Afganistan ekonomisi

EKONOMİ

Afganistan 1950"lerin ortasında planlı kalkınmaya yöneldiğinde ,yalnız çağdaş ekonomik etkinlikler için gerekli kurumlardan değil,aynı zamanda temel yönetsel ve teknik kadrolardan da yoksundu1956"dan sonra ülke ekonomisi,beş ya da yedi yıllık bir dizi merkezi planlı yönlendirilerek yoğun dış yardımdan yararlandıysada 1979"da gayrı safi milli hasıla (GSMH) 2,8 milyar doları,kişi başına milli gelirse 225 doları aşmıyordu 1970"ler boyunca GSMH"nin yıllık gerçek büyüme hızı ancak yüzde 2,5 olabildiDevletin karma ekonomi içinde kalkınma politikası,hem hükümetin kaynaklarının kıtlığı,hem de bürokrasinin iyi işlememesi yüzünden etkisiz kaldıİç gelirlerle devlet harcamaları arasındaki fark açık bütçe uygulamasıyla ya da dış borçlarla kapatıldı

1978 öncesinde özel sektör öncelikle tarım ve hayvancılık alanlarında etkinlik gösteriyorduTarımda küçük,orta ve büyük işletmelere,dayalı bir karma sistem yürürlükteydiTicaret,ulaştırma ve imalat sanayisinin büyük bölümü de özel girişimcilerin elindeydiKamu girişimleri ,dış ticaret ve madenciliğin yanı sıra bazı sanayi dallarıyla kısıtlıydı

1980"lerde Afganistan,ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayalı ,merkezi planla yönetilen,gelişme yolunda bir ülke durumuna gelmiştirPara birimi "Afgani"dir( Ekim 1990 değeriyle 1 ABD Doları = 50,6 AF)Sovyet etkisi altında komulaştırmalar ekonominin bütün sektörlerine yaygınlaştırılmıştır1988"de GSMH 3,1 milyar ABD Dolarına ulaşmıştırGSMH içinde tarımı madencilik,imalat sanayisi,elektrik ve gaz üretimi ile hizmetler ,ticaret ve turizm izlemektedir1986-87 verileriyle net maddi üretimin değer olarak yüzde 64,5 tarımda,yüzde 16,5"i imalat sanayisi ve madencilikte gerçekleşmektedir3828820 kişiden oluşan yerleşik faal nüfusun ( 1981-82) yüzde 57,3"ü tarımda,yüzde 12,2 si imalat sanayisi ile madencilikte çalışmaktadır

Afganistan"ın dış ticaret dengesi 1986,1987,1988 ve 1989 "da sırasıyla yüzde 30,8 yüzde 25,7 ,yüzde 28,8 ve yüzde 50,4 oranında açık vermiştirİhracatınn ( 1989) yüzde 72,6"sı SSCB"ye yüzde 3,5 i AFC"ye yüzde 2,1 "i ise ADC"ye yöneliktiİthalatta da SSCB önde gelmekte,onu sırasıyla Japonya,Singapur ve Hindistan izlemekteydiSovyet askeri müdahalesinden sonra bütçe,gelir ve vergi politikası giderek artan ölçüde Sovyet modeline uydurulmuştur1961-62 ile 1978-79 arasında üç kat fiyat artışına yol açan enflasyon ,Sovyet müdahalesini izleyen yıllarda 1961-62"deki düzeyine çekilmiştir


Kaynak;AnaBritannica cilt 1 frmsinsinet için derlenmiştir

__________________