Aydin

KUŞADASI

DİDİM


SÖKE

TRALLES(ÜÇGÖZLER)


DİDİM APOLLON TAPINAĞI

AYDIN İLİ HAKKINDA GENEL BİLGİ

Aydın, Bati Anadolu Bölgemizde tarih ve uygarlığın izlerini taşıyan, dünyanın ender yerlerinden biridir Tarihin çeşitli evrelerindeki değişik kültür birikimlerinin açık bir müzesidir Tarihi MO 7000 yılına dayanan bu topraklarda yerleşen ilk insanlar kimlerdir?
Nerelere nasıl yerleşmişlerdir? Bu sorulara açıklık getirecek el yapımı kayıtlar elimizde mevcuttur Bu eserlerde MO 5000 yılındaki koy kültürü, MO 3000 yılında şehir devletleri kültürüne dönüşmektedir Yeni gelenlerin MO 2000 yılından itibaren devlet kurarak Anadolu kültürüne katkıda bulunduklarını görüyoruzMÖ 14 VE 12 yy da Ege ve Doğu Akdeniz’in her yanına dağılan halk toplulukları kavimler halinde Ege kıyılarına kadar geldiler Bu göç sonucunda Hitit devleti, Troia Krallığı, Miken kolonileri yıkılıştır


Bu kavimlerden Aioller ve Ionlar Bati Anadolu' da, Büyük ve Küçük Menderes ovalarına yerleştiler ve Lidya Krallığı bünyesinde 12 kıyı kenti kurdular, site denilen bu kentlerde deniz ticareti geliştirildi Siyaset, sanat, bilim, felsefe, mimarlık, alanında da sosyo-kültürel etkinlikler yarattılar Lidya döneminde, Tralles kenti, Karya, Kilikya, Iran ve Suriye ve Uzak Doğudan gelen ticaret mallarının toplandığı ve Ege limanına gönderildiği dağıtım merkezi durumundaydı Ayrıca Büyük Menderes vadisinde yetiştirilen ürünler Milet limanından Yunanistan, Roma, Mısır ve Fenike'ye ihraç edilmekteydi


Nitekim Lidya gerek kendi kaynakları gerekse topladığı vergilerle olağanüstü gelişti, bölge ekonomisinde önderlik etti Dünyanın ilk parasını darp eden ülke oldu Frigler, Anadolu'da ilk büyük devleti kurdular MO 1200 yılında Büyükmenderes' in yukarı platosuna yerleştiler Frigler'in Trak Kavimlerinden olduğu Iiliryalilar'in saldırısı üzerine Boğazlar' dan geçerek Geldiklerini, Hitit krallığını yıktıklarını biliniyor lonlar'in MO 1200 yılında Gediz ve Büyük menderes ovalarında kurmuş oldukları şehirlerin en Önemlisi Milet şehri idi Ionlar felsefede önemli aşamalar yaptılar Matematik ve Astronomi bilgini Thales (Tales) her şeyin ana elementinin su olduğunu ileri sürdü; Lidyalılar' la Modyalılar arasında yapılan savaştaki güneş tutulması olayını önceden hesapladı Miletli diğer bir bilgin Anoksimandros, her şeyin başlangıcının "sınırsızlık-sonsuzluk" olduğunu ileri sürdü MÖ 5YY da İran dan gelen Perslerin istilası sonucunda doğu kültürü ile tanışan Bati Anadolu kentlerinde Greko-Pers denilen yeni ve özgün bir kültür sentezi oluştu


MO 546 yılında Lidya kralı Krezüs, Pers kralı Kyros (Kurus) ile yaptığı savaşı kaybedince, Ion şehirleri Pers Krallığı'na bağlandılar Persler' in hoşgörüsüz davranışları kolonileri ile şehirlerin bağlarını kopardı MO 500 yılında karışıklıklar başladı Perslerin bölgedeki egemenliği Mekadonya' nın başına Aleksandr gelene dek devam etti ve Hellenistik dönem başladı Tüm bu istilalar sırasında Tralles odaksal konumu nedeniyle askeri üs olarak kullanılmıştır MÖ 1ve 2 yy da Roma yönetimi altında kalan bölge, ekonomik, ticari ve kültürel alanda önemli gelişmeler gösterdi Romalıların yerel kültürü benimsemeleri, kaynakları, yolları ve ticareti geliştirmesiyle yöredeki antik kentler, özellikle Efes, Milet, Tralles, Aphrodisias kalkındı, büyük boyutlu anıtsal yapılarla donatıldı MS 4 YY sonlarında Roma imparatorluğunun ikiye ayrılması sonucunda Anadolu tümüyle doğu Roma diğer bir deyişle Bizans egemenliğinde kaldı


Antik tapınaklar kiliseye, tiyatrolar savunma kulelerine dönüştürüldü Düz alanlarda bulunan kentlerin çevreleri yüksek surlarla koruma altına alindi Ramsey' e göre Tralles açık alanlardan, bir çayın sürükleyip getirdiği tas yığınlarında oluşmuş bir tepe üzerine alindi Böyle bir ortamda, 10YY dan itibaren devam eden Türk göçleriyle gelen Türkmenler kırsal alanları hemen hemen boşalmış olarak buldular


Anadolu da ki erken dönem Türk kolonizasyonu sistematik bir fetih olmaktan öte küçüklü büyüklü göç gruplarının Anadolu'ya gelerek kırsal yöre halklarıyla uzlaşması ve ekonomik kaynakları paylaşmasıdır Türkler denizlere ulaşmadıkça uluslararası ticaretin dışında kalacaklarını gördüklerinden Anadolu yarımadasını çevreleyen yabancı kuşatmasını kırarak denizlere ulaştılar Önceleri merkezi otoritenin ortadan kalkmış olduğuna sevinen Latinler, bölgeye daha önceleri göçle gelmiş olan Türkmen toplulukları ile yeni gelenler arasındaki yakınlaşma ile yüz yüze geldiler Böylece belli bir isim (Aydın Beyliği) ve bayrak altında Ege denizinin Anadolu kıyılarında siyasi ve ekonomik gücü elde eden Türkmenler denizcilikle tanışmışlardır


Aydın beyliğinin hükümdarları kültür, sanat ve bilim hayatına önem vermişlerdir Yörede günümüze ulasan cami, medrese, türbe gibi mimari eserlerin yanı sıra günümüze ulasan ve çeşitli kütüphanelerde bulunan değerli el yazma eserler bulunmaktadır
Aydın oğulları Beyliği, 14 yy' ın sonlarında Osmanlı Devletine katılmıştır


Osmanlı İmparatorluğunu son döneminde bati Anadolu'da yaygınlaşan çetecilere "EFE" denilmiştir Genelde Ege kırsal alanında tek tek ya da gruplar halinde yasayan gözü pek dürüst, mert kişilerdir Başkanları "Efe", yardımcıları "Zeybek" ve "Kızan" adıyla anılır Efelik 10yy' in sonunda Yusuf Pasa ile başlamış olup, en bilinenleri, 17yy da Sivri Bölükbaşı, 19yy da Atçalı Kel Memet ve nihayet 20yy da Yörük Ali' dir


Bu efeler adaletsizliğe ve haksızlığa uğradıkları gerekçesiyle hükümete başkaldıran silahlı eylemcilerdir Zenginden alıp fakire vermişler, milli mücadele yıllarında kurtuluş yanlısı savaşçılar olmuşlardır Milli mücadele yıllarında bölgenin Yunanlılarca işgali karşısında yörenin yurtsever asker, aydın ve din adamları efeleri yurt savunmasına davet etmişler ve Yörük Ali Efe grubu oluşturulmuştur


Az sayıda maiyetiyle dağınık halde Yunan askerleriyle mücadeleye giren Yörük Ali Efe ile birlikte Demirci Mehmet Efe ve maiyetindekiler giderek artan direniş göstermiş ve Yunan askerlerinin geri çekilmelerini sağlayarak çok etkili olmuşlardır Düşman işgalinden kurtuluş günü olan 5 Eylül Kuyucak, Nazilli, 6 Eylül Söke, 7 Eylül Aydın'da her yıl törenlerle kutlanmakta