Dil Hataları - Anlatım Bozuklukları

**Prof. Dr. Sinsi** · 06-24-2012

Zamanla yapıla yapıla herkes tarafından kabul görmüş aslında yanlış olan dil hataları

Galati meşhur, lugati fasihadan evladir

Yani;meşhur olmuş, yaygınlaşmış yanlış kelime ve kullanımlar, artık unutulmuş ve bilinmeyen doğru kullanımlara tercih edilmelidir şeklinde bir yaklaşımdır

"Galat-ı meşhur, lügât-ı fasîhten evlâdır" sözüyle yanlış kullanılan yerleşmiş kelimelerin tercih edilebileceği belirtilir

'Halka göre galat-ı meşhur lugat-ı fasıhadan evladır, âlimlere göre ise, lugat-ı fasıha galat-ı meşhurdan evladır

'

Yaygın Hata:
1-En ünlü örneği 'eski devlet bakanı' derken yapılanıdır, devlet eski bakanı doğrusudur

2- "kabus" kelimesinin "ka"sı aslında "kafa" kelimesindeki gibi kalın söylenmelidir

Ancak halen yaygın olarak "kağıt"taki gibi ince okunur

Yanlıştır ama yaygındır, o halde ince okunuş tercih edilmelidir

3- "geçtiğimiz hafta" mantıksal olarak yanlıştır; çünkü biz zamanı geçemeyiz, zaman bizi geçer

Doğrusu "geçen hafta"dır

4-evrak-aslen yapraklar anlamındadır

Tek parça için kullanılır oysa ki tek parça için kullanılacaksa varak denilmelidir,varak tekil evrak çoğuldur yani

5-Tüccar-aynı şekilde tüccar da tacirin çoğuludur tek bir kişi için kullanımı yanlıştır

6-Fukara-bu kelime de fakirler anlamındadır;tek kişi için kullanılacaksa fakir kelimesi tercih edilmelidir

7-Evlat-velet kelimesinin çoğuludur;tek bir kişi için kulllanılacaksa velet kelimesi kullanılmalıdır

8-Sözcüklerin çarpitilmasinin nedenlerinden biri de, bir atasözü ya da deyim içinde yer alan ve yeterince bilinmeyen bir kelimenin yanlislikla baska kelimelerle yer degistirmesi; atasözünün geneline bakilarak anlami anlasildigi için de bunun bir hata oldugunun farkedilememesidir

Ateş olsa cirmi kadar yer yakmak örnegindeki cirim kelimesi, hatalı olarak cürüm seklinde kullanılır

Oysa cirim "hacim, ebat" anlamlarına gelirken ve bu cümleye "en fazla kendi boyutun kadar zararin olur" anlamını katarken, cürüm kelimesi "suç, hata" anlamlarını taşımakta ve cümleye bir anlam katamamaktadır

Bu son örnekte, hatanın üzerine yapılan bir hata da ünlü düşmesinin gözardı edilmesidir

Cümlenin en dogru sekli "ateş olsa cirmi kadar yer yakmak"tır

Kelimelerin dublörlüğünü yaparak onları gözlerden saklayan bu sözcüklerin -hatali kullanımı teşvik etmek dışındaki- en büyük zararı, asil sözcügün toplum içinde bilinip kullanılmasını engellemesidir

Örneğin; cirim kelimesini tanıma fırsatını bulamamış olan nesiller, bunu cümle içinde bile kullanamamaktadır

06-24-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Dil Hataları - Anlatım Bozuklukları Zamanla yapıla yapıla herkes tarafından kabul görmüş aslında yanlış olan dil hataları Galati meşhur, lugati fasihadan evladirYani;meşhur olmuş, yaygınlaşmış yanlış kelime ve kullanımlar, artık unutulmuş ve bilinmeyen doğru kullanımlara tercih edilmelidir şeklinde bir yaklaşımdır "Galat-ı meşhur, lügât-ı fasîhten evlâdır" sözüyle yanlış kullanılan yerleşmiş kelimelerin tercih edilebileceği belirtilir 'Halka göre galat-ı meşhur lugat-ı fasıhadan evladır, âlimlere göre ise, lugat-ı fasıha galat-ı meşhurdan evladır' Yaygın Hata: 1-En ünlü örneği 'eski devlet bakanı' derken yapılanıdır, devlet eski bakanı doğrusudur 2- "kabus" kelimesinin "ka"sı aslında "kafa" kelimesindeki gibi kalın söylenmelidirAncak halen yaygın olarak "kağıt"taki gibi ince okunurYanlıştır ama yaygındır, o halde ince okunuş tercih edilmelidir 3- "geçtiğimiz hafta" mantıksal olarak yanlıştır; çünkü biz zamanı geçemeyiz, zaman bizi geçerDoğrusu "geçen hafta"dır 4-evrak-aslen yapraklar anlamındadırTek parça için kullanılır oysa ki tek parça için kullanılacaksa varak denilmelidir,varak tekil evrak çoğuldur yani 5-Tüccar-aynı şekilde tüccar da tacirin çoğuludur tek bir kişi için kullanımı yanlıştır 6-Fukara-bu kelime de fakirler anlamındadır;tek kişi için kullanılacaksa fakir kelimesi tercih edilmelidir 7-Evlat-velet kelimesinin çoğuludur;tek bir kişi için kulllanılacaksa velet kelimesi kullanılmalıdır 8-Sözcüklerin çarpitilmasinin nedenlerinden biri de, bir atasözü ya da deyim içinde yer alan ve yeterince bilinmeyen bir kelimenin yanlislikla baska kelimelerle yer degistirmesi; atasözünün geneline bakilarak anlami anlasildigi için de bunun bir hata oldugunun farkedilememesidir Ateş olsa cirmi kadar yer yakmak örnegindeki cirim kelimesi, hatalı olarak cürüm seklinde kullanılır Oysa cirim "hacim, ebat" anlamlarına gelirken ve bu cümleye "en fazla kendi boyutun kadar zararin olur" anlamını katarken, cürüm kelimesi "suç, hata" anlamlarını taşımakta ve cümleye bir anlam katamamaktadırBu son örnekte, hatanın üzerine yapılan bir hata da ünlü düşmesinin gözardı edilmesidir Cümlenin en dogru sekli "ateş olsa cirmi kadar yer yakmak"tır Kelimelerin dublörlüğünü yaparak onları gözlerden saklayan bu sözcüklerin -hatali kullanımı teşvik etmek dışındaki- en büyük zararı, asil sözcügün toplum içinde bilinip kullanılmasını engellemesidir Örneğin; cirim kelimesini tanıma fırsatını bulamamış olan nesiller, bunu cümle içinde bile kullanamamaktadır