Endonezya-Hollanda Hindistanı

Hollanda Hindistanı

Portekiz'in ispanya tarafından İlhak edilmesiyle (1580) Lizbon baharat pazarından silinen Hollandalılar, XVI yy sonlarında baharat aramak için Molük adalarına gittiler 1602'de kurulan Hollanda Doğu Hindistan şirketi, ingiliz rakibini atlatmayı ve Ambon (1605), Malakka (1641) ve Tı-dore'yi (1657) yitiren ve sonunda sadece Timor'un yarısını koruyabilen Portekizliler' in yerini almayı başardı

Başlangıçta Hollandalılar, baharat plantasyonlarını, denetimi daha kolay olduğu için küçük Molük adalarında toplamışlardı Kurdukları tekel ancak XVII yy'ın sonuna dek sürdü, ama Şirket Cava'ya daha önce el atmıştı; Mataram sultanlığı'nı yıktı ve çinli aracıların yardımıyla adayı kendi hesabına işletmeye başladı Bu acımasız sömürüye karşın ve şirketlere tekel olanağı sağlayan ilkenin tartışma konusu olmasına yol açan dünya iktisadi konjonktüründeki değişme nedeniyle Şirket iflas etti ve 1798'de ortadan kalktı

1795'ten beri Fransa'nın müttefiki olan Batav Cumhuriyeti'nin sömürge alanı ingilizlerin eline geçti; Molük adalarını (1809-10) ve Batavia'yı (1811) işgal eden İngilizler, vali Raffles döneminde Şirket'in müdahale ve ilhak politikasına sahip çıktılar Çin yolunu daha iyi denetlemek için Borneo'nun kuzey kesimini (Labuan, 1846; Kuzey Borneo, Brunei ve Saravak, 1888) ele geçirdiler

Britanya egemenliğinin yayılması, 1816'da eski topraklarına yeniden kavuşan Hollandalıları kendi nüfuz alanlarını fiilen işgale yöneltti Hollanda, Sumatra' da Minangkabau bölgesinde (1817-1837) Aceh'de (1873-1903) ve Bali'de (1906 -1908) kanlı savaşlara girmek zorunda kaldı; işgal ettiği toprakların büyük bir bölümünü doğrudan yönetmeye başladı Hollanda Bancermasin topraklarından ötesini, Borneo'yu ancak 1900'den sonra işgal edebildi

Filipinler'de uygulanan ispanyol tütün tekelini örnek alan Hollanda Hindistanı sömürge yönetimi, yerlilerin zorla çalıştırılmasına dayanan bir tarım sistemi (Van den Bosch) uyguladı; bu sistem Hollanda'yı zenginleştirirken ülkeyi de kıtlığa sürükledi (1830-1870) XIX yy sonlarında "insancıl" yaklaşımla hazırlanan bir yasayla, geçinmelerine yetecek kadar toprak verilerek yerlilerin korunması öngörüldü (yerlilere, miras kalan topraklarını elden çıkarmalarını yasaklayan 1870 tarihli toprak yasası ve şekerkamışı tarımının devlet eliyle yapılmasına son veren şeker yasası); seçkin yerlilere Avrupa tarzında öğrenim görme olanağı sağlanırken hıristiyanlık da Minahasa'ya (Sulavesi) ve Batak bölgesine (Sumatra) yayıldı

Fakat, Süveyş kanalının açılmasıyla Avrupa ile iktisadi ilişkiler çok daha kolaylaşmıştı; tarımda zorla çalıştırmanın yerini küçük kolonlar ve özellikle, o tarihlerde ıssız olan Sumatra ovalarını işgal eden büyük şirketler aldı Kahve, şeker, çay, tütün, kınakına, yağlı bitkiler, kauçuk, kalay ve petrolün büyük çapta üretimi, çok sayıda cavalının, özellikle de Çinlinin istihdam edilmesine yol açtı (- Hollanda sömürge imparatorluğu)

__________________