su baskınınına

uğradı

(Nuh Tufanı) Nuh peygamber bütün

canılardan bir çifti alarak bir gemiye bindirdi

Gemi Cudi (İslam kaynaklarına göre)
(Hristiyan kaynaklarına göre de Ararat – Ağrı) dağına

kondu

Ararat, önce aran sonra da Ağrı adını

aldı

AKSARAY

Selçuklu

Sultanı İzzettin Kılıçarslan, şehirde cami, medrese, kümbetler

ve büyük ve beyaz bir saray yaptırdı

Şelir “Aksaray” adını işte bu beyaz saraydan

aldı

AMASYA

Amasya

şehrini tarihçi Strabon’a göre Amazon karalı Amasis kurdu
ve ona Amasis kenti anlamına gelen “Amasesia” ismini

verdi

ANKARA

İslam

kaynaklarında Ankara’nın adı Enguru olarak geçer

Kimilerine göre Ankara sözü Farsça
“Üzüm” anlamına gelen Engür’den,
ya da Yunanca’da Koruk anlamına gelen”Aguirada’dan türemiştir

Bazılarına Hint-Avrupa dillerindeki “Eğmek”

anlamına gelen Ank ya da
Sankskritçe de;

“Kıvrıntı”, anlamına gelen ankaba’dan veya
Latince’den çengel anlamına gelen uncus’dan türediği ileri

sürülmektedir

Frig dilinde Ank “engebeli,

karışık arazi anlamına gelir

” Şehrin diğer

isimleri; Ankyra, Ankura, Ankuria, Angur, Engürlü,
Engürüye, Angare, Angera, Ancora, Ancora
ve son olarak Ankara şeklini almıştır

ANTALYA

MÖ ll

ci

yüzyılda Bergama karalı Attalos ll tarafından kuruldu

Şehir önceleri ismini kurucusundan aldı ve Attaleia adıyla

anıldı

Daha sonra bu isim Adalia, Antalia ve

en son Antalya şekline dönüştü
HiRa üyesine bu mesajı için teşekkür edenler:

ARDAHAN

Ardahan'ın isim

babası ise Gürcülerdir

Ardahan adı Gürcüce

Ardana’dan gelmektedir

ARTVİN

İskitler tarafından

kuruldu

Artvin sözü iskitçe’dir

AYDIN

İlk olarak Argoslar

tarafından kuruldu

Anadolu beylerinden Aydınoğlu

Mehmet bey’den aldı

Aydın, Mehmet beyin babasının

ismidir

BALIKESİR

Şehrin adının eski

hisar anlamına gelen Paleokastio’dan türediği sanılmaktadır

Halk arasında dolaşan bir söylentiye göre de balı çok anlamına gelir

Çünkü Kesir Arapça’da çok anlamına

gelmektedir

BARTIN

"PARTHENİA"dan

Bartın'a dönüşen adın kaynağı "PARTHENİOS"dur

Bartın ırmağının antik çağdaki adı olan Parthenios; Yunan

mitolojisinde,
OKENAUS'un çocuklarından

birisi
ve "Sular Tanrısı"dır

"Sular ilahı veya

Muhteşem akan su" anlamlarına gelir

Bir başka

anlamı da "Genç Bakire veya Genç Kızlar için koro türküleri"

"Genç Bakire" ise, tanrıça

Athena'nın

BATMAN

Batman ismi Orta

Çağdan beri kullanıla gelmiş
ve Batman Çayı ile

bütünleşen bir isim olarak karşımıza çıkmıştır

BAYBURT

Eldeki kaynaklara

göre kasabanın ortaçağdaki adı
“Paypert” ya da

“Pepert” idi

Bayburt adı buradan

gelmektedir

BİLECİK

Bizanslılar döneminde

burada Bilekoma adlı bir kale vardı

Osman bey

burayı alınca bu adı Bilecik olarak adını

verdi

BİNGÖL

Buradaki bir çok

göllerden dolayı bu isim kendisine verildi

BİTLİS

Kimi tarihçilere göre,

“Bageş” ya da “Pagiş” sözcüklerinden türemiştir

Kimilerine göre de Büyük İskender’in komutanı “Lis” ya da “Badlis”

burada bir kale kurmuş

Bitlis sözcüğü bu komutanın isminden

kaynaklanıyormuş

BOLU

Önceleri Bithynion

Romalılar döneminde ise Claudiopolis adı verildi

Türkler burayı alınca Claudiopolis sözcüğünü kısaltıp sadece polis

dediler

Daha sonra bu da halk dilinde değişerek Bolu

oldu

BURDUR

Eski adı Askaniya’dır

İsmini yanında kurulmuş olduğu Burdur gölünden alır

BURSA

Eski çağlardaki Bitinya

bölgesinin başkentidir

Buraya kurucusu Bitinya

kralı Prusias’ın adı verildi

(MÖ:ll

yüzyıl)

ÇANAKKALE

Marmara ve Ege

denizlerini birleştiren Boğaz’daki şehir ve kasabaların en büyüğü

ve il merkezidir

Boğazın doğu kıyısında ve en dar

yerinde kurulmuştur

Burada denizini şekli tıpkı bir

çanağı andırır

Bugünkü ismini buradan

alır

ÇANKIRI

İlkçağda “Gangra”

kalesinin eteğinde kuruldu

İsmini Gangra kalesinden

alan Çankırı’ya yakın zamana kadar Çangırı
ve Çenğiri

deniliyordu

ÇORUM

Rivayete göre Çoğurum

kelimesinden türetilmiştir

Bu da bölgede zamanında

Rumların çoğunluğu
oluşturmasından

kaynaklanmaktadır

DENİZLİ

Deniz-ili kelimelerinin birleşmesinden

oluşmuştur

İl

eski Türkçe’de ülke, memleket anlamına gelir

Yani deniz memleketi denilir

Bir diğer

rivayete göre de kelimenin aslı domuz-ili'dir

Bu da bölgede domuz çokluğundan

kaynaklanmaktadır

DİYARBAKIR

Bakır ülkesi

anlamına gelmektedir

Bu ismin kaynağı Diyar-ı

Bekir’dir

Bekir’in memleketi anlamına gelir

Bunun nedeni de Bekir b

Va’il adlı Arap göçebe

boyunun buraya
yerleşmiş olmasından kaynaklanır

Diyarbakır’ın eski adı Amid veya Amed’dir

Gelen veya bizim anlamına gelir

Dede Korkut kitabında Amid’e Hamid de

denilmiştir

DÜZCE

Adının nereden geldiği

konusunda her hangi bir kayda rastlanmamıştır

EDİRNE

Romalılar döneminde

imparator Hadrianus tarafından kurulduğu için
şehir

“Hadrianopolis” dını alır

Hadrianus’un şehri

anlamına gelen bu sözcük, sonradan değşimlere
uğrayarak Edirne halini aldı

ELAZIĞ

1834 yılında Mezra

denilen yerde kuruldu

1862 yılında buraya o sıradaki

padişah Abdülaziz’in onuruna “Mamuretülaziz”
adı

verildi

Bu ismi uzun bulan halk onu Elaziz olarak

kısalttı

1937 yılında Elazığ’a çevrildi

ERZİNCAN

Erzincan ovasından

adını alır

Ezirgan diye halk tarafından söylenir

Buranın eski adı Eriza’dır

07-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	81 İlin İsimlerinin Tarihi Öyküsü *ADANA* Adana' yı kimlerin nasıl kurdukları konusunda elde kesin bilgiler yoktur Ancak, Bizans' lı Etien' in ilettiği bir söylenceye göre, Uranus' un oğulları Adanos ve Saros, Tarsus' la savaşarak burayı ele geçirmişler Bunlardan Adanos kente ( Adana ) Saros'ta ırmağa (Seyhan) adını vermiş ADIYAMAN Adıyaman ilk zamanlarda, Piran Köyü'nün yerine kuruluydu ve Perre adını taşıyordu Daha sonra Emeviler, buraya bir kale yaptırdı Kent de Mansur'un Kalesi anlamına gelen ''Hısn Mansur'' adıyla anılmaya başlandı Kent, 1 Selim zamanında alınınca Türkler, buraya Adıyaman demeye başladılar *AFYONKARAHİSAR* Afyon türkülerinde sık sık “Hisar” sözcüğü geçer “Hisarın bedenleri çevirin gidenleri” Bu hisar sözcüğünün Afyon türkülerinde sık sık yinelenmesi nedensiz değildir Eski adı Akroenos olan şehri Selçuklular uzun süren bir kuşatmadan sonra ele geçirdiler “Hisar” kuşatma anlamına gelir Acılarla elde edilen yere “Karahisar” dediler ve orada, kara taşlardan bir kale kurdular Onaltıncı yüzyılda bölgede afyon yetiştirilmeye başlayınca, Karahisar’ın başına bir de Afyon eklendi ve şehir “Afyonkarahisar” adını aldı *AĞRI* İsmi sınırları içindeki “Ararat” dağından alır Çok eski çağlarda yeryüzü korkunç bir su baskınınına uğradı (Nuh Tufanı) Nuh peygamber bütün canılardan bir çifti alarak bir gemiye bindirdi Gemi Cudi (İslam kaynaklarına göre) (Hristiyan kaynaklarına göre de Ararat – Ağrı) dağına kondu Ararat, önce aran sonra da Ağrı adını aldı *AKSARAY* Selçuklu Sultanı İzzettin Kılıçarslan, şehirde cami, medrese, kümbetler ve büyük ve beyaz bir saray yaptırdı Şelir “Aksaray” adını işte bu beyaz saraydan aldı *AMASYA* Amasya şehrini tarihçi Strabon’a göre Amazon karalı Amasis kurdu ve ona Amasis kenti anlamına gelen “Amasesia” ismini verdi *ANKARA* İslam kaynaklarında Ankara’nın adı Enguru olarak geçer Kimilerine göre Ankara sözü Farsça “Üzüm” anlamına gelen Engür’den, ya da Yunanca’da Koruk anlamına gelen”Aguirada’dan türemiştir Bazılarına Hint-Avrupa dillerindeki “Eğmek” anlamına gelen Ank ya da Sankskritçe de; “Kıvrıntı”, anlamına gelen ankaba’dan veya Latince’den çengel anlamına gelen uncus’dan türediği ileri sürülmektedir Frig dilinde Ank “engebeli, karışık arazi anlamına gelir ” Şehrin diğer isimleri; Ankyra, Ankura, Ankuria, Angur, Engürlü, Engürüye, Angare, Angera, Ancora, Ancora ve son olarak Ankara şeklini almıştır *ANTALYA* MÖ llci yüzyılda Bergama karalı Attalos ll tarafından kuruldu Şehir önceleri ismini kurucusundan aldı ve Attaleia adıyla anıldı Daha sonra bu isim Adalia, Antalia ve en son Antalya şekline dönüştü HiRa üyesine bu mesajı için teşekkür edenler: ARDAHAN Ardahan'ın isim babası ise Gürcülerdir Ardahan adı Gürcüce Ardana’dan gelmektedir ARTVİN İskitler tarafından kuruldu Artvin sözü iskitçe’dir AYDIN İlk olarak Argoslar tarafından kuruldu Anadolu beylerinden Aydınoğlu Mehmet bey’den aldı Aydın, Mehmet beyin babasının ismidir BALIKESİR Şehrin adının eski hisar anlamına gelen Paleokastio’dan türediği sanılmaktadır Halk arasında dolaşan bir söylentiye göre de balı çok anlamına gelir Çünkü Kesir Arapça’da çok anlamına gelmektedir BARTIN "PARTHENİA"dan Bartın'a dönüşen adın kaynağı "PARTHENİOS"dur Bartın ırmağının antik çağdaki adı olan Parthenios; Yunan mitolojisinde, OKENAUS'un çocuklarından birisi ve "Sular Tanrısı"dır "Sular ilahı veya Muhteşem akan su" anlamlarına gelir Bir başka anlamı da "Genç Bakire veya Genç Kızlar için koro türküleri" "Genç Bakire" ise, tanrıça Athena'nın BATMAN Batman ismi Orta Çağdan beri kullanıla gelmiş ve Batman Çayı ile bütünleşen bir isim olarak karşımıza çıkmıştır BAYBURT Eldeki kaynaklara göre kasabanın ortaçağdaki adı “Paypert” ya da “Pepert” idi Bayburt adı buradan gelmektedir BİLECİK Bizanslılar döneminde burada Bilekoma adlı bir kale vardı Osman bey burayı alınca bu adı Bilecik olarak adını verdi BİNGÖL Buradaki bir çok göllerden dolayı bu isim kendisine verildi BİTLİS Kimi tarihçilere göre, “Bageş” ya da “Pagiş” sözcüklerinden türemiştir Kimilerine göre de Büyük İskender’in komutanı “Lis” ya da “Badlis” burada bir kale kurmuş Bitlis sözcüğü bu komutanın isminden kaynaklanıyormuş BOLU Önceleri Bithynion Romalılar döneminde ise Claudiopolis adı verildi Türkler burayı alınca Claudiopolis sözcüğünü kısaltıp sadece polis dediler Daha sonra bu da halk dilinde değişerek Bolu oldu BURDUR Eski adı Askaniya’dır İsmini yanında kurulmuş olduğu Burdur gölünden alır BURSA Eski çağlardaki Bitinya bölgesinin başkentidir Buraya kurucusu Bitinya kralı Prusias’ın adı verildi (MÖ:llyüzyıl) ÇANAKKALE Marmara ve Ege denizlerini birleştiren Boğaz’daki şehir ve kasabaların en büyüğü ve il merkezidir Boğazın doğu kıyısında ve en dar yerinde kurulmuştur Burada denizini şekli tıpkı bir çanağı andırır Bugünkü ismini buradan alır ÇANKIRI İlkçağda “Gangra” kalesinin eteğinde kuruldu İsmini Gangra kalesinden alan Çankırı’ya yakın zamana kadar Çangırı ve Çenğiri deniliyordu ÇORUM Rivayete göre Çoğurum kelimesinden türetilmiştir Bu da bölgede zamanında Rumların çoğunluğu oluşturmasından kaynaklanmaktadır DENİZLİ Deniz-ili kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur İl eski Türkçe’de ülke, memleket anlamına gelir Yani deniz memleketi denilirBir diğer rivayete göre de kelimenin aslı domuz-ili'dir Bu da bölgede domuz çokluğundan kaynaklanmaktadır DİYARBAKIR Bakır ülkesi anlamına gelmektedir Bu ismin kaynağı Diyar-ı Bekir’dir Bekir’in memleketi anlamına gelir Bunun nedeni de Bekir b Va’il adlı Arap göçebe boyunun buraya yerleşmiş olmasından kaynaklanır Diyarbakır’ın eski adı Amid veya Amed’dir Gelen veya bizim anlamına gelir Dede Korkut kitabında Amid’e Hamid de denilmiştir DÜZCE Adının nereden geldiği konusunda her hangi bir kayda rastlanmamıştır EDİRNE Romalılar döneminde imparator Hadrianus tarafından kurulduğu için şehir “Hadrianopolis” dını alır Hadrianus’un şehri anlamına gelen bu sözcük, sonradan değşimlere uğrayarak Edirne halini aldı ELAZIĞ 1834 yılında Mezra denilen yerde kuruldu 1862 yılında buraya o sıradaki padişah Abdülaziz’in onuruna “Mamuretülaziz” adı verildi Bu ismi uzun bulan halk onu Elaziz olarak kısalttı 1937 yılında Elazığ’a çevrildi ERZİNCAN Erzincan ovasından adını alır Ezirgan diye halk tarafından söylenir Buranın eski adı Eriza’dır