Şengül Şirin
|
Böcek Virüslerinin Biyoteknolojik Önemi-The Significance of Insect Viruses in Biotechnology
Böcek virüsleri, böcekleri enfekte ederek, onların hastalanmaları veya ölmelerine neden olan biyolojik etmenlerdir Son yıllarda, bu virüsler modern biyoteknoloji uygulamalarında önemli ölçüde ilgi uyandırmaktadır Yüksek konukçu seçiciliklerine sahip böcek virüsleri, çeşitli tarım ve orman zararlılarına karşı kimyasal pestisitlerin alternatifi olarak kullanılmaktadır Bu virüslerle yapılan çalışmalar yüksek organizasyonlu canlılar için model olarak kullanılmaktadır Endüstriyel, zirai, tıbbı ve ekonomik öneme sahip ilgi duyulan birçok gen, bu virüslerden geliştirilmiş ekspresyon vektörlerinde bol miktarda üretilmektedir Ayrıca, son yıllarda bu virüsler gen terapi vektörü olarak da kullanılmaktadır Bu derleme makalede, başta genel böcek virüsleri olmak üzere bakülovirüslerin çeşitli biyoteknolojik çalışmalarda kullanılma potansiyelleri üzerinde durulacaktır
Abstract: Insect viruses are biological control agents that cause their illness or dead by infecting the insects Recently, these viruses have great interest at modern biotechnological applications Insect viruses that have high host specificity, have been used against various agricultural and forest pest as an alternative to chemical pesticides Studies done with these viruses have been used as model for high organizational organisms Many genes that has industrial, agricultural, medical and economical importance have been produced at great amounts at expression systems developed from these viruses Also, recently these viruses are being used as gene therapy vector At this review paper, we will pay attention on subjects especially at insect viruses, and potential of the usage of baculoviruses at various biotechnological studies
Giriş
Böcekler, dünyada en çok çeşitliliğe sahip olan hayvanlar olup, canlılar aleminin belki de en kalabalık sınıfıdır Dünyada tanımı yapılan hayvan türlerinin 4/5'ini böcekler oluşturmaktadır (URL1) Böcekler ve insanlar yeryüzünde birlikte yaşamaktadır ve bu nedenle aralarında karmaşık ilişkiler vardır Doğada yaşayan böceklerin %99'dan fazlasının insanlar için faydalı olduğu bilinmektedir Bilinen yaklaşık 1 milyon 300 bin böcek türünün, sadece %1'den daha azı doğaya ve insanlığa zarar vermektedir (URL2) Sayısal olarak az olmalarına rağmen bu zararlıların etkileri oldukça büyük olmaktadır
Çeşitli mikrobiyal etmenler böceklerde doğal enfeksiyonlar meydana getirmektedir (Tanada ve Kaya 1993, Boucias ve Pendland 1998, Charles ve ark 2000) Böcek virüsleri onların hastalanmalarına ve ölümlerine sebep olan doğal etmenlerin başında yer almaktadır (Hunter-Fujita ve ark 1998, Miller ve Ball 1998) Doğaya ve insanlara yaptıkları etkilere göre böcek virüslerini iki açıdan ele almak gerekir Bunların birincisi, ipek böceği ve bal arıları gibi insanlara ve çevreye faydalı olan böceklerin hastalanıp ölmelerine sebep olmalarıdır İkincisi ise fındık kurdu, ladin kabuk böceği, amerikan beyaz kelebeği, sivrisinek gibi çeşitli tarım ve orman ürünlerini veya insan sağlığını etkileyen zararlı böcekleri enfekte etmeleridir
Bugüne kadar çok sayıda böcek virüsü izole edilmiş ve tanımlanmıştır Sadece 800'dan fazla bakülovirüs Arthropod'lardan izole edilmiştir (Murphy ve ark 1995) Bu virüsler temel biyolojik olayların anlaşılmasına yardımcı olan araştırmaların yapıldığı önemli deney materyalleridir (Bilimoria 1991, Demir 2004) Ayrıca, böcek virüsleri tarım ve ormancılıkta zararlı böceklerle mücadelede kullanılan önemli biyolojik mücadele etmenleridir (Flexner ve Belnavis 2000, Harrison ve Bonning 2000, Sezen ve Demirbağ 2005)
Böcek virüsleri uzun zamandan beri tıbbi, ekonomik ve endüstriyel bakımdan önemli çeşitli proteinlerin üretildiği gen ekspresyon vektörleri olarak biyoteknolojide kullanılmaktadır (King ve Possee 1992, Demirbağ ve ark 1998, Demir ve ark 2000, Beljelarskaya 2002) Ayrıca son yıllarda bu virüslerin gen terapi vektörleri olarak memeli hücre sistemlerine gen transferinde kullanılmalarına yönelik çalışmalar da yoğunlaşmıştır (Ghosh ve ark 2002, Hu 2006) Bu derleme eserde böcek virüslerinin temel özellikleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra böcek virüslerinin biyoteknolojik önemleri üzerinde durulacaktır
İsmail DEMİR1-Remziye NALÇACIOĞLU1-Zihni DEMİRBAĞ1
Karadeniz Teknik Üniv, Fen-Edebiyat Fak, Biyoloji Bölümü-Trabzon
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır
|