Şengül Şirin
|
Cevap : Kredi Kartının Hukuki Yapısı
III Harcama Belgesinin Hukuki Niteliği
Harcama belgesi kredi kartı ile yapılan işlemler ile ilgili olarak üye işyerleri tarafından düzenlenen, kart hamilinin işlemden doğan borcu ile diğer bilgileri gösteren ve kart hamilinin kimliğinin bir kod numarası, şifre veya kimliği belirleyici başka bir yöntemle belirlendiği haller dışında kart hamili tarafından imzalanan belgedir
Harcama belgesi olarak adlandırılan bu belge, üye işyeri tarafından kartı çıkaran kuruma ibraz edilerek, alacağın tahsiline yarar[35] Uygulamada harcama belgeleri BKM tarafından standart olarak hazırlanmakta ve üye işyerleri tarafından kredi kartı ile yapılan işlemlerde kullanılmaktadır Harcama belgesine “satış belgesi” veya “slip” de denilmektedir
Kredi kartı sahibinin harcama belgesini imzalaması iki ayrı irade beyanı içermektedir Birinci irade beyanında kredi kartı sahibi, üye işyerlerinden harcama belgesinde belirtilen tutarda bir mal veya hizmet satın aldığını ve bundan dolayı da borçlandığını açıklamaktadır İkinci irade beyanında ise, kart kuruluşuna üye işyerine karşı olan borcunu ödemesi için bir talimat vermektedir Zira kredi kartı üyelik sözleşmesi uyarınca, kart kuruluşunun kredi kartı ile yapılan harcama tutarını üye işyerine ödeyebilmesi, kredi kartı sahibi tarafından kendisine yazılı bir talimat verilmesine bağlıdır
Harcama belgesi bir irade beyanı içerdiğinden “senet” niteliğinde olduğu açıktır Diğer taraftan kredi kartı hamilinin üye işyerine karşı harcama belgesinde yazılı tutar kadar borçlandığını beyan etmesi de, harcama belgesinin bir borç senedi olduğu sonucunu çıkarmaktadır Ancak harcama belgesinde mevcut olan hak ile senet arasında, kıymetli evrakta olduğu gibi sıkı bir bağ olduğu söylenemez Zira harcama belgesinde mevcut olan alacağı, üye işyeri başka bir yolla da ispat ederek kart kuruluşundan tahsil edebilecektir Başka bir deyişle harcama belgesindeki hakkın ileri sürülmesi, harcama belgesinin ibrazına bağlı değildir Buna karşın kıymetli evrakta, senette mündemiç olan hak senetten ayrı olarak ileri sürülemeyeceği gibi, senetten ayrı olarak devredilemez Bu nedenle de harcama belgesi TTKm557 anlamında bir kıymetli evrak olmadığından, kıymetli evraka ilişkin hükümler harcama belgesi hakkında uygulanamayacaktır
Üye işyeri harcama belgesi olmadan alacağını ispat ederek, harcama belgesi tutarının ödenmesi kart kuruluşundan talep edebilecektir Bu durumda kart çıkaran kuruluş, harcama tutarını üye işyerine ödemek zorundadır Aksine harcama belgesi tutarının kendisine ibraz edilmesini isteyemeyecektir Çünkü harcama belgelerindeki mevcut olan hak, senet olmaksızın da ileri sürülebilir Bu nedenle harcama belgelerinin “teşhis fonksiyonu” da yoktur
Harcama belgesi kredi kartı ile yapılan alışverişlerden dolayı üye işyerlerinin alacağını kolayca talep etmesine yarayan bir ispat aracıdır Harcama belgesi bir yandan kredi kartı ile yapılan harcama tutarını kart kuruluşuna ispat etmeye, diğer yandan da kart kuruluşunun üye işyerine yaptığı ödemeyi ispata yarar Kısaca harcama belgesi taraflar arasındaki ilişkileri ispat etmeye yarayan bir ispat aracı olarak nitelendirilebilir
Harcama belgesinin Vergi Usul Kanunu m229 ve TTK m23’te düzenlenen fatura niteliğinde olup olmadığı hususu da tartışılmalıdır VUK m 229’a göre, ”Fatura, satılan emtia ve yapılan iş karşılığında müşterinin ödediği meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır Ancak VUK m 231 göre faturada mutlaka düzenleyenin imzası bulunması gerekirken, harcama belgesinde düzenleyenin değil, kredi kartı sahibinin imzasının bulunması zorunludur VUK m 231/5 uyarınca faturanın azami yedi gün içerisinde düzenlenmesi gerekirken, harcama belgesinin satış anında düzenlenmesi gerekir
Harcama belgesi kredi kartı sahibinin kredi kartını kullanarak alışveriş yaptığının ispatı amacıyla düzenlenirken, fatura hem ispat amacıyla hem de gelirin vergilendirilmesi amacıyla düzenlenmektedir Açıklanan nedenlerle harcama belgesi fatura olarak kabul edilemez Bu nedenle üye işyeri kredi kartı ile yapılan bir alışverişten sonra hem harcama belgesi, hem de fatura düzenleyerek kredi kartı hamiline vermelidir
6 KREDİ KARTI SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ
Kredi kartı uygulamasında özellik arz eden sözleşmeler; kart çıkaran kurum ile ticari işletme arasında kredi kartının kabulüne ilişkin yapılan “ üye işyeri sözleşmesi”, yine kartı çıkaran kurum ile müşteri arasında kredi kartı verilmesi ve yapılacak harcamaların ticari işletmeye ödenmesine ilişkin “ kredi kartı üyelik sözleşmesi” ve yine kart sahibi ile üye işyeri arasında yapılan alışveriş çerçevesinde düzenlenen sözleşmelerde mevcuttur
Üye işyeri ile kart sahibi arasında yapılan sözleşmeler üye işyerinin sunduğu edime göre, satım, hizmet veya kira sözleşmesi gibi Borçlar Kanununda düzenlenmiş sözleşme tiplerinden biri olarak ortaya çıkarlar
Kredi kartı üyelik sözleşmesi kartı çıkaran kuruluş ile kredi kartı sahibi arasındaki hukuki ilişkiyi ifade eder Bu sözleşme ile kart çıkaran kuruluş, sürekli olarak, üye işyerlerinin kredi kartını nakitsiz ödeme aracı olarak kabul etmesi için faaliyette bulunma yükümlülüğü üstlenir Yani bir “ iş görme “ edimi ifa eder Ayrıca, kredi kartı sahibine karşı, onun işyerinden yaptığı alışverişin tutarını üye işyerine ödeme yükümlülüğü üstlenir Kredi kartı sahibi de, üye işyerinden temin ettiği mal ve hizmetlerin bedellerini kartı çıkaran kuruluşa ödemekle yükümlüdür
Sözleşmede üstlenilen karşılıklı edimler nedeni ile, kredi kartı sözleşmesi “tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme” dir Kredi kartı ile nakit avans çekme imkanı da sağlanıyorsa, burada bir kredi ilişkisi de söz konusu olur
Görülüyor ki, kredi kartı sözleşmesi, içinde birden fazla sözleşme türüne ait edimlerin bir araya bulunduğu çerçeve niteliğinde sürekli, kendisine özgü (sui generis) bir sözleşmedir
SONUÇ
Klasik ödeme aracı olan paranın yerini, paradan başka ödeme araçları almaya başlamıştır
Kart çıkaran kuruluş tarafından mülkiyeti kendisine ait olmak üzere, belirli bir limit dahilinde üye işyerlerinde mal ve hizmet satın alma ile nakit çekme yerleri veya otomatik para ödeme makinelerinden nakit çekimlerinde kullanılmak üzere kart sahiplerine verilen karta kredi kartı adı verilmektedir
Kredi kartı nakit ödeme yapmaksızın harcama olanağı sağlarken, harcama belgesi üye işyerinden yapılan alışverişte kredi kartının kullanıldığını ispata ve alacağın tahsiline yaramaktadır Buna karşılık, kart çıkaran kurum ile müşteri ve kartı çıkaran kurum ile ticari işletme arasında imzalanan sözleşmeler, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını düzenlemektedir,
Öncelikle kredi kartı bir senettir Kart sahibinin üye işyerlerinde nakit ödemeksizin alışveriş yapma hakkı, üye işyeri açısından bir borç olarak ta nitelendirilemez Bu nedenle kredi kartı, borç senetlerinden de ayrılmaktadır
Kredi kartlarının üye işyeri sözleşmesine göre ticari işletmenin yükümlü olduğu edimi talep etmeye kredi kartı hamilinin yetkili olduğunu belgeleyen, sınırlı bir teşhis ve ispat fonksiyonuna sahip, günlük hayatta kullanılan kartlar ve işaretlerden biri olarak kabul edilebilir
Sonuç olarak kredi kartı sisteminde kredi kartı ile nakit ödemeden alışveriş yapma olgusu kart sahibine kredi olanağı sağlamaktadır Çünkü kredi kartı ilişkisinin kurulması ile kart hamilinin satın alma gücü arttırdığı gibi, kredi kartı uygulaması kart kuruluşu açısından bir risk de oluşturmaktadır Buna karşılık kredi kartına sahip olduğu halde hiçbir harcama yapmayan veya nakit çekmeyen kişi için kredi borcu doğmayacaktır
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır
|