Afganistan yerleşme dokusu,kentsel yerleşme,kırsal yerleşme

**Şengül Şirin** · 01-26-2012

YERLEŞME DOKUSU :

Hindikuş Dağları ülkeyi kuzey ve güney olmak üzere iki bölgeye ayrılır

Topografi ,ulusal ,etnik ve dinsel yerleşme dokuları ya da tarih bakımından bu iki bölge de çeşitli alt bölgelere ayrılır

Kuzey Afganistan"ın doğusunda Bedehşan-Vahan,batısında Belh-Meymane bölgeleri vardır

Dağlar ve yüksek yaylalarla kaplı doğuda Tacikler ,daha alçak ve ovalık batıda ise Türkmenler ve Özbekler çoğunluğu oluşturur

Güney Afganistan ise Kabil,Kandehar,Herat ve Hazaracat olmak üzere dört alt bölgeye ayrılır

Birinci bölge Kabil suyunun suladığı alanlarla ülkenin doğu yaylasını içine alır

Bu bölgede daha çok Peştular ( eski Pathanlar) Tacikler ve Nuristanlılar ( eski adlarıyla Kafiriler) yaşar

Kandehar güneydeki seyrek nüfuslu bölgeyi kapsar

Burada yaşayanların çoğu Peştuların Dürrani kolundandır

az sayıda Beluci ve Braho da vardır

Herat ( ya da Batı Afganistan) bölgesinde Tacikler,Peştular ve Aymaklar bir arada yaşar

Ülkenin orta kesimlerini içine alan dağlık Hazaracat bölgesinin öbür kesimlerle çok az bağlantısı vardır

KENTSEL YERLEŞME:

Kentsel yerleşmelerin çoğu,bir çember çizerek tüm ülkeyi dolaşan ana karayolu çevresinde gelişmiştir

Kabil"den çıkan bu yol,güneybatıda Kandehar"dan geçer ve kuzeybatıda Herat"a kuzeydoğuda da Mezar-ı Şerif"e yöneldikten sonra yeniden güneye dönerek Kabil"e ulaşır

Nüfusun en yoğun Kabil ile Çarikar kentleri arasında yer alır

Yoğun nüfuslu öteki bölgeler Herat Vahası ile kuzeydoğudaki Kunduz yöresidir

Ortadaki yüksek dağlık bölgelerle güney ve güneydoğudaki çöllerde yerleşme ya çok seyrektir yada hiç yoktur

Afganistan"ın başlıca kentleri

Kabil,Kandehar,Herat,Baglan,Tagab,Kunduz, Çarikar ve Mezar-ı Şerif"tir

Başkent Kabil , Hindukuş Dağlarının güneyinde,hem Hindistan yarıkıtası ile Asya,hem de Ortadoğu ile Uzakdoğu arasındaki ticaret yollarının kavşağındadır

Kent Kabil Suyunun iki yakasındaki 137 km2"lik bir alana yayılır

Nüfus (1982) 1

036

407"dir

Ülkenin aynı zamanda iktisadi ve kültürel etkinlik merkezi olan Kabil çağdaş yapıları ,geniş caddeleri ve kalabalık pazarlarıyla hızla gelişmektedir

Ülkenin ikinci büyük kenti Kandahar,Asya karayolu üstünde,Kabil ile Herat"a eşit uzaklıktadır

Ahmet ŞAH Dürrani 1747"de Kandehar"ı Afganistan"ın ilk başkenti yapmıştır

KIRSAL YERLEŞME;

Yerleşik tarımla uğraşanlar ,genellikle büyük ırmak vadilerindeki sulanabilir alanlarda kurulu küçük köylere dağılmıştır

Çoğunlukla kale biçiminde inşa edilen köylerdeki kerpiç evlerde oturan aileler,aralarındaki sıkı bağlarla birer savunma topluluğu oluştururlar

Yarı yerleşik tarımcılar,hayvancılığın yanı sıra birkaç türde bitkisel üretim yaparlar

ekilebilir alanın kıt olduğu yüksek dağ vadilerinde birbirinden kopuk küçük köylerde otururlar

Yaz aylarında yüksek otlaklara çıkar,kışları geri dönerler,Her ailenin ancak birkaç baş hayvanı vardır

Göçebelerin çoğunluğu Peştu çobanlarıdır

Birkaç bin Beluci ve kırgız göçeri de vardır

Bunlarda yaz aylarında aşiretler halinde otlaklara inerek kışın geri dönerler

Bazı göçebe toplulukları 1977 sonrasında Hindukuş Dağlarının kuzeyindeki ovalara da Hilmend Vadisi proje alanına yerleştirilmiştir

Kaynak;AnaBritannica cilt 1 frmsinsi

net için derlenmiştir

01-26-2012	#4
Şengül Şirin	Afganistan yerleşme dokusu,kentsel yerleşme,kırsal yerleşme YERLEŞME DOKUSU : Hindikuş Dağları ülkeyi kuzey ve güney olmak üzere iki bölgeye ayrılırTopografi ,ulusal ,etnik ve dinsel yerleşme dokuları ya da tarih bakımından bu iki bölge de çeşitli alt bölgelere ayrılırKuzey Afganistan"ın doğusunda Bedehşan-Vahan,batısında Belh-Meymane bölgeleri vardırDağlar ve yüksek yaylalarla kaplı doğuda Tacikler ,daha alçak ve ovalık batıda ise Türkmenler ve Özbekler çoğunluğu oluşturur Güney Afganistan ise Kabil,Kandehar,Herat ve Hazaracat olmak üzere dört alt bölgeye ayrılırBirinci bölge Kabil suyunun suladığı alanlarla ülkenin doğu yaylasını içine alırBu bölgede daha çok Peştular ( eski Pathanlar) Tacikler ve Nuristanlılar ( eski adlarıyla Kafiriler) yaşarKandehar güneydeki seyrek nüfuslu bölgeyi kapsarBurada yaşayanların çoğu Peştuların Dürrani kolundandıraz sayıda Beluci ve Braho da vardırHerat ( ya da Batı Afganistan) bölgesinde Tacikler,Peştular ve Aymaklar bir arada yaşarÜlkenin orta kesimlerini içine alan dağlık Hazaracat bölgesinin öbür kesimlerle çok az bağlantısı vardır KENTSEL YERLEŞME: Kentsel yerleşmelerin çoğu,bir çember çizerek tüm ülkeyi dolaşan ana karayolu çevresinde gelişmiştirKabil"den çıkan bu yol,güneybatıda Kandehar"dan geçer ve kuzeybatıda Herat"a kuzeydoğuda da Mezar-ı Şerif"e yöneldikten sonra yeniden güneye dönerek Kabil"e ulaşırNüfusun en yoğun Kabil ile Çarikar kentleri arasında yer alırYoğun nüfuslu öteki bölgeler Herat Vahası ile kuzeydoğudaki Kunduz yöresidirOrtadaki yüksek dağlık bölgelerle güney ve güneydoğudaki çöllerde yerleşme ya çok seyrektir yada hiç yoktur Afganistan"ın başlıca kentleriKabil,Kandehar,Herat,Baglan,Tagab,Kunduz, Çarikar ve Mezar-ı Şerif"tirBaşkent Kabil , Hindukuş Dağlarının güneyinde,hem Hindistan yarıkıtası ile Asya,hem de Ortadoğu ile Uzakdoğu arasındaki ticaret yollarının kavşağındadırKent Kabil Suyunun iki yakasındaki 137 km2"lik bir alana yayılırNüfus (1982) 1036407"dirÜlkenin aynı zamanda iktisadi ve kültürel etkinlik merkezi olan Kabil çağdaş yapıları ,geniş caddeleri ve kalabalık pazarlarıyla hızla gelişmektedirÜlkenin ikinci büyük kenti Kandahar,Asya karayolu üstünde,Kabil ile Herat"a eşit uzaklıktadırAhmet ŞAH Dürrani 1747"de Kandehar"ı Afganistan"ın ilk başkenti yapmıştır KIRSAL YERLEŞME; Yerleşik tarımla uğraşanlar ,genellikle büyük ırmak vadilerindeki sulanabilir alanlarda kurulu küçük köylere dağılmıştırÇoğunlukla kale biçiminde inşa edilen köylerdeki kerpiç evlerde oturan aileler,aralarındaki sıkı bağlarla birer savunma topluluğu oluştururlar Yarı yerleşik tarımcılar,hayvancılığın yanı sıra birkaç türde bitkisel üretim yaparlarekilebilir alanın kıt olduğu yüksek dağ vadilerinde birbirinden kopuk küçük köylerde otururlarYaz aylarında yüksek otlaklara çıkar,kışları geri dönerler,Her ailenin ancak birkaç baş hayvanı vardırGöçebelerin çoğunluğu Peştu çobanlarıdırBirkaç bin Beluci ve kırgız göçeri de vardırBunlarda yaz aylarında aşiretler halinde otlaklara inerek kışın geri dönerlerBazı göçebe toplulukları 1977 sonrasında Hindukuş Dağlarının kuzeyindeki ovalara da Hilmend Vadisi proje alanına yerleştirilmiştir Kaynak;AnaBritannica cilt 1 frmsinsinet için derlenmiştir __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır