Türkiye'de Darbeler

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü 1 Kasım 1945’te Meclis’in yeni çalışma yılı dolayısıyla yaptığı konuşmada "Bizim tek eksiğimiz, hükümet partisinin karşısında bir parti bulunmamasıdır" dedi Çok partili siyasal yaşama olanak sağlayan ortamın kurulmasıyla çok sayıda yeni parti birbiri ardına kuruldu Bunların başında 7 Ocak 1946’da kurulan Demokrat Parti(DP) geliyordu Partinin kurucuları arasında CHP’den ayrılan Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan vardı
21 Temmuz 1946’da yapılan seçimlerde Demokrat Parti 66 milletvekilliği kazandı Seçimlerden sonra DP’nin oyların sayımına yaptığı itiraz sonuçsuz kaldı



14 Mayıs 1950 seçimlerinde Demokrat Parti oyların yüzde 53’ünü alarak 487 milletvekilliğinden 408’ini kazandı Adnan Menderes başkanlığında DP hükümeti kuruldu Celal Bayar da parti başkanlığından ayrılarak cumhurbaşkanı oldu Yeni dönem için "46 ruhu" ve "Beyaz Devrim" gibi tanımlamalar yapıldı



1950’li yılların ilk dönemi ekonomik büyüme yıllarıydı Truman yardımının yanında Yabancı Sermaye Yatırımlarını Teşvik Kanunu çıkarılmıştı Türkiye birkaç yıl süren bir ekonomik büyüme dönemine girmişti Bu ortamda 2 Mayıs 1954 seçimleri Demokrat Parti için büyük bir zafer oldu Yüzde 56,61 oy alan DP, 542 milletvekilliğinin 503’ünü kazandı
Eylül 1955 günü Selanik’te Atatürk’ün evine bomba atıldığı haberi üzerine İstanbul’da halk sokaklara döküldü Gösteriler kısa zamanda Rum ve Gayrimüslim vatandaşların işyeri ve evlerine yönelik yağmaya dönüşünce sıkıyönetim ilan edildi 6-7 Eylül olaylarında DP iktidarı olayları tahrik etmekle suçlandı 27 Ekim 1957 seçimlerinde 610 milletvekilliğinin 424’ünü kazanarak iktidarını korudu




DP iktidarının uyguladığı baskıları protesto eden üniversite öğrencileri 28 Nisan 1960’da İstanbul Beyazıt’ta gösteri yaptı Gösteriler sırasında çıkan çatışmada İstanbul Üniversitesi öğrencisi Turan Emeksiz polis kurşunuyla öldü İstanbul ve Ankara’da sıkıyönetim ilan edildi
Her türlü toplantı DP iktidarınca yasaklandığı için üniversite öğrencileri 555K parolasıyla örgütlendi 5 Mayıs’ta, akşam saat 5’te, Kızılay meydanında büyük bir protesto gösterisi düzenlediler O sırada Kızılay’dan geçmekte olan Başbakan Menderes arabasından inerek konuşmak istediyse de itilip kakılarak yuhalandı 21 Mayıs’ta Harp Okulu öğrencileri sessiz bir yürüyüş gerçekleştirdi Bunun üzerine, Menderes, Yunanistan gezisini iptal etti Ertesi gün Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı haberleşmeye sansür koydu Gece 2000'den sabah 0500'e kadar sokağa çıkma yasağı ilan edildi 24 Mayıs’ta muhalefet Meclis’i terk etti ve Meclis’te konuşmalar yasaklandı 25 Mayıs’ta TBMM 20 gün süreyle tatil edildi


27 Mayıs 1960'da Albay Alparslan Türkeş’in, saat 0436'da Ankara Radyosu'nda okuduğu bildiriyle ordunun yönetime el koyduğu açıklandı Bildiride, "Bugün, demokrasimizin içine düştüğü buhran ve en son müessif hadiseler dolayısıyla ve kardeş kavgasına meydan vermemek maksadıyla, Türk Silahlı Kuvvetleri, memleketin idaresini eline almıştır" denildi
Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve o sırada Eskişehir'den Kütahya'ya geçen Başbakan Menderes gözaltına alındı Girişimin lideri ilan edilen Orgeneral Cemal Gürsel (Solda), saat 1600'da radyoya bir açıklamada daha bulundu ve ihtilal süresince meclis yerine yasama organı şeklinde çalışması için kurulan Milli Birlik Komitesi'nin üyelerini açıkladı Yeni bir anayasa hazırlanmasını istedi Eskişehir'den dönmekte olan Başbakan Adnan Menderes, Kütahya yolunda tutuklanarak Ankara'ya getirildi Daha sonra Celal Bayar, hükümet üyeleri ve DP'li milletvekilleriyle birlikte İstanbul'a, oradan da Yassıada'ya gönderildi 28 Mayıs'ta Milli Birlik Hükümeti kuruldu 9 Temmuz 1961’de yeni anayasa kabul edildi


14 Ekim 1960'ta Yassıada duruşmalarında, Demokrat Parti yöneticileri yargılanmaya başlandı Dava sonunda, anayasa ihlaliyle suçlanan Celal Bayar ve Adnan Menderes'in de aralarında bulunduğu 15 kişinin idamı istendi 17 Şubat 1961’de İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Lütfi Kırdar duruşmalar sırasında kalp krizinden öldü


28 Mayıs'ta Milli Birlik Hükümeti kuruldu 9 Temmuz 1961’de yeni anayasa kabul edildi


Yassıada davaları, 15 Eylül 1961'de karara bağlandı Cezaları onaylanan Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül günü sabaha karşı idam edildi 17 Eylül'de de Adnan Menderes İmralı adasında idam edildi