Türkiye İklimi...

TÜRKİYE İKLİMİ

Türkiye, genelde Akdeniz ikliminin etkisi altındadır Ancak bununla beraber, birbirlerinden belirgin farklarla ayrılabilen karasal ve Karadeniz iklimleri de etkili olmaktadır

Türkiye İkliminde Etkili Faktörler

Matematik Konumu
Türkiye konumu itibariyle güneş ışınlarının dik geldiği alanın dışındadır Güneş ışınlarının düşme açısında yıl boyunca büyük farklar vardır Bunun sonucu olarak Türkiye iklimlerinde yıllık sıcaklık farkları fazladır Dört mevsim belirgin olarak yaşanır

Türkiye bulunduğu konumdan farklı hava kütlelerinin karşılaştığı yerde bulunmaktadır Bu sebeple kışın görülen yağışlar genelde cephesel yağış şeklindedir
Kıyılarımızda sıcaklık güneyden kuzeye doğru azalır
Yer şekilleri (Yükselti ,dağların uzanış doğrultusu ve bakı)

Türkiye’de yer şekillerinin çeşitlilik göstermesinden dolayı kısa mesafede iklim değişimi fazladır ve aynı tarihlerde farklı mevsim özellikleri yaşanabilmektedir

Yurdumuzun kuzeyinde ve güneyinde dağlar kıyıya paralel uzandığından kıyı ile iç kesim arasında buralarda iklim farklılığı fazladır Ege Bölgesi’nde ise dağlar kıyıya dik uzandığından farklılık daha azdır Dağların kıyıya paralel uzandığı yerler daha fazla yağış alır Örnek, Karadeniz ve Akdeniz kıyıları Ege kıyılarından daha fazla yağış alır

Yükseltinin etkisiyle sıcaklık Türkiye’de batıdan doğuya doğru azalır ayrıca yüksek yerler çevresine göre daha fazla yağış alırken, çukur yerler az yağış alır Örnek, Doğu Anadolu Bölgesi İç Anadolu Bölgesi'nden daha fazla yağış almaktadır Doğu Anadolu'da çevresine göre çukurda yer alan Iğdır çok az yağış almaktadır

Bakı etkisinden dolayı dağlarımızın güneye bakan yamaçları bütün yıl kuzey yamaçlarına göre daha sıcaktır

Denize göre konum
Kıyı bölgelerde nem fazla olduğunda buralarda hava geç ısınır, geç soğur Sıcaklık farkları azdır Kışlar ılık ve yağışlar fazladır İç kesimlerde ise nem az olduğundan hava çabuk ısınır, çabuk soğur Sıcaklık farkları fazla olur Kışlar soğuk ve kar yağışlıdır ve yağış miktarı azdır

Rüzgarların esme yönü
Türkiye’ye kuzeyden gelen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken, güneyden gelenler sıcaklığı artırır (enlem etkisinden dolayı)

Basınç merkezleri
Türkiye etrafında oluşan basınç merkezleri de rüzgar ve yağış rejimi üzerinde etkili olmaktadır
Yaz mevsiminde Atlas Okyanusu üzerinde oluşup genişleyen yüksek basınç ve Basra Körfezi üzerinde oluşan alçak basınç etkisi altına girer

Kış mevsiminde ise, kuzeyden gelen soğuk hava, Akdeniz üzerinden gelen ılık ve nemli havanın etkisine girmektedir Bu iki hava kütlesinin karşılaşması ile cepheler oluşmakta ve kıyılarda çoğunlukla yağmur, Trakya, iç ve yüksek kesimlerde kar yağışına neden olmaktadır

TÜRKİYE'DE İKLİM ELEMANLARI

SICAKLIK Türkiye'de sıcaklık, kıyılarda enlem farkına, iç kesimlerde ise denizden uzaklık, yükselti, yer şekilleri gibi faktörlere bağlı olarak değişir
Sıcaklığın dağılışını gösteren haritalara izoterm (Eş sıcaklık) haritaları denir

GERÇEK İZOTERM HARİTALARI
Yükseltinin etkisi dikkate alınarak çizilen sıcaklık haritalarıdır

İNDİRGENMİŞ İZOTERM HARİTALARI
Her yer deniz seviyesinde kabul edilir Yükseltinin etkisi ortadan kaldırılmıştır Yani, bütün yükseltilerin sıcaklığı her 200 m de 1 °C artırılarak deniz seviyesine indirgenir

Sıcaklığın farklı dağılışında yer şekillerinin (Yükselti, eğim, bakı ve dağların uzanış doğrultusu) etkisi ortadan kaldırılarak çizilir

NOT: Bir yerin gerçek sıcaklığı ile indirgenmiş sıcaklığı arasında fark fazla ise o yerin yükseltisi fazladır Fark az ise yükselti de azdır

Sıcaklık İle ilgili Problemler

Örnek 1:Bir yerin gerçek sıcaklığı (-5 °C) , indirgenmiş sıcaklığı ise 17°C ise bu yerin denizden yüksekliği kaç metredir?
Cevap:17- (-5)= 17+5=22 °C
200 m'de 1°C değiştiğinden, 22x200=4400 metredir
Örnek 2 : 2900 m'de ölçülen sıcaklık (-8 °C) ise bu yerin indirgenmiş sıcaklığı kaç °C 'dir?
Cevap: 2900 / 200 = 14,5 °C sıcaklık artacaktır Buna göre -8 + 14,5 = 6,5°C
Örnek 3 :1800 m yükseklikteki bir merkezin indirgenmiş sıcaklığı 25 °C ise bu yerin gerçek sıcaklığı kaç °C olurdu?
Cevap:1800/200= 9°C sıcaklık azalacaktır
Buna göre, 25-9= 16 °C 'dir

[*]Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılış
Kıyı kesimlerin sıcaklık ortalaması deniz etkisinden dolayı iç kesimlerden daha yüksektir
Enlemin etkisiyle sıcaklık genelde güney kıyılarımızdan kuzey kıyılarımıza doğru azalır
Türkiye'de gözlem yapılan istasyonlardaki uzun yıllar ortalamalarına göre, yıllık ortalama sıcaklıklar 4-20 °C arasında değişmektedir

Ülkenin en sıcak kesimleri Güneydoğu Anadolu'nun güneyi ile Akdeniz kıyı kuşağıdır Buralarda yıllık ortalama sıcaklık 16 °C'nin üzerindedir

Erzurum ve Kars platolarının yüksek kesimlerinde 4 °C nin altına düşer Sebepleri : Yükseltisinin fazla olması, karasallıktır

2 Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı
En yüksek sıcaklıklar Akdeniz bölgesinin kıyı kesiminde görülür Sebepleri : Enlem , deniz etkisi ve Toros kıvrım dağlarının kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerini engellemesidir

En düşük sıcaklıklar Doğu Anadolu’da Erzurum-Kars bölümünde görülür Sebepleri : Yükseltinin fazla olması, karasallık ,kuzeyden gelen soğuk rüzgarlardır
Kıyı ile iç kesim arasındaki sıcaklık farkı fazladır

3 Türkiye Temmuz Ayı Sıcaklık Dağılışı
Kıyı ile iç kesim arasında sıcaklık farkı azalmıştır
En yüksek sıcaklıklar Güney Doğu Anadolu’da görülür Sebepleri : Karasallık ve Güneyden gelen sıcak rüzgarların etkisidir

En düşük sıcaklıklar bu dönemde de Erzurum-Kars Bölümünde görülür Sebebi ,yükseltisinin fazla olmasıdır

BASINÇLAR

Türkiye'de mevsimlere, yerel ısınma farklarına , deniz ve karalara bağlı olarak oluşan basınç merkezlerinin yanı sıra, Türkiye'nin dışında oluşan ve Türkiye'yi etkisine alan gezici basınç merkezleri de bulunmaktadır

Türkiye'yi en çok etkileyen basınç merkezleri şunlardır:

YÜKSEK BASINÇLAR

Sibirya Termik YB
60° enlemlerinde soğuma ile oluşmuştur Türkiye’de kışın etkilidir Etkili olduğu dönemlerde kışlar çok soğuk ve kar yağışlı geçer Türkiye’ye Kuzeydoğudan sokulur

Asor Dinamik YB :
30° enlemlerinden kaynağını alır Türkiye’de bütün yıl etkilidir En fazla yazın etkilidir Etkili olduğu yaz mevsiminin kurak olmasının başlıca sebebidir (Alçalıcı hava hareketinden dolayı)

Kış mevsiminde Sibirya YB ile birleşerek Türkiye üzerinde etkili olduğunda İzlanda AB Türkiye'ye sokulamaz Bunun sonucunda da ülkemizde kışlar soğuk, sert ve kar yağışlı geçer

İzlanda Dinamik AB
60° enleminde kaynağını alır Türkiye’de bütün yıl etkilidir Ancak en fazla kışın etkilidir Etkili olduğu dönemde kışlar ılık ve yağışlı geçer Kuzeybatıdan sokulur

Basra Termik AB
Basra Körfezi çevresinin aşırı ısınmasıyla oluşur Türkiye’de yazın ekilidir Samyeli rüzgarları vasıtasıyla Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde etkili olur 30° Kuzey enlemi çevresinde oluşmasına rağmen, ısınmadan dolayı termik kökenlidir

RÜZGARLAR

Türkiye batı rüzgarları kuşağında olmasına rağmen daha çok yerel rüzgarların etkisindedir Sebebi yer şekilleridir

Rüzgar frekans gülünde gösterilen rüzgarlar haricinde yaz mevsiminde Ege kıyılarında deniz meltemi olan imbat rüzgarı etkilidir Ege Denizi'nde, yazın kuzeyden poyraz benzeri rüzgarlar eserler Bu rüzgarlara etezyen denilmektedir

Ayrıca , özellikle Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerinde Föhn rüzgarı da etkilidir


NEMLİLİK VE YAĞIŞ

Kıyı bölgelerinin nemliliği iç kesimlerden daha yüksektir Bundan dolayı kıyı kesimlerde yağışlar fazla ve sıcaklık farkları azdır

Bağıl (nispi) nem en yüksek Doğu Karadeniz Bölümündedir En düşük Güney Doğu Anadolu’dadır Güney Doğu Anadolu’da bağıl(nispi) nem %40-%50, Karadeniz Bölgesinde ise %70-%80 civarındadır

Türkiye’de bulut kapalılığı kuzeyde fazla, güneyde azdır Doğu Karadeniz’de kapalılığın yüksek olması ile yağışlar arasında doğru bir orantı vardır

Güneşlenme süresi bulut kapalılığı ile ters orantılıdır Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz Bölgelerinde güneşlenme süresi daha fazladır

Karasal iklim bölgelerinde kışın görülen yağışlar genellikle kar şeklindedir Türkiye’de karla örtülü gün sayısının en fazla olduğu bölge Doğu Anadolu Bölgesidir

Türkiye’de kar örtülerinin yerde kalma süresi batıdan doğuya doğru artar Kar yağışı ve don olayının en az görüldüğü bölgemiz Akdeniz Bölgesidir

YAĞIŞ OLUŞUM ŞEKİLLERİ
OROĞRAFİK (YAMAÇ) YAĞIŞLARI



Yer şekillerinin etkisiyle oluşurlar Nemli hava kütlesinin bir dağ yamacına çarparak yükselmesi ve soğuması sonucu oluşurlar Türkiye’de en fazla Karadeniz Bölgesi'nde görülür

Hava kütleleri yamaç boyunca yükselirken en fazla yağışı 500 - 1000 m yükseltiler arasına bırakırlar Yükselti arttıkça (1000 m’lerden sonra) mutlak nem azaldığı için yağış da azalır

KONVEKSİYON (YÜKSELİM, KIRKİKİNDİ) YAĞIŞLARI



Isınan havanın yükselerek soğuması sonucu oluşurlar Türkiye genelinde sıcak dönemlerde görülen yağışlar bu şekildedir En fazla İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgelerinde görülür Bu yağışlara halk arasında Kırkikindi yağışları denir

CEPHESEL (FRONTAL )YAĞIŞLAR



Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında meydana gelen yağışlardır
Sadece Orta kuşakta ülkelerinde kışın görülür Türkiye'de, özellikle kış mevsiminde görülen yağışların çoğu cephesel kökenlidir En fazla Akdeniz Bölgesinde görülür

Türkiye'de yağışın dağılışını incelediğimizde şu özellikler görülür:

Türkiye'de yağış dağılışı haritası ile yer şekilleri haritası karşılaştırıldığında, aralarında yakın ilgi bulunduğu tespit edilmektedir

Türkiye'de fazla yağış alan yerler (800 mm den fazla)
Doğu ve Batı Karadeniz bölümleri , Ege’de Menteşe yöresi, Akdeniz’de Batı ve Orta Toroslar, Hatay’da Nur Dağları ve GDoğu Toroslar’da Hakkari çevresidir Ayrıca Doğu ve Batı Anadolu’daki bazı yüksek dağlar

En fazla yağış alan yer Rize çevresidir (2400 mm den fazla) Sebebi;güneyindeki yüksek dağların hakim rüzgar yönüne dik olması etkilidir

Türkiye'de az yağış alan yerler (500 mm’nin altında), İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve yer yer Doğu Anadolu'nun çukur yerleridir En az yağış alan yer, Tuz Gölü çevresi ile Iğdır Ovası civarıdır (250 mm nin altında)

NOT: En az yağış alan bölge İç Anadolu Bölgesi olmasına rağmen en kurak bölge Güney Doğu Anadolu Bölgesidir Sebebi ; buharlaşmanın fazla olmasıdır

Yağışın mevsimlere dağılımı (yağış rejimi) bakımından bölgeler arasında önemli farklılıklar görülür