01-26-2012
|
#10
|
Şengül Şirin
|
Afganistan tarihöncesi,ilkçağ,ortaçağ,afgan imparatorluğu
TARİHÖNCESİ;
Paleolitik Çağda insanlar büyük bir olasılıkla İÖ 100 bin dolaylarında Afganistan"a gelmişlerdir Bedahşan"daki Derre-i Kur Mağarasında geçiş dönemi Neanderthal kafatasıyla yan yana bulunan yontma taş el aletleri yaklaşık 30 bin yıl önceden kalmadırAk Kopruk yakınlarındaki mağaralarda yapılan araştırmalar,evcil hayvanlara dayalı bir erken Neolitik (İÖ 9-6 bin) kültürün kanıtlarını ortaya koymuşturIIDünya Savaşından bu yana yapılan arkeolojik araştırmalarda da İÖ 3ve 2bin yıllardaki İndus ( Harappa) uygarlığının hem öncesine,hem de sonrasına ait Tunç Çağı sitlerine ulaşılmıştırBedahşan"daki madenlerden çıkarılan lacivert taşının Tunç Çağında Mezopotamya ve Mısır"a gönderildiği anlaşılmaktadırHarappa uygarlığı ile belirgin ilişkileri olan bir başka sit de Kunduz^"un kuzeydoğusunda Ceyhun Irmağı yakınlarındaki Şortugay"da yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır
İLKÇAĞ
Ahameniş ( Pers) imparatoru IIKyros İÖ 6yüzyılda Afganistan topraklarında egemenlik kurduAhameniş egemenliği IDareios döneminde de ( İÖ 522-486) satraplıklar aracılığıyla sürdürüldü
Ama İÖ 4 yüzyılda Büyük İskender Ahamenişleri yok ederek bölgeyi ele geçirdiİskender"in ölümünden sonra Doğu satraplıkları Selevkosların eline geçtiHindukuş Dağlarının güneyindeki bölge ise Kuzey Hindistan"daki Maurya hanedanının denetimine girdiBir süre sonra Selevkos satraplıklarından Baktriane bağımsızlığını ilan ederek Yunan ve Hint kültürlerinden kendine özgü bir bileşim yarattı
İS 2yüzyıl boyunca Afganistan,Kuşan kralı Kaniskanın (İSy78-144) egemenliğinde kaldıBölgede Mahayana Budacılığını yayan Kuşanların kültür ürünleri ,başlıca kentleri olan Begram,Delbarcin ve Şebergan"da yapılan kazılarla ortaya çıkarıldıKuşan imparatorluğu Kaniskadan sonra çok sürmedive Afganistan 3yüzyılda Sasaniler aracılığıyla Hindu,etkisine girdi
ORTAÇAĞ
400-565 arasında Eftalitlerin ( Akhunlar) başını çektiği Orta Asya göçebelerinin egemenliğinde kalan bölgeye,642"de Sasanileri yenen İslam ordularının yaptığı ilk akınlarının kalıcı etkisi olmadıAncak yaklaşık 870"te Saffari egemenliğinin kurulmasıyla Afganistan"da İslam dini kökleştiSamaniler döneminde Buhara,Semerkand ve Belh kentelir altın çağlarını yaşadı10yüzyıl ortalarında bölge Gaznelilerin denetimine girdiGurilerin Gaznelileri 1150"de Hindistan"a sürmesinden sonra Afganistan Harezmşahların eline geçtiCengiz Han"ın Moğol orduları 1219"da Afganistan"ı işgal etti1227"de Cengiz"in ölmesinden sonra imparatorluğu parçalandıAfganistan "da da bazıları bağımsız ,bazıları Moğollara bağlı beylikler doğdu14yüzyılda Timur ülkenin büyük bölümünü ele geçirdiTimurlular döneminde ( 1404-1507) Afganistan"da bilimde ve bayındırlıkta büyük gelişmeler sağlandı1507"de Muhammed Şeybani"nin önderliğindeki Özbekler Herat"a girdilerse de ,1510"da Safevi şahı İsmail"e yenik düştülerTimur soyundan Babür 1504"te Kabil"i aldı1522"de Kandehar"ı ele geçirdiAfgan beylerinin sonuncusu İbrahim"ide yendikten sonra Agra"yı başkent yaparak Hindukuş"a kadar bütün Doğu Afganistan"ı kendine bağladıSonraki 200 yıl boyunca Afganistan batıda Safevilerin,doğuda Hint-Türk İmparatorluğu"nun parçası oldu
AFGAN İMPARATORLUĞU
1736"da İran"da tahta çıkan Nadir Şah birkaç yılda Afganistan"ı topraklarına kattıNadir Şah"ın bir ayaklanma sırasında öldürülmesinden sonra,başmuhafızı Ahmed Han Abdali bazı aşiretler tarafından şah seçildi ve Ahmed Şah Dürrani adıyla hükümdarlığı tüm Afganistan"a kabul ettirdiEgemenliğini Meşhed"den Keşmir ve Delhi"ye ,Ceyhundan Umman Denizine kadar yaydıAfgan İmparatorluğu 18yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılardan sonra en büyük İslam devleti oldu
1773"te Dürrani"nin ölümünden sonra aşiret ve sülale kavgaları birbirini izledi1803"te tahta çıkan Şah Şüca,Napoleon"un Rusyayla birleşerek Hindistan"ı işgal etme tasarılarına karşı 1809"da İngilizlerle bir antlaşma imzaladıŞah Şüca"dan sonra ülke,Barakzay aşiretinden Dost Muhammed"in denetimine geçtiHindistandaki İngiliz kuvvetleri 1839"da Kandehar"a girerek Şah Şüca"yı yeniden tahta çıkardılarİngilizler üç yıl sonra ülkeyi terkedince Dost Muhammed Kabil"e dönerek 1863"e değin hüküm sürdüOğullarından Şir Ali"nin emirliği sırasında Kabil"de İngilizler yerine bir Rus heyetini kabul etmesi 1878-80 arasında ikinci bir İngiliz -Afgan savaşına yol açtı
Kaynak;AnaBritannica cilt 1 frmsinsinet için derlenmiştir
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır
|
|
|
|