|
Prof. Dr. Sinsi
|
Gaziantep-Gaziantep İlininTuristik Yerler- Gaziantep Tarihi Yerleri- Gaziantep Resmi
YAVUZELİ ARABAN OVALARI: Gaziantep Merkez İlçe ile Adıyaman İli arasında, yer yer dağlarla çevrili vadilere yerleşmiş ovalardır Batı-doğu yönünde uzanan bu ovalar dar ve uzundur; doğuda Fırat Vadisi’ne yaklaştıkça genişleyen ovaların yükseltileri de azalır
Hin en verimli ovaları arasında bulunan Yavuzeli-Araban Ovaları kalın bir alüvyal toprak tabakası ile kaplıdır Fırat Vadisi’ne doğru, eğimleri % 2-6 arasında değişen bu ovaların denizden yüksekliği 400-600 m’dir
Kireç yönünden zengin olan ova toprakları, genellikle ağır bünyeli olup, geçirgenlikleri iyidir Sulu tarıma açılan bölümlerinde kirecin etkisini azaltmak için fosfatlı ve potaslı gübrelerin kullanılması gerekmektedir Ovaların önemli bir taşlılık ve drenaj sorunu da yoktur Yörede, daha çok tarla bitkileri yetiştirilmekte, ayrıca, yaz sebzeciliği, meyvecilik, bağcılık ve zeytincilik yapılmaktadır
Gaziantep YAYLALAR: İlde genellikle Merkez İlçe sınırları içinde toplanan yaylalık alanlar, il toplam alanının, yaklaşık % 2′sini kaplamaktadır
Merkez ilçe sınırları içinde toplanan bu tür yeryüzü şekillerinin tümüne birden Gaziantep platosu denir Yayla, Sof Dağları’ndan, güneyde Suriye sınırına doğuda ise Fırat Irmağı’na doğru alçalır Gaziantep Yaylası’ndaki derin vadilerde Nizip ve Sacır suları akmaktadır
Yayla ortalama, 500-700 m yüksekliktedir
VADİLER: Gaziantep’in dağlık yörelerinde, az engebeli yayla ve ovalarında, akarsuların açtığı ya da çöküntülerle oluşmuş çok sayıda vadi vardır Bu vadiler, genellikle yerleşme bölgeleri durumundadır İldeki vadilerin en önemlileri şunlardır:
NİZİP SUYU VADİSİ: Nizip Suyu’nun yatağını izleyerek, Fırat Irmağı’na dek uzanan ana vadidir Ana vadinin değişik kesimleri, daha çok tabanındaki yerleşme yerlerine bağlı olarak çeşitli adlar almaktadır Nizip Suyu Vadisi, başlangıcından Fırat Vadisi’yle birleşinceye dek sırasıyla, Dülük,
Karahüyük, Etebek, Bedirköyü, Suboğaz, Tokdemir, Keret, Hıyam, Çağıt, Çanakçı, Kertişe, Turlu, Kızılcakat, Akçakent ve Nizip gibi adlar alır
SACIR SUYU VADİSİ: Sacır Suyu’ nun ana yatağı boyunca, kuzeyden güneye doğru uzanır Gaziantep il merkezinin güneydoğusundaki Humanız yöresinde başlayan vadi, Nurgana, Bebirge, Aşağı Kilisecik köyleri üzerinden Çağdın Köyü’ne dek uzanır
Hacar, Oğuzeli, Zıramba, Tilbaşar, Haral, Vasılı, Hatunlu ve Kemnun köyleri yakınlarında Sacır Suyu Ana Vadisi’yle birleşen pek çok küçük vadi vardır
ORUL-MİZAR VADİSİ: Nizip’in güneybatısında, batı-doğu doğrultusunda uzanır Vadiden, Nizip Suyu’na dökülen küçük bir çay akar Nizip yakınında Nizip Suyu Ana Vadisi’yle birleşir
Bu belirgin vadilerin dışında ilde, Gaziantep Nizip Karayolu’nun geçtiği Güreniz, Arıl, Batal, Kerercebelve Cidet vadileri vardır Ayrıca, Sof Dağları arasında, özellikle, dağ köylerinin kurulduğu çok sayıda vadi sıralanır Ceritarası Vadisi bu vadilerin en önemlisidir
Gaziantep AKARSULAR: Gaziantep il alanında, üç su toplama havzası vardır İlin batısındaki İslâhiye Çukurluğu ve çevresinin suları Akdeniz’e, Suriye sınırına yakın güney kesimlerinin suları kapalı çöl havzasına boşalır İlin bunların dışında kalan tüm alanı Fırat Havzası kapsamı içerisinde kalır ve sularını Basra Körfezi’ne boşaltır Bunlardan, özellikle Fırat ve Akdeniz havzaları, ilin tarımsal etkinlikleri açısından son derece önemlidir Buralarda büyük akarsu kaynakları bulunmaktadır
AKDENİZ HAVZASI AKARSULARI: Gaziantep lli’nin batısı, Maraş’tan başlayıp Afrika’ya dek uzanan büyük çöküntü alanının içinde kalmaktadır Çöküntü alanının kuzey ucundaki İslâhiye, Fevzipaşa, Sakçagözü, Kilis ve Musabeyli yörelerinin suları çeşitli akarsularla Akdeniz’e akar
Karaçav (Karasu): Karaçay, İslâhiye llçesi’nin kuzeyinde bulunan Karagöl’den (Emen) çıkar Güney yönünde akarak İslâhiye Ovasi’nın ortasından geçer İl sınırları içinde 35-40 km aktıktan sonra, Hatay il sınırlarına girer Hatay il sınırları içinde Kırıkhan’ın kuzeyinde, İslâhiye’nin batısındaki Amanus Dağlan’nın doğu yamaçlarından çıkıp 15-30 km aktıktan sonra il sınırlarını terk eden bir başka kolla birleşir Daha sonra Amik Gölü’ne dökülen Karaçay gölden çıkar ve Maraş’tan Afrika’ya kadar uzanan büyük çöküntü alanının ülke sınırları dışında kalan güney havzalarının sularını toplayan Asi Irmağı’yla, Hatay yöresinde birleşerek Akdeniz’e dökülür
Karaçay’dan İslâhiye Ovası’nın sulanmasında geniş ölçüde yararlanılmaktadır
Afrin Çayı: Afrin Çayı, Gaziantep’in kuzeybatısındaki Sof Dağları’ndan çıkar Sonra, Gaziantep platosunun batı kesiminden geçen Afrin Çayı, burada dar ve derin bir vadi oluşturur Musabeyli yöresinde çayın vadi tabanı genişler ve Kilis’in batısında ülke sınırları dışına çıkar Hatay’ın Reyhanlı yöresinde yeniden ülke sınırları içine giren Afrin Çayı, batı yönünde akarak Karaçay ile birleşir ve Amik Gölü’ne dökülür
Afrin Çayı’nın il sınırları içindeki uzunluğu, yaklaşık 60 km’dir Çaydan, Musabeyli ve Kilis yörelerindeki vadi düzlükleri s ulanabilmekt edir
Aksu: Sof Dağları’nın batı ucundan çıkan Aksu, Fevzipaşa Bucağı’nın kuzeyi ile Sakçagözü yörelerinin sularını toplar Kuzey yönünde 40 km kadar aktıktan sonra Kahramanmaraş topraklarına girer Kahramanmaraş’ın Türkoğlu yöresinde, Adıyaman’ın Gölbaşı’ndan çıkarak gelen ve aynı adla anılan asıl büyük kolla birleşir Daha sonra, Kahramanmaraş yöresinde batıya doğru bir yay çizerek Ceyhan Irmağı ile birleşir ve Adana’yı geçerek Akdeniz’e dökülür
FIRAT HAVZASI AKARSULARI: Gaziantep tli’nin büyük bir bölümü Fırat Vadisi’ne doğru, Vo 2-6 eğimlidir Bu nedenle, Fırat Havzası’nın, ildeki su toplama havzası çok büyüktür
Karasu: İlin kuzeyinde, Sof Dağları üzerinden çıkan Karasu başlangıçta Kahramanmaraş il sınırları içinde akar; Araban yöresinde Gaziantep il topraklarına girer Araban Ovası’nın ortasından doğu yönünde akar ve Fırat Irmağı ile birleşir Gaziantep sınırları içindeki uzunluğu 40 km kadardır Araban yakınlarında Karasu’nun vadi tabanı genişleyerek verimli ovalar oluşturur Karasu’dan ovanın sulanmasında geniş ölçüde yararlanılmaktadır
Merzimen Çayı: Merzimen Çayı, Sam ve Dülükbaba dağlarından çıkar Doğu yönünde akarak Yavuzeli’ni geçtikten sonra Fırat Irmağı ile birleşir Merzimen Çayı’nın uzunluğu yaklaşık 60 km’dir Bu Akarsudan Yavuzeli Ovası’nın sulanmasında yararlanılmaktadır
Nizip Çayı: Nizip Çayı, Gaziantep’in kuzeybatısında, Sof Dağları üzerindeki Durnalık ve Dülük köyleri yöresindeki kaynaklardan çıkar Yaklaşık 80 km uzunluğundaki çay çıktığı noktayla Nizip arasında kuzeydoğudan güneye doğru geniş bir yay çizer Nizip’ten sonra doğuya dönerek Fırat Irmağı ile birleşir Nizip Çayı, Fırat ırmağı ile birleşmeden önce, ilin büyük ovalarından Barak Ovası’mn ortasından geçer; bu arada geniş sulama olanakları yaratır
Alleben-Sacır Suyu: Bu akarsu, il merkezinin kuzeybatısındaki Sof Dağlan’nın yamaçlarından çıkar Gaziantep’in güneydoğusundaki Humanız yöresine dek adı Alleben Çayı’dır Bu noktadan sonra Sacır Suyu adını alır; doğuya doğru akarak Akçakoyun yöresinde Suriye topraklarına girer ve Fırat Irmağı’na dökülür Ülke sınırları dışına çıkmadan, Gaziantep Platosu’nda bulunan Şahinbey ve Töreli köyleri yakınlarından doğan Elmalı, Tüzel ve Aynafar sularını alır Yaklaşık 60 km uzunluğu olan Alleben Sacır Suyu’ndan, özellikle Akçakoyun yöresinde sulamada yararlanılır Ancak, Gaziantep il merkezi ile Oğuzeli yerleşme yerlerinin içinden geçen bu akarsu, fabrika ve atölyelerin katı sıvı atıkları yüzünden çok kirlenmiş durumdadır Gerekli önlemler alınmazsa, yakın gelecekte, kirlilik sulama olanaklarını ortadan kaldıracaktır
ÇÖL KAPALI HAVZASI AKARSULARI: Gaziantep’in güneyinde küçük bir bölüm, Holateli ve Elbeyli yöreleri, Suriye Çölü kapalı havzası içinde kalmaktadır Bu havza suları, Halep’ten sonra, buharlaşma ve toprak geçirgenliği nedeniyle yok olmakta, zaman zaman da geniş bataklıklar oluşturabilmektedir
Balık Suyu (Küveyk Suyu): Batı Gaziantep Yaylası’ndan çıkan Balık Suyu, Polateli’nden sonra Elbeyli’ye doğru, doğu-güney doğrultusunda geniş bir yay çizer Elbeyli’nin batısında ülke sınırları dışına çıkar Suriye topraklarında güney yönünde akar; Halep’i geçtikten sonra Elmaç Bataklığı’nda son bulurBalık Suyu’nun il sınırları içindeki uzunluğu 40-45 km’dir
|