01-26-2012
|
#7
|
Şengül Şirin
|
Afganistan doğal kaynakları,tarım,sanayi,ulaştırma
DOĞAL KAYNAKLAR:
Ekonomik önem taşıyan yeraltı kaynaklarının başında Mezar-ı Şefir"in 120 km batısında Cuzcan iline bağlı Şebergan"da ortaya çıkarılan zengin doğal gaz yatakları gelir Hoca Gügerdak ve Yetim Dağ alanlarında depolama ve arıtım tesisleri vardırDoğal gaz bir boru hattıyla Sovyetler Birliğine taşınırken,ikinci bir boru hattıyla da Mezar-ı Şerif"te kurulan termik enerji santralına ve kimyasal gübre fabrikasına iletilmektedirBugüne değin saptanan petrol rezervleri yetersiz düzeydedirHindukuş Dağlarının kuzey yamaçlarında birçok kömür havzası vardırBaglan ilindeki Kerker ve Eşposte ile Belh ilindeki Kale-i Serkari havzaları işletilmektedirKabil"in 96 kmkuzeybatısındaki Hacıgat"ta yüzde 62-63 oranında demir içeren 2 milyar tonluk yüksek vasıflı bir demir rezervi saptanmıştırKunduz yakınlarıda bakır,kurşun ve çinko Konar-ı Has"ta berilyum ve Bedahşan"da da yarı-değerli lacivert taşı kaynakları vardırKayatuzu rezervleri de yeterli olmakla birlikte ulaşımın elverişsizliği nedeniyle üretim sınırlı kalmaktadır
Toprağın ancak yüzde 12"si ekilebilir niteliktedirve bunun da yalnız yüzde 2"sinde her yıl tarım yapılabilmektedirÇayır ve otlakların oranı yüzde 46"dırGeniş bir alan çöllerle kaplıdırOrmanların kapladığı alan yüzde 2,9 oranındadırOrmanlar özellikle doğu bölgesi ile Hindikuş Dağlarının güney yamaçlarında görülürDoğudaki ormanlarda iğne yapraklı ağaçlar çoğunluktadırBunlardan kereste elde edildiği gibi,ihraç için yabar fındığı da sağlanırÖbür ağaç türleri,özellikle de meşe,yakacak olarak kullanılırHindikuş Dağlarının kuzeyinde yemişi ihraç edilen fıstık ağaçları vardırFerula foetida ( şeytantersi) bitkisinden elde edilen reçine de Hindistan"a satılır
Afganistan"ın hidroelektrik enerji kaynakları zengindirAma akarsu ve çağlayanların mevsimlik akış düzeni,uzak yörelerde pahalı baraj ve bentlerin yapımını gerektirmektedirBüyük kentlerle sanayi merkezleri dışında elektrik talebi çok az olduğundan,yüksek maliyetli bu tür yatırımların karlılığı düşüktürHidroelektrik enerjiden yalnız Kabil-Celalabad bölgesinde yararlanılırAfganistanın elektrik şebekesinin SSCB"ninkine bağlanmasına ilişkin ticaret anlaşmaları 1981"de imzalanmıştır
TARIM;
Toprakların büyük bölümü kıraç ya da yarı kıraç olan Afganistan"da ekilebilir toprakların yarıya yakını sulanabilirBüyük bölümünde tahıl yetiştirilen bu topraklarda halkın temel gıdası olan buğday (1984"te 2850000 ton) başta olmak üzere mısır,arpa ve pirinç ekilirHem dokuma sanayisinde,hem de ihraç amacıyla değerlendirilen pamuk da önemli ürünler arasındadırYaş meyve ve kabuklu yemiş üretilen alanlar düzenli olarak artmaktadır
Hayvancılık,yerel tüketim için et ve süt ürünleri sağlarHayvan derisi ve yün,ihracatta olduğu gibi yerli halı dokumacılığında
da değerlendirilen önemli ürünlerdirYetiştirilen hayvan türleri arasında koyun,sığır,keçieşek,at,deve ,manda ve katır saılabilir
SANAYİ:
Afganistan"da kuruluş halindeki modern sanayi büyük ölçüde tarımsal hammaddeye dayanırBaşlıca sanayi dalı pamuklu dokumadırAyrıca suni ipek ve sentetik iplik üretilirÖteki sanayi ürünleri arasında çimento,şeker,bitkisel yağ ve yünlü dokuma sayılabilirMezar-ı Şerif te doğal gaza dayalı büyük bir azotlu gübre fabrikası kurulmuşturFosfatlı gübre de üretilmektedirTuz,azot,asbest ve barit üretimi de vardırGeleneksel el sanatları,özellikle halıcılık,ihracatta önemli yer tutar
Sendikal hakları güvence altına alan 1964 Anayasası"nın yürürlüğe girmesiyle daha yüksek ücret ve daha iyi çalışma koşulları elde etmeye dönük işçi hareketleri ortaya çıkmıştırAncak sanayideki işgücünün boyutları önemli olmadığından,sendikalar gelişememiş ,geleneksel aile ve aşiret bağları işçi örgütlerinden güçlü çıkmıştırAyrıca geçmişte devlet de siyasal güç kazanabilecek meslek örgütlerinin oluşmasını engellemiştir
ULAŞTIRMA:
Denize hiç kıyısı olmayan Afganistan"ın uluslararası ticareti tümüyle komşularının tanıdığı transit olanaklarına bağlıdırDemiryollarının yetersizliği ve ulaşıma elverişli akarsuların azlığı dolayısıyla taşımacılık temelde karayoluna dayanırYüksek taşıma maliyetleri de ülke ekonomisi üzerinde ağır bir yüktürAfganistan,kendi ulaşım sistemini komşularıyla eşgüdüme sokmakta da güçlük çekmektedirKarayolu sisteminin geliştirilmesi ve ana ticaret merkezlerini hem birbirine hem de komşu ülkelerdeki kara ve demiryolu kavşaklarına bağlayacak yolların yapımı için çaba harcanmaktadırKarayolu ağının yalnız yüzde 15"i asfalt kaplıdırKabil ve Kandehar"da birer uluslararası havalimanı vardır
Kaynak;AnaBritannica cilt 1 frmsinsinet için derlenmiştir
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır
|
|
|
|