Lozan Antlaşması Metni

BÖLÜM I

YERLESME SARTLARI

MADDE 1

İşbu Bölümdeki hükümlerden her birinin Türkiye'de öteki Bagitli Devletlerin uyruklarına ve ortaklıklarına [sirketlerine] uygulanmasi, işbu Devletlerin ülkelerinde Türk uyruklarına ve ortaklıklarına tam bir karşılıkli islem [mütekabiliyet, réciprocité] uygulanmasi sartina baglidir

Bu Devletlerden biri, kanunlari yüzünden ya da baska bir nedenle, söz konusu hükümlerden herhangi biri için karşılıkli islemde bulunmayi reddedecek olursa, bu Devletin uyrukları ve ortaklıkları da Türkiye'de ayni hükümden yararlanamayacaklardir

İşbu Maddenin uygulanmasinda, dominion'lar, sömürgeler ve Bagitli Devletlerin korumasi altina konmus ülkeler, tek tek, bagitli ülkeler (pays contractants) gibi sayilacaktir

KESIM I

GIRIS VE OTURMA

MADDE 2

Türkiye ülkesinde, öteki Bagitli Devletlerin uyrukları, kisileri ve mallari bakimindan, ortak Devletler hukuku (droit international commun) uyarinca kabul ve islem göreceklerdir Söz konusu uyruklar, kisileri, mallari, haklari ve çikarlari bakimindan, Türkiye'de, ülke kanunlarinin ve makamlarinin en tam ve sürekli korumasindan yararlanacaklardir Göç konusundaki hükümlere halel gelmeksizin, bu uyruklar, Türkiye'ye giris ve orada yerlesme bakimindan tam bir özgürlük [serbestlik] içinde olacaklar ve böylece, ülkede yürürlükte olan kanunlara ve yönetmeliklere [tüzüklere] uygun davranmak sartiyla, Türkiye'ye gidip-gelebilecekler ve orada oturabileceklerdir

MADDE 3

Türkiye'de, öteki Bagitli Devletler uyruklarınin, ülke kanunlarina ve yönetmeliklerine [tüzüklerine] uygun davranmak sartiyla, her çesit tasınır ya da tasinmaz mal edinmege, bunlari mülkiyetlerinde tutmaga ya da baskasina geçirmege haklari olacaktir; özellikle, bu mallari satis, degis-tokus, bagis, vasiyet ya da baska herhangi bir biçimde kullanabilecekleri gibi, bu mallari yasa uyarinca miras, bagis ya da vasiyet yoluyla da edinebileceklerdir

MADDE 4

Türkiye'de, öteki Devletler uyruklarınin, ve buna karşılık da, bu Devletlerin ülkelerinde Türk uyruklarınin çesitli ticaret, meslek ya da endüstri kollarinda çalismalari, işbu Sözlesmenin yürürlüge giris tarihinden baslayarak oniki ay içinde, Türkiye ile söz konusu Devletler arasında yapilacak özel sözlesmelere konu olacaktir

Surasi kararlastirilmistir ki, söz konusu sözlesmelerin yapilmasina kadar, 1 Ocak 1923 tarihindeki statu quo sakli tutulacak ve sözü edilen oniki aylik sürenin sone erisinde sözlesme yapilamazsa, bireylerin [özel kisilerin] 1 Ocak 1923 tarihindeki kazanilmis [muktesep] haklarina saygi göstermek sartiyla, Bagitli Devletlerden her biri davranis özgürlügünü yeniden elde edecektir

MADDE 5

Tasima ortaklıklarıyla [nakliye sirketleriyle] sigorta ortaklıklarıni da kapsamak üzere, Bagitli Devletlerden birinin ülkesinde geregi gibi kurulmus bulunan ortaklıklar, Türkiye'de de taninacaklardir

Bunlar, kuruluslari, hukuk açisindan yetenekleri ve mahkemelerde taraf olmalari [dava haklari] konularinda, kendi ulusal kanunlarina göre islem göreceklerdir

Bu ortaklıklar, Türkiye ülkesinde yerlesebilecekler ve kurulduklari ülke uyruklarınin girisebilecekleri ve söz konusu ülkede ulusal ortaklıklara yasaklanmamis her çesit ticaret ya da endüstri islerini yapabileceklerdir Bu ortaklıklar, Türkiye'de islerini, kamu düzenine iliskin hükümlere uygun davranmak sartiyla, serbestçe yürütebilecekler ve bu bakimdan benzer her ulusal ortaklıkla ayni haklardan yararlanacaklardir

Söz konusu ortaklıkların, ülke kanunlarina ve yönetmeliklerine [tüzüklerine] uygun davranmak sartiyla, her çesit tasınır mal edinmege, bunlari mülkiyetlerinde tutmaga ya da baskalarina geçirmege haklari olacaktir; ortakligin isleyebilmesi için gereken tasinmaz mallar bakimindan ayni hüküm uygulanacaktir; ancak, tasinmaz mal edinimi ortakligin kurulus amaci olmamak gerekir

MADDE 6

Türkiye'de, öteki Bagitli Devletlerin uyrukları, askerlik hizmetine iliskin kanunlara bagli olmayacaklardir Söz konusu uyruklar, askerlik hizmeti yerine sayilacak her türlü hizmetten, her çesit yükümden ya da mali yükümden (vergiden) bagisik olacaklardir

Kamu yararina oldugu yasalara uygun olarak kabul edilmis bir nedene dayanmadikça ve bu durumda da kendilerine adaletli ve önceden [pesin] ödenecek bir zarar-giderim [tazminat] verilmedikçe, söz konusu uyrukların mallari kamulastirilamayacak ya da bu uyruklar mallarindan yararlanma haklarindan, geçici bile olsa, yoksun biraktirilmayacaklardir Önceden ilan edilmedikçe, hiç bir kamulastirma yapilmayacaktir

MADDE 7

Türkiye, gerek kanuna dayanan bir mahkeme karari, gerek ahlak, saglik ve dilencilik kolluguna [zabitasina] iliskin kanunlar ve yönetmelikler [tüzükler] uyarinca, gerekse Devletin iç ve dis güvenligiyle ilgili nedenlerle, öteki Bagitli Devletlerin uyruklarıni, her birine teker teker uygulanacak tedbirlerle, yurtdisi etme hakkıni sakli tutar; öteki Bagitli Devletler, bunlari ve ailelerini her zaman geri almagi yükümlenirler

Yurtdisi etme [tard ve teb'it, expulsion] saglik ve insanlik kurallarina uygun olarak yapilacaktir

KESIM 2

VERGILERE ILISKIN HÜKÜMLER

MADDE 8

Türk ülkesinde oturmak ve yerlesmek bakimindan oldugu kadar, öteki Bagitli Devletlerin uyruklarına, 4 ncü Maddede belirtilen sartlar uyarinca, Türkiye'de izin verilen her çesit ticaret, meslek, endüstri ve isletme, ya da ne nitelikte olursa olsun, herhangi bir is yapabilmeleri için, söz konusu uyruklara, niteligi ve adi ne olursa olsun, Türk uyruklarına uygulananlardan baska ya da daha agir hiç bir vergi, resim ya da mali yüküm uygulanmayacaktir

Söz konusu Devletlerin uyruklarından, yurt disinda yerlesmis olup da, Türk ülkesinden geçisleri sirasinda herhangi bir is tutacak olanlara, ayni nitelikte ve ayni önemde bir is yapan Türk uyruklarıyla, Türkiye'de yerlesmis yabancilarin, ülkede uygulanmakta olan hükümler uyarinca, bagli olduklari vergi, resim ve mali yükümlerden -niteligi ve adi ne olursa olsun- baskasi ya da daha agiri uygulanmayacaktir

Söz konusu Devletler uyruklarınin Türk ülkesindeki mallari, haklari ve çikarlari, bunlarin edinimi elde bulundurulmasi ya da bunlardan yararlanma bakimindan oldugu kadar, bunlari baskasina birakma, bunlarin degis-tokusu ya da miras yoluyla baskasina geçirilmesi bakimindan da, Türk uyruklarınin mallarina, haklarina ve çikarlarina uygulananlardan baska ya da daha agir, hiç bir mali yüküm, resim, dolayli ya da dogrudan bir vergi uygulanmayacaktir

MADDE 9

Tasima )transport) ortaklıklarıyla sigorta ortaklıklarıni da kapsamak üzere, öteki Bagitli Devletlerden birinin kanunu uyarinca kurulmus ve işbu Sözlesmenin 5 nci Maddesi uyarinca Türkiye'de yerlesmis ya da orada is yapan ticaret, endüstri ve maliye ortaklıklarına, Türk kanununa göre, Türkiye'de kurulmus ayni nitelikteki ortaklıklara uygulananlardan baska ya da daha agir -ne nitelikte ya da nasil bir adla olursa olsun- hiç bir vergi, resim ya da mali yüküm uygulanmayacaktir

Söz konusu ülkelerin firmalarina ya da ortaklıklarınin, 5 nci Maddede öngörülen sartlar içinde, Türkiye'de yerlesmis bulunan ya da Türkiye'de is yapan kollarina, subelerine, ajanslarina [acentalarina] ya da baska temsilciliklerine de ayni hükümler uygulanacaktir; surasi kararlastirilmistir ki, işbu firmalarin ve ortaklıkların yönetim merkezleri Türkiye disinda bulunmaktaysa, söz konusu kollar, subeler, ajanslar ya da baska temsilcilikler ancak Türkiye'de yatirilmis gerçek sermayeleri üzerinden, ya da, vergi uygulanacak sermaye açiklanamaz ya da denetlenemez ise, bu sermayeyi kestirmege yarayabilecek olan gerçek kazanç ve gelirler üzerinden vergiye baglanacaklardir

MADDE 10

Türk Hükümeti, niteligi ve adi ne olursa olsun, vergi bagisikliklari koyacak olursa, bu bagisikliklar Türk uyruklarına ve Türk kanunlari uyarinca kurulmus ortaklıklara oldugu kadar, öteki Bagitli Devletlerin Türkiye'de yerlesmis uyruklarına ya da ortaklıklarına da uygulanacaktir

Bu hüküm, Devletçe kurulmus kurumlara ya da bir kamu hizmeti ayricaligi sahiplerine taninan vergi bagisiklarindan yararlanmak istemek üzere, öne sürülemeyecektir

MADDE 11

8 nci Maddeden 10 Maddeye kadar olan Maddelerde öngörülen bütün konularda, Türkiye'de, öteki bagitli Devletlerin uyruklarına, il yönetimlerince ya da yerel yönetimlerce yükletilebilecek mali yükümler, resimler ve vergiler, Türk uyruklarına uygulananlardan baska ya da daha agir olmayacaktir

MADDE 12

Türkiye'de yerlesmis ya da Türkiye'de is yapan öteki bagitli Devletlerin uyruklarına ya da bunlarin Türk ülkesindeki mallarina, haklarina ve çikarlarina ve söz konusu Devletlerden birinin kanunu uyarinca kurulmus olup da Türkiye'de yerlesmis bulunan ya da Türkiye'de is yapan ortaklıklara, bunlarin kollarina, subelerine ya da ajanslarina, savas durumunda bile, hiç bir zorunlu borçlanma (emprunt forcé) ya da olaganüstü varlik [servet] vergileri (prélevement exceptionnel sur la fortune) yükletilmeyecektir

MADDE 13

Kapitülasyonlara son verilmis oldugu için, Türkiye, yabanci Devletlerin uyruklarına, kendi uyruklarına sagladigindan daha elverisli bir islemde bulunmayacak ve yukarıdaki hükümlerde öngörülen konular bakimindan, kendi uyruklarıyla öteki bagitli Devletlerin uyruklarına esit islemde bulunma ilkesini uygulayacaktir

BÖLÜM II

YARGI YETKISI

MADDE 14

Türkiye'de, öteki bagitli Devletlerin uyrukları, ve buna karşılık, söz konusu Devletlerin ülkelerinde Türk uyrukları, 18 nci Madde hükümleri sakli kalmak sartiyla, ülke mahkemelerine, ülke uyruklarıyla her bakimdan ayni sartlar altinda, serbestçe basvurabilecekler, davaci ya da davali olabileceklerdir

MADDE 15

16 nci Madde hükmü sakli kalmak sartiyla, Türkiye ile öteki bagitli Devletler arasındaki iliskilerde, her konuda, yargi yetkisine iliskin sorunlar, Devletler hukuku (droit international) ilkeleri uyarinca çözüme baglanacaktir