Üstün Zekalı Çocuklar Kimlerdir? Özellikleri Nelerdir?

**Prof. Dr. Sinsi** · 06-23-2012

ÜSTÜN ZEKÂLI VEÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUK KİMDİR ?
“Altı yaşında bir erkek çocuğuydu

Sık sık ağırlığı ve yerçekimi üzerinde düşünür

bunlar hakkında konuşurdu

Babası bu konuda ona daha fazla bilgi sağlayarak çocuğun ilgisini kamçılıyordu

Bu çocuk

çocuk bahçesine gittiği zamanlar oranın seçkin bir amatör antrenörü olurdu

Ayakta durur

kayakla kayan çocuklara bağırarak

“Dik oturunuz! Ellerinizi yana uzatınız!” gibi emirler verirdi

Kızaktan kayan kız ve erkek çocuklardan bazıları her defasında düşüyorlardı

Bu olay onu üzüyor ve düşündürüyordu

Bunun nedenini aradı ve en sonunda olayla teoriyi birleştirerek bunu buldu

Düşen çocuklara

“Çok fazla öne doğru eğilmeyin

ağırlık merkezini koruyun!” dedi

Fakat çocuklar şaşırmış

hiç biri bu sözlerden bir şey anlamamışlardı

O bulduğu bu sonucu birkaç defa tekrar etti

Yine çocukların hiçbiri onun düşünme yolunu anlayamadılar

En sonunda çocuklar onun söylediklerinden bir anlam çıkaramayacaklarını anlayınca ona “AĞIRLIK” adını taktılar

”
Literatürde genellikle üstün yetenekli ve üstün zekaya sahip çocukların yaşamlarının ilk yıllarından itibaren gelişim aşamalarına normal gelişim standartları gösterenlere göre daha hızlı ulaştıkları vurgulanmaktadır

Ancak üstün yeteneklilik tiplerine göre

bu hızlı ilerleme özelliği değişebilir

özel bir alanda yetenekli olan çocuğun tüm gelişim alanlarında hızlı olması beklenmemelidir

Örneğin

görsel sanatlar alanında üstün yetenekli olan çocuk sadece bu alanda yaşıtlarından

üstün olma özelliği göstermekle birlikte

diğer gelişim alanlarında standart gelişim ritmi izleyebilir (ERSOY ve AVCI 2001: 129)

Dolayısıyla öncelikle üstün zekâ ve yeteneğe sahip çocukların tespit edilmesi ve yetenek alanlarının belirlenmesi gerekir

Eğer çocuktaki yetenek düzeyi olağanın çok çok üstündeyse

tanımlamak oldukça kolaydır

Herhangi türden bir ölçüm yapılmadan çocuğun kabataslak yeteneği hakkında bir şeyler söylenebilir

Örneğin

çocuk üç yaşındayken temel dört işlemi yapabiliyorsa

dört yaşından önce kendiliğinde okumaya başladıysa

bu çocuğun üstün zekalı olduğunu ölçüm yapmaksızın söyleyebiliriz

Buna benzer olarak

üç yaşında her türlü müzik aletini çalabilen ya da olağanüstü resim yapabilen bir çocukta da olağanüstü müzik ve resim yeteneği bulunduğu apaçık ortadadır

Bu türden çocuklar okul sistemi içinde kolaylıkla tanınır

Bunlara uygulanacak ölçümler tanılamadan çok yeteneği kanıtlama biçiminde olacaktır

Üstün zekalıların bir bölümü ise gerek ana-babaları gerekse öğretmenlerince kolaylıkla fark edilemez ya da yanlış yorumlanabilirler

Yapılan araştırmalar böylesi çocukların bazılarının belirli alanlarda üstün başarı

diğerlerinde ise düşük başarı gösterdiklerini ortaya koymaktadır

Bunlar çoğunlukla öğretmenleri ve arkadaşlarınca mantık dışı davranan ya da acayip fikirleri olan kişiler olarak görülebilirler (ATAMAN 1998: 337-338)

Üstün yetenekli çocukların ileride önemli roller oynayacak yetişkinler haline getirilebilmesi için önce

onların erkenden bulunması doğru tanı konulması gerekmektedir

Bu çocukların bazıları üstün gelişimleri ve başarıları ile kendilerini daha kolay tanınabilir hale getirmektedir

Fakat

bazılarının yetenekleri çeşitli nedenlerden ötürü gizli kalmaktadır

Gerçekten üstün olan yeteneklerini bir türlü ortaya koyamamışlardır

Her toplumun her kuşağında böyle gizli kalmış

keşfedilmeden eriyip gitmiş pek çok yetenekli birey bulunmaktadır

Sosyal

ekonomik ve kültürel düzeyi düşük ailelerde

azınlık gruplarında

okula gidememiş ya da çok erken ayrılmak zorunda kalmış olanlarda üstün yeteneklerin fark edilmesi daha güç olmaktadır

Hatta okula devam edenler arasında farkına varılmayıp tersine kanılarla damgalanmış

gerçek yetenekleri sonradan ortaya çıkmış olanlar bulunmaktadır

Galton

Churchil

Edison bu gruba verilebilecek en önemli örneklerdendir

Bu bakımdan üstün yeteneklilerin seçimi önemli bir konu olmaktadır (ÖZSOY ve ark

1989: 144-171)

Yukarıda belirtilenlerle birlikte üstün zekalı çocuğun kesin bir tanılamasının güç olduğu söylenebilir

Ancak onu diğerlerinden ayıran belli başlı özellikleri yakın çevresi (Anne-Baba ve öğretmenleri) tarafından bilinirse onların sorunlarına daha sağlıklı çözümler getirilebilir

ÜSTÜN ZEKALI VE YETENEKLİ ÇOCUKLARIN ÖZELLİKLERİ
Her yüz çocuktan en az ikisinin üstün yeteneklere ve hünerlere sahip olduğu bilinmektedir

Eflatun bu çocukların “Altın Çocuklar” diye adlandırılır (ÇAMURLU 2001: 4)

Üstün zekalı çocukların en önemli özelliği

öğrenme hızlarıdır

Bu tür çocuklar diğerlerine göre daha erken yaşta konuşma

okuma ve yazmayı öğrenirler

Doymak bilmez meraklarıyla sürekli yeni şeyler öğrenme azmi taşırlar

Dr

Karen Rogers üstün yetenekli 241 çocuğa yönelik yaptığı bir araştırmada üstün zekalıların özelliklerine yönelik

şu istatistiki sonuçlara elde etmiştir (ROGERS 1994-1995):
% 99

4’ü hızlı öğreniyor
% 99

3’ü geniş bir kelime hazinesi var
% 99

3’ünün mükemmel bir hafızası var
% 99

3’ü mantığını çok iyi kanıtlıyor
% 97

9’u çok meraklı
% 96

1’i bazen yaşlarına göre çok olgun
% 95

9’unun mükemmel bir espri anlayışı var
% 93

8’i önce bir gözlemleme yeteneğine sahip
% 93

5’u başkalarına karşı merhametlidir
% 93

4’ünün renkli bir hayal gücü var
% 92

9’u sayılar konusunda yetenekli
% 90

3’ü adalet ve dürüstlük kaygısı taşıyor
% 89

4’ü bulmaca ve legoları rahatlıkla yapıyor
% 88

4’ünün yüksek bir enerji seviyesi var
% 88

3’ü işlerinin mükemmel olması kaygısını taşıyor
% 85

9’u ilgi duyduğu alanlarda azimli
% 84

1’i otoriteyi sorguluyor
% 80

3’ü çok okuyor
Eğer anne babaları

öğretmenleri ve arkadaşları

bu çocuklara gerekli ilgiyi gösterir

sabırla onları dinler ve motive ederlerse

ruhi krizlere düşmeden kendilerinden beklenen performansı gösterirler

Aksi taktirde ilgisizlik

hor görülme ve baskı gibi sebepler yüzünden yetenekleri körelir

Üstün yetenekli çocukların yaklaşık yarısı

okula gitmeden önce okumayı öğrenmekte

bağımsız olarak çalışmaya ve araştırmaya da daha erken yaşta başlamaktadırlar

Bu tip tükenmek bilmeyen enerjileri sebebiyle yanlış olarak bazen kendilerinin hiperaktif olduğu söylenmektedir

Görev ve problemleri organizeli

hedefli ve verimli bir şekilde ele alacak çözerler

Öğrenme

araştırma ve keşfetme konusunda fıtri motivasyonları mevcuttur

06-23-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Üstün Zekalı Çocuklar Kimlerdir? Özellikleri Nelerdir? ÜSTÜN ZEKÂLI VEÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUK KİMDİR ? “Altı yaşında bir erkek çocuğuydu Sık sık ağırlığı ve yerçekimi üzerinde düşünür bunlar hakkında konuşurdu Babası bu konuda ona daha fazla bilgi sağlayarak çocuğun ilgisini kamçılıyordu Bu çocuk çocuk bahçesine gittiği zamanlar oranın seçkin bir amatör antrenörü olurdu Ayakta durur kayakla kayan çocuklara bağırarak “Dik oturunuz! Ellerinizi yana uzatınız!” gibi emirler verirdi Kızaktan kayan kız ve erkek çocuklardan bazıları her defasında düşüyorlardı Bu olay onu üzüyor ve düşündürüyordu Bunun nedenini aradı ve en sonunda olayla teoriyi birleştirerek bunu buldu Düşen çocuklara “Çok fazla öne doğru eğilmeyin ağırlık merkezini koruyun!” dedi Fakat çocuklar şaşırmış hiç biri bu sözlerden bir şey anlamamışlardı O bulduğu bu sonucu birkaç defa tekrar etti Yine çocukların hiçbiri onun düşünme yolunu anlayamadılar En sonunda çocuklar onun söylediklerinden bir anlam çıkaramayacaklarını anlayınca ona “AĞIRLIK” adını taktılar” Literatürde genellikle üstün yetenekli ve üstün zekaya sahip çocukların yaşamlarının ilk yıllarından itibaren gelişim aşamalarına normal gelişim standartları gösterenlere göre daha hızlı ulaştıkları vurgulanmaktadır Ancak üstün yeteneklilik tiplerine göre bu hızlı ilerleme özelliği değişebilir özel bir alanda yetenekli olan çocuğun tüm gelişim alanlarında hızlı olması beklenmemelidir Örneğin görsel sanatlar alanında üstün yetenekli olan çocuk sadece bu alanda yaşıtlarından üstün olma özelliği göstermekle birlikte diğer gelişim alanlarında standart gelişim ritmi izleyebilir (ERSOY ve AVCI 2001: 129) Dolayısıyla öncelikle üstün zekâ ve yeteneğe sahip çocukların tespit edilmesi ve yetenek alanlarının belirlenmesi gerekir Eğer çocuktaki yetenek düzeyi olağanın çok çok üstündeyse tanımlamak oldukça kolaydır Herhangi türden bir ölçüm yapılmadan çocuğun kabataslak yeteneği hakkında bir şeyler söylenebilir Örneğin çocuk üç yaşındayken temel dört işlemi yapabiliyorsa dört yaşından önce kendiliğinde okumaya başladıysa bu çocuğun üstün zekalı olduğunu ölçüm yapmaksızın söyleyebiliriz Buna benzer olarak üç yaşında her türlü müzik aletini çalabilen ya da olağanüstü resim yapabilen bir çocukta da olağanüstü müzik ve resim yeteneği bulunduğu apaçık ortadadır Bu türden çocuklar okul sistemi içinde kolaylıkla tanınır Bunlara uygulanacak ölçümler tanılamadan çok yeteneği kanıtlama biçiminde olacaktır Üstün zekalıların bir bölümü ise gerek ana-babaları gerekse öğretmenlerince kolaylıkla fark edilemez ya da yanlış yorumlanabilirler Yapılan araştırmalar böylesi çocukların bazılarının belirli alanlarda üstün başarı diğerlerinde ise düşük başarı gösterdiklerini ortaya koymaktadır Bunlar çoğunlukla öğretmenleri ve arkadaşlarınca mantık dışı davranan ya da acayip fikirleri olan kişiler olarak görülebilirler (ATAMAN 1998: 337-338) Üstün yetenekli çocukların ileride önemli roller oynayacak yetişkinler haline getirilebilmesi için önce onların erkenden bulunması doğru tanı konulması gerekmektedir Bu çocukların bazıları üstün gelişimleri ve başarıları ile kendilerini daha kolay tanınabilir hale getirmektedir Fakat bazılarının yetenekleri çeşitli nedenlerden ötürü gizli kalmaktadır Gerçekten üstün olan yeteneklerini bir türlü ortaya koyamamışlardır Her toplumun her kuşağında böyle gizli kalmış keşfedilmeden eriyip gitmiş pek çok yetenekli birey bulunmaktadır Sosyal ekonomik ve kültürel düzeyi düşük ailelerde azınlık gruplarında okula gidememiş ya da çok erken ayrılmak zorunda kalmış olanlarda üstün yeteneklerin fark edilmesi daha güç olmaktadır Hatta okula devam edenler arasında farkına varılmayıp tersine kanılarla damgalanmış gerçek yetenekleri sonradan ortaya çıkmış olanlar bulunmaktadır Galton Churchil Edison bu gruba verilebilecek en önemli örneklerdendir Bu bakımdan üstün yeteneklilerin seçimi önemli bir konu olmaktadır (ÖZSOY ve ark 1989: 144-171) Yukarıda belirtilenlerle birlikte üstün zekalı çocuğun kesin bir tanılamasının güç olduğu söylenebilir Ancak onu diğerlerinden ayıran belli başlı özellikleri yakın çevresi (Anne-Baba ve öğretmenleri) tarafından bilinirse onların sorunlarına daha sağlıklı çözümler getirilebilir ÜSTÜN ZEKALI VE YETENEKLİ ÇOCUKLARIN ÖZELLİKLERİ Her yüz çocuktan en az ikisinin üstün yeteneklere ve hünerlere sahip olduğu bilinmektedir Eflatun bu çocukların “Altın Çocuklar” diye adlandırılır (ÇAMURLU 2001: 4) Üstün zekalı çocukların en önemli özelliği öğrenme hızlarıdır Bu tür çocuklar diğerlerine göre daha erken yaşta konuşma okuma ve yazmayı öğrenirler Doymak bilmez meraklarıyla sürekli yeni şeyler öğrenme azmi taşırlar Dr Karen Rogers üstün yetenekli 241 çocuğa yönelik yaptığı bir araştırmada üstün zekalıların özelliklerine yönelik şu istatistiki sonuçlara elde etmiştir (ROGERS 1994-1995): % 994’ü hızlı öğreniyor % 993’ü geniş bir kelime hazinesi var % 993’ünün mükemmel bir hafızası var % 993’ü mantığını çok iyi kanıtlıyor % 979’u çok meraklı % 961’i bazen yaşlarına göre çok olgun % 959’unun mükemmel bir espri anlayışı var % 938’i önce bir gözlemleme yeteneğine sahip % 935’u başkalarına karşı merhametlidir % 934’ünün renkli bir hayal gücü var % 929’u sayılar konusunda yetenekli % 903’ü adalet ve dürüstlük kaygısı taşıyor % 894’ü bulmaca ve legoları rahatlıkla yapıyor % 884’ünün yüksek bir enerji seviyesi var % 883’ü işlerinin mükemmel olması kaygısını taşıyor % 859’u ilgi duyduğu alanlarda azimli % 841’i otoriteyi sorguluyor % 803’ü çok okuyor Eğer anne babaları öğretmenleri ve arkadaşları bu çocuklara gerekli ilgiyi gösterir sabırla onları dinler ve motive ederlerse ruhi krizlere düşmeden kendilerinden beklenen performansı gösterirler Aksi taktirde ilgisizlik hor görülme ve baskı gibi sebepler yüzünden yetenekleri körelir Üstün yetenekli çocukların yaklaşık yarısı okula gitmeden önce okumayı öğrenmekte bağımsız olarak çalışmaya ve araştırmaya da daha erken yaşta başlamaktadırlar Bu tip tükenmek bilmeyen enerjileri sebebiyle yanlış olarak bazen kendilerinin hiperaktif olduğu söylenmektedir Görev ve problemleri organizeli hedefli ve verimli bir şekilde ele alacak çözerler Öğrenme araştırma ve keşfetme konusunda fıtri motivasyonları mevcuttur