Tiyatroda Dramaturgi Kavramı

Günümüzde Dramaturgun İşlevi

Bir oyunun sahnelenmeye düşünülmesiyle birlikte karşımıza çıkacak ilk kişi dramaturgdur Çünkü dramaturg öncelikle oyun metninden sorumludur Sahnelenecek oyun metnini oyunun öz ve biçim açısından özelliklerini yapısını dilini içerdiği çeşitli anlamları vb göz önünde tutarak çeşitli açılardan inceler çözümler ve yorumlar Oyunun ana ve yan temalarını çıkartır yazarın gönderme alanlarını iletisini bugünün izleyicisine ne söylediğini ya da ne söyleyebileceğini belirtir Oyunun sahnelenmeye ne denli uygun olduğunu saptar

Oyun seçimi dramaturgun kendi kişisel beğenisine dayalı olmamalıdır Bunun yerine belli değerlendirme ölçütlerine dayanmalıdır Bu ölçütlerden bazıları:

• “Oyunun konusu nedir ve bu konu nasıl işlenilmekte?
• Yapıt dil üslup dramatik kurgu vb açısından yaratıcı öğeleri içermekte mi yoksa bildik kalıplarımı tekrar etmekte?
• Öz ve biçim açısından bir bütünleşme söz konusu mu yoksa oyunda tutarsızlıklar mı var?
• Yazar özgün mü inandırıcı mı yoksa oyunda bir oturmamışlık mı var?
• Yapıt çok anlamlı mı yönetmene ve oyunculara yaratıcılıklarını kullanma olanağını tanıyor mu yoksa tek düze ve yavan mı?”[5]
Dramaturgi tanımı bir kenara dramaturgun yaptığı işler nedeniyle kendisine bir tanım getirilmekte zorlanılır Dramaturgun tiyatroda içindeki yeri ve işlevini daha iyi açıklayabilmek amacıyla yaptığı işleri iki ana kümede toplayabiliriz:

1-Sahne dışı çalışmalar
2-Sahne üstü çalışmalar

1- Sahne Dışı Çalışmalar:

Dramaturgun sahne dışında yaptığı işler;

a-Oyun okuma araştırma: Burada benimsenen amaç dramaturgun bağlı bulunduğu tiyatroya gelen oyunları okumak benimsenmiş kültür politikası doğrultusunda yeni veya eski oyun araştırmaları yapmak Çalıştığı tiyatronun repertuarına uysun uymasın yerli yabancı klasik çağdaş geniş bir oyun dağarcığına sahip olmalıdır

b-Repertuar çalışması: Repertuar oluşturmada üstünde durulması gereken nokta bir oyunun seçilme nedeni bunu sahnede yansıtma yolları ve oyunun nasıl bir sahnede ne zaman ve hangi seyirci kitlesine gösterileceği olmalıdır Tek tek seçilen oyunlar oluşturdukları bütün içinde tutarlı bir çizgi izlemelidirler

c-Tiyatronun yayınları: Tiyatro yayınları denilince akla ilk gelen oyunun dekoru kostümü ışığı gibi vazgeçilmez olan broşürdür Broşürün asıl amacı oyunla ilgili bilgi vermek ve biraz da olsa gösteriye hazırlamaktır Bir broşürün hazırlanması yayımlanacak yazıların seçilmesi fotoğrafları seçimi vb şeyler de dramaturgun görevleri arasındadır Aynı zamanda yine seyirci bilinçlendirme amaçlı çıkarılan dergiler de dramaturgun sorumluluğu altındadır

2- Sahne Üstü Çalışmalar
Sahne üstü çalışmalar metnin seçilmesinden sahne üzerinde gösterimin tamamlanmasına kadar sürer Sahne üstü çalışmalar üç ana başlık altında toplanabilir;




a- Metin incelemesi araştırması: Sahneye konacak metnin incelenmesi ve gereken araştırmanın yapılması sahne üstü çalışmalarının ilk ve önemli bir aşamasıdır Amaç genelden başlayan bir okuma ile daha sonra yavaş yavaş asıl söylenmek istenilenin bulunmaya çalışılmasıdırçünkü bu uğraşın genel amacı yazın dilini sahne diline çevirmektir Bu bölümde metindeki parantez içleri oyun kişilerinin sayıları yaşları cinsiyetleri belirtici özellikleri kiminle nasıl konuştukları mekanın belirlenmesi oyun örgüsü vb çalışmalar yapılır Daha önce de belirtildiği gibi sahnelemeye geçmeden önce önemli bir aşamadır ve düzgün bir şekilde hazırlanması sağlam bir alt yapı hazırlayacaktır

b- Masa başı çalışması: Masa başı çalışmalarında oyunu seyirciye taşıyacak onu seyirciye ***ürecek gerçek kişiler bir araya gelir metin ve sahneleme konusunda bilgi alış verişi gerçekleşir Ayrıca masa başı çalışmalarında ilk kez roller sese bürünür Bir anlamda ilk provadır ve metinden sahneye geçişte ara çizgiyi oluşturur

c- Sahne provaları: Daha önceden üzerinde uzun uzun düşünülen sahneleme için kullanılacak malzemelerin öğelerin (dekor kostüm ışık vb) kısacası metnin sahnede yaşayabilmesi için denemelerin yapıldığı alandır Dramaturgun bu evrede yaptığı iş daha çok denetenliktir Daha önceden belirlenmiş olan ana öğelerin uygulanıp uygulanmadığına veya düşünülenin ne şekilde uygulandığına bakar Özellikle uygulamaya geçildiğinde dramaturgun görevi bir kat daha artar Çünkü bu süreçte yönetmen oyunun ayrıntılarıyla uğraştığı için oyuna dışardan bakacak ve onu yanlış gördüğü yerlerde uyaracak bir bilinçli göze ihtiyaç vardır Bu da dramaturgdan başkası değildir
Dramaturgide güdülen amaç tabi ki bilinçli insanlar yetiştirmek insanların yaptıkları işlerden haberdar olmalarını sağlamaktır Ancak bu şekilde anlatılmak istenen şey karşı tarafa ulaşabilir