İsviçre, coğrafyası, tarihi, siyasi yapısı, ekonomisi

**Şengül Şirin** · 06-25-2010

İsviçre, coğrafyası, tarihi, siyasi yapısı, ekonomisi

Orta Avrupa "da ülke

Batıda Fransa, kuzeyde Federal Almanya Cumhuriyeti'yle, doğuda Avusturya ve Liechtenstein'la

güneyde İtalya'yla komşu olan İsviçre, dağlık arazide ver alan bir ülkedir

COĞRAFYA

İsviçre güneybatı ve kuzeydoğu doğrultusunda uzanan üç doğal bütünden oluşur: jüra, Mittelland (orta ülke) ya da "Yayla" ve Alpler

ALPLER

Güneyde ve doğuda ülke topraklarının % 58,5'ini kaplarlar

Billurlu yapıda olan Güney Alpleri, tırtıklı tepeleri çoğunlukla 4 000 m'yi geçen (Cervino ya da Matterhorn, 4 477 m: Weisshom 4 517 m) Valais Alpleri'ni, 3 107 m'ye ulaşan Sankt-Gotthard kütlesini, Graubünden Alpleri'ni (Ber-nina 4 052 m) ve vadileri Po ovasına açılan Ticino Alpleri'ni kapsar

Güney Alpieri'nden uzunlamasına Rhone ve yukarı Ren vadileriyle ayrılan Kuzey Alpleri, Cenevre gölünden (Leman gölü) Bodensee gölüne (Konstanz gölü) kadar uzanır; bunlar batıda ve doğuda kıvrımlı kalkerlerden, ortada billurlu kayaçlardan (özellikle Bern Alpleri'nin en yüksek kesiminde

[Finsteraarhorn, 4 274 m; jungfrau,4158 m]) oluşur; Bern Alpleri doğuya doğru Uri ve Glarus Alpleri'yle (Tödi, 3 623 m) uzanır, güneydoğuya doğru alçalır

Kıvrımlı kalker tortulları ve Önalpler' in Üçüncü Zaman şistleri, Alpler'in kuzey kesiminde 2 000 m- 2 500 m yüksekliğe varan dağkolları oluşturur (Rigi, 1 797 m; Santis, 2 501 m)

Çok sayıda olan enine ovalar Alpler ve Önalpler bütününün yoğunluğunu azaltır; tümü de, İsviçre'yi aşağı yukarı baştan başa kaplamış olan Dördüncü Zaman buzulları tarafından biçimlendirilmiştir;

Alp zincirinin kenarlarına dizilmiş olan dar ve derin göller de gene buzulların etkisiyle oluşmuştur

Alp bölgesi iklimi yükselti nedeniyle serttir

Sözgelimi, 1 440 m yükseklikte bulunan Andermatt'ta ocak ayı sıcaklığı -6,5°G, temmuz sıcaklığı 11,6°C'tır; yıllık yağışlar da
1211mm'dir

Kışın son

günlerinde ve ilkbaharda güneyden esen kuru ve sıcak fön rüzgârı, karların erimesini hızlandırır

Vadilerde, özellikle Rhone vadisi ya da İsviçre'nin en sıcak ve güneşli yeri olan Güney Ticino vadisinde (Lugano'da ocakta 2,3°C; temmuzda 21,3°C; 120 günde 1 800 mm yağış; 2 100 saat güneş) iklim koşulları elverişlidir

Bitki örtüsü de yükselti ve konuma göre değişir: 800-1 200 m'ye kadar olan yerlerde tarım yapılır

1 200-1 800 m'ye kadar yapraklı ağaçlar

1 800-2 100 m'ye kadar kozalaklılar

2 200-2 500 m'ye kadar Alp tipi çayırlar, bu sınırın ötesinde de karlar ve buzullar uzanır

Alpler' deki akarsulara buzul (yaz aylarında suları kabaran yukarı Ren ve Rhöne) ya da kar-buzul (ilkbaharda taşan Reuss Aar) rejimleri egemendir

MİTTELLAND

Ülkenin % 31,5'ini kaplayan bir bölgedir, jüra ve Alpler arasında dar ve uzun bir geçit görümünde olan bu bölge, yükseltileri 375 ile 800 m arasında değişen vadiler ve tepelerden meydana gelmiş, Üçüncü Zaman molasları (karbonatlı kumtaşı) ve ırmak-buzul alüvyonlarıyla oluşmuştur

Göller çok sayıdadır ve değişik kökenlidir

Aar, Ren'e ulaşmadan önce Mittelland'ın sularının büyük bölümünü toplar

Karasal eğilimli okyanus iklimi (Bern'de, ocak ayında -1

1°C; temmuzda 18°C; 160 günde 1 000 mm yağış) ve verimli topraklar sayesinde, bu orta ülkede yoğun tarım yapılır;

kentleşme merkezleri ve çok sayıda köy ve kasaba, sanayi sayesinde gelişmektedir

Ren koridoru ve Basel üstünden Almanya'yla, Cenevre üstünden Fransa'yla ve Sankt Gotthard üstünden İtalya'yla bağlantı kurabilen Mittelland, ülkenin en hareketli bölgesidir

JÜRA

İsviçre yüzölçümünün % 10'unu kaplar

Batıda, kıvrımlı kalkerler, kuzeyde de Fransa'ya ve Almanya'ya doğru hafif eğimli kalkerli

yaylalardan oluşur

Bol yağış alan (yılda 1 000 - 2 000 mm) bölgede, okyanustan gelen hava kütleleri tepeleri döver; yazlar serin geçer (990 m yükseklikte yer alan La Chaux-de-Fonds'da ocak ayında - 1,7°C; temmuz aynıda 15,6°C)

Akarsuların büyük bölümü doğrudan ya da Aar yoluyla dolaylı olarak Ren ırmağına yönelir; geri kalanlarsa Doubs yoluyla Rhöne'a ulaşırlar, jüra, çayırların ve kozalaklı ormanlarının bulunduğu bir bölgedir

NÜFUS

İsviçre'nin nüfusu 1950'den bu yana iki katını aştı

Son on yıl içinde de göçler sayesinde %15,2 oranında artış gösterdi

Önce ülkeye İtalyanlar (2/3) ve İspanyollar gelerek özellikle metalürji, inşaat ve dokumacılık alanında çalışmaya başladüar

Öte yandan, vadiler dışında dağlık kesimle kırsal kesimin nüfusu kentlere göç nedeniyle giderek azaldı; günümüzde nüfusun

%43'ü kentlerde toplanmıştır, özellikle Mittelland'da Solothurn-Zürih-Winterthur ekseni, gerçek bir kentleşme alam oluşturur (km2'ye 400 kişi)

06-25-2010	#3
Şengül Şirin	İsviçre, coğrafyası, tarihi, siyasi yapısı, ekonomisi İsviçre, coğrafyası, tarihi, siyasi yapısı, ekonomisi Orta Avrupa "da ülke Batıda Fransa, kuzeyde Federal Almanya Cumhuriyeti'yle, doğuda Avusturya ve Liechtenstein'la güneyde İtalya'yla komşu olan İsviçre, dağlık arazide ver alan bir ülkedir COĞRAFYA İsviçre güneybatı ve kuzeydoğu doğrultusunda uzanan üç doğal bütünden oluşur: jüra, Mittelland (orta ülke) ya da "Yayla" ve Alpler ALPLER Güneyde ve doğuda ülke topraklarının % 58,5'ini kaplarlar Billurlu yapıda olan Güney Alpleri, tırtıklı tepeleri çoğunlukla 4 000 m'yi geçen (Cervino ya da Matterhorn, 4 477 m: Weisshom 4 517 m) Valais Alpleri'ni, 3 107 m'ye ulaşan Sankt-Gotthard kütlesini, Graubünden Alpleri'ni (Ber-nina 4 052 m) ve vadileri Po ovasına açılan Ticino Alpleri'ni kapsar Güney Alpieri'nden uzunlamasına Rhone ve yukarı Ren vadileriyle ayrılan Kuzey Alpleri, Cenevre gölünden (Leman gölü) Bodensee gölüne (Konstanz gölü) kadar uzanır; bunlar batıda ve doğuda kıvrımlı kalkerlerden, ortada billurlu kayaçlardan (özellikle Bern Alpleri'nin en yüksek kesiminde [Finsteraarhorn, 4 274 m; jungfrau,4158 m]) oluşur; Bern Alpleri doğuya doğru Uri ve Glarus Alpleri'yle (Tödi, 3 623 m) uzanır, güneydoğuya doğru alçalır Kıvrımlı kalker tortulları ve Önalpler' in Üçüncü Zaman şistleri, Alpler'in kuzey kesiminde 2 000 m- 2 500 m yüksekliğe varan dağkolları oluşturur (Rigi, 1 797 m; Santis, 2 501 m) Çok sayıda olan enine ovalar Alpler ve Önalpler bütününün yoğunluğunu azaltır; tümü de, İsviçre'yi aşağı yukarı baştan başa kaplamış olan Dördüncü Zaman buzulları tarafından biçimlendirilmiştir; Alp zincirinin kenarlarına dizilmiş olan dar ve derin göller de gene buzulların etkisiyle oluşmuştur Alp bölgesi iklimi yükselti nedeniyle serttir Sözgelimi, 1 440 m yükseklikte bulunan Andermatt'ta ocak ayı sıcaklığı -6,5°G, temmuz sıcaklığı 11,6°C'tır; yıllık yağışlar da 1211mm'dirKışın son günlerinde ve ilkbaharda güneyden esen kuru ve sıcak fön rüzgârı, karların erimesini hızlandırır Vadilerde, özellikle Rhone vadisi ya da İsviçre'nin en sıcak ve güneşli yeri olan Güney Ticino vadisinde (Lugano'da ocakta 2,3°C; temmuzda 21,3°C; 120 günde 1 800 mm yağış; 2 100 saat güneş) iklim koşulları elverişlidir Bitki örtüsü de yükselti ve konuma göre değişir: 800-1 200 m'ye kadar olan yerlerde tarım yapılır 1 200-1 800 m'ye kadar yapraklı ağaçlar 1 800-2 100 m'ye kadar kozalaklılar 2 200-2 500 m'ye kadar Alp tipi çayırlar, bu sınırın ötesinde de karlar ve buzullar uzanır Alpler' deki akarsulara buzul (yaz aylarında suları kabaran yukarı Ren ve Rhöne) ya da kar-buzul (ilkbaharda taşan Reuss Aar) rejimleri egemendir MİTTELLAND Ülkenin % 31,5'ini kaplayan bir bölgedir, jüra ve Alpler arasında dar ve uzun bir geçit görümünde olan bu bölge, yükseltileri 375 ile 800 m arasında değişen vadiler ve tepelerden meydana gelmiş, Üçüncü Zaman molasları (karbonatlı kumtaşı) ve ırmak-buzul alüvyonlarıyla oluşmuştur Göller çok sayıdadır ve değişik kökenlidir Aar, Ren'e ulaşmadan önce Mittelland'ın sularının büyük bölümünü toplar Karasal eğilimli okyanus iklimi (Bern'de, ocak ayında -11°C; temmuzda 18°C; 160 günde 1 000 mm yağış) ve verimli topraklar sayesinde, bu orta ülkede yoğun tarım yapılır; kentleşme merkezleri ve çok sayıda köy ve kasaba, sanayi sayesinde gelişmektedir Ren koridoru ve Basel üstünden Almanya'yla, Cenevre üstünden Fransa'yla ve Sankt Gotthard üstünden İtalya'yla bağlantı kurabilen Mittelland, ülkenin en hareketli bölgesidir JÜRA İsviçre yüzölçümünün % 10'unu kaplar Batıda, kıvrımlı kalkerler, kuzeyde de Fransa'ya ve Almanya'ya doğru hafif eğimli kalkerli yaylalardan oluşur Bol yağış alan (yılda 1 000 - 2 000 mm) bölgede, okyanustan gelen hava kütleleri tepeleri döver; yazlar serin geçer (990 m yükseklikte yer alan La Chaux-de-Fonds'da ocak ayında - 1,7°C; temmuz aynıda 15,6°C) Akarsuların büyük bölümü doğrudan ya da Aar yoluyla dolaylı olarak Ren ırmağına yönelir; geri kalanlarsa Doubs yoluyla Rhöne'a ulaşırlar, jüra, çayırların ve kozalaklı ormanlarının bulunduğu bir bölgedir NÜFUS İsviçre'nin nüfusu 1950'den bu yana iki katını aştı Son on yıl içinde de göçler sayesinde %15,2 oranında artış gösterdi Önce ülkeye İtalyanlar (2/3) ve İspanyollar gelerek özellikle metalürji, inşaat ve dokumacılık alanında çalışmaya başladüar Öte yandan, vadiler dışında dağlık kesimle kırsal kesimin nüfusu kentlere göç nedeniyle giderek azaldı; günümüzde nüfusun %43'ü kentlerde toplanmıştır, özellikle Mittelland'da Solothurn-Zürih-Winterthur ekseni, gerçek bir kentleşme alam oluşturur (km2'ye 400 kişi) __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır