Jön Türkler

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nde batı tarzı idare ve fikirlerin gelişip yayılması için çalışanlara verilen isim

“Yeni Osmanlılar” veya “Genç Türkler” de denilen bu grup mensupları Avrupalıların verdikleri Fransızca “Jeunnes Turcs” adıyla meşhur olmuşlardır Bu tabir umumî olarak o yıllarda Avrupa’da politika fikir ve edebiyatta aşırılık taraftarı gençlere veriliyordu Yeni Osmanlılar için ise ilk defa Mustafa Fazıl Paşanın yayınladığı bir mektupta “Yeni Osmanlılar” karşılığı olarak kullanılmıştır Daha sonraları Namık Kemal ve Ali Süâvî tarafından da benimsenerek Türkçe'ye yerleştirilen bu tabir uzun süre Osmanlı topraklarında yetişen devlet idaresine karşı gelen ve yabancılar tarafından yönlendirilen ihtilâlcilerin tamamının ortak adı olmuştur

Yeni Osmanlılar Cemiyeti 1789 Fransız İhtilâlinden sonra Avrupa’da süren 1830 ve 1848 ihtilâllerine ve bunların neticesinde ortaya çıkan fikir hareketlerine heveslenenler tarafından gizli bir teşkilât olarak İstanbul’da kuruldu Yine bu tarihte Mısır Hidivi Kavalalı İsmail Paşa veraset usulünü değiştirerek kardeşi Mustafa Fazıl Paşayı bütün haklarından mahrum etti İkbal küskünü olan bu paşa Abdülaziz Han'a ve üst kademe devlet adamlarına düşman kesildi İntikam için Jön Türklerin arasına katıldı ve başlarına geçerek onları bilhassa maddî yönden büyük çapta destekledi

Mustafa Fazıl Paşanın Abdülaziz Hana hitaben Paris’te yazdığı ve küstahça ifadelerin yer aldığı mektup 1867’de Türkçe'ye tercüme edilerek Tasvîr-i Efkâr Gazetesi’nde yayınlandı ve Osmanlı ülkesinde binlerce adet bastırılıp dağıtıldı Mektup meşrutiyet fikirleri ve meşrutiyetin ilanı arzusu bahanesiyle Osmanlı Devletine ve bazı devlet ricaline karşı ağır ifadeler ihtiva ediyordu Bu mektubun akabinde Mustafa Fâzıl Paşa tarafından Paris’e çağrılan Jön Türkler onun maddî desteğiyle Avrupa’da geniş bir yayın faaliyetine giriştiler Bu yayınların biri sönüp diğeri açılıyor ve sayıları çoğalıyordu Jön Türkler bu yayınlarından mükemmel bir fikir sisteminin ifadesi ve izahından ziyade belli başlı birkaç nokta üzerinde durdular ve hep aynı şeyleri tekrarladılar Namık Kemal Ali Süâvî ve Ziya Paşa gibi meşhur isimlerin kalemleri ile dile getirdikleri fikirleri aralarında birlik kuramadılar Çoğu ihtilâl ve kanlı mücadele istedi bir kısmı da fikrî mücadele taraftarı gözüktü Abdülaziz Hanın Fransa ve İngiltere ziyaretleri esnasında Padişahtan af diledikten sonra kendisine nazırlık verilen Mustafa Fazıl Paşa maksadına kavuşup aralarından ayrıldı Padişahın bu ziyaretinden sonra Osmanlı Devleti ile dost geçinmek mecburiyetini hisseden Fransa ve İngiliz hükümetleri bir müddet çeşitli Avrupa şehirlerinde dolaştılar Bir kısmı İstanbul’a dönüp Padişahtan özür dileyerek devlet kademelerinde görev aldılar Bazıları da yayıncılık faaliyetlerine devam ettiler Birinci Meşrutiyetin ilanı ile canlanan Jön Türkler (Yeni Osmanlılar Cemiyeti) zararlı faaliyetleri görülünce İkinci Abdülhamid Han tarafından kapatılarak ortadan kayboldu Böylece Jön Türklerin birinci devre faaliyeti sona erdi

Bundan sonra yurt içinde ve dışında kurdukları birçok dernek ve yayınladıkları sayıları yüze varan dergi ve gazete ile İkinci Abdülhamid Hanın şahsında devlete karşı kesif bir propagandaya girişen Jön Türkler sıkı bir işbirliği içinde oldukları Fransız ve İngiliz hükümet çevrelerinden destek gördüler Nitekim 4 Şubat 1902’de Paris’te toplanan Birinci Jön Türk Kongresi Fransız Senatosu üyesi Lafeuvre Contalis’in evinde yapıldı Bu kongreye Osmanlı Devletinin hakim olduğu hemen her bölgeden çağrılan delegeler katıldı Bunlar arasında bulunan her din ve milliyetten insanın ortak vasfı Osmanlı Devletine karşı olmaktan ibaretti Bunun dışında aralarında hiçbir bağ ve fikrî birlik bulunmayan bu insanlar aralarındaki sen-ben çekişmesi sebebiyle kongreyi başarısız bir şekilde sona erdirdiler Delegeler Osmanlı Devletinin yıkılması hariç başka hiçbir noktada birlik olamadılar

27-29 Aralık 1907’de yine Paris’te toplanan İkinci Jön Türk Kongresine; İttihat ve Terakki Prens Sabahattin’in Teşebbüs-i Şahsî ve Adem-i Merkeziyet cemiyetleri yanında Ermeni Taşnaksutyun Komitesi de katıldı Kendi aralarında birlik olmamasından yakınılan bu kongrede; Osmanlı Devleti aleyhine en ağır ithamlar yapıldıktan sonra İran Mebusan Meclisine dostluk telgrafı çekilmesine Bulgar vs çetelerinin devlete karşı olan isyanlarının desteklenmesine ihtilâlci yayınlar yapılmasına karar verildi

Jön Türklerin uzun yıllar devam eden faaliyetlerinde ön planda meşrutiyet ve hürriyet fikirleri görünüyorsa da her grup ve şahsın ayrı ayrı maksatları vardı Azınlıklar istiklâl hiç değilse muhtariyet kapmak şahıslar ise şahsî hırs ve arzularını tatmin etmek peşindeydiler Osmanlı Devletini parçalamak ve yıkmak isteyenler tarafından methedilen Jön Türklerin faaliyetleri ise devlet kademelerinde yer almak meşhur olmak hattâ Mithat Paşa'da olduğu gibi kendi ailelerini hanedan yapmak için azınlıklarla eşkıyalarla bu faaliyetlerin en acı tarafı olmuştur Netice olarak Osmanlı topraklarındaki sulh ve sükûnu dört bir yandan patlak veren ihtilaller isyanlar hükümet darbeleri ve savaşlarla yok etmişler çıkarılan idaresizlik kargaşa ve savaşlar ortamı içinde milletin felâketini hazırlamışlardır Birinci Dünya Savaşı Jön Türk faaliyetinin Türkiye’de sonu olmuş daha önce yaptıkları gibi yine yurt dışına kaçmışlardır