Cevap : Athena, Yunan Mitolojisinde Akıl, Sanat, Strateji, Barış Ve Savaşın Tanrıçası

**Şengül Şirin** · 12-04-2009

Doğuşu:Zeus Olympos tanrılarının egemenliğini kurduktan sonra ilkin Okeanos kızı Metis tanrıçayla birleşir

Metis Yunanca akıl, us, düşünme gücü demektir

Tanrılar tanrısının kendine ilk eş olarak Metis'i seçmesi anlamlıdır, ama onu gebe bıraktıktan sonra dölüyle birlikte kendi gövdesine alması daha da derin bir anlam taşır: Akıl gücü ve ancak onun aracıyla elde edilebilen dünya egemenliği baştanrıdan ayrılamamakta, ürünleri de ancak onun kafalın dan çıkabilmektedir

Bu kavram ve düşünceyi şöyle dile getirir Hesiodos (Theog

886 vd

):

Tanrıların kralı Zeus ilk eş olarak Metis'i, bilge tanrıçayı seçti kendine

Metis en çok şey bilendir bütün tanrılar ve ölümlüler arasında

Ama bu tanrıça tam doğuracağı sırada çakır gözlü Athena'yı

Zeus Toprağın ve Göğün öğütlerine uyarak sevdalı sözlerle aldatıp eşini yuttu, gövdesinin içine aldı onu

İkinci süreç olarak Athena'nın Zeus'un kafasından çıkması şöyle anlatılır (Theog

924 vd

):
Ve Zeus çıkardı bir gün kendi kafasından
çakır gözlü yaman Athena'yi
o dünyayı birbirine katan tanrıçayı,
o hiç yorulmadan orduları yöneten,
o cenk ve savaş bağrışmalarından hoşlanan
yüceler yücesi sayılan tanrıçayı

A D İ V E E K A D L A R I

Zeus'un kızı v e ı on iki, Olympos tanrısının biri olan Athena çoğu zaman ik adla, yani Pallas A thena diye anılır

Athena adinin kökeni bilin medigi gibi, Pallas'm kaynağı da tartışma konusudur

Pallas adlı bir Titan vardır, adının Yunanca; "pallo", kargı sallamak, atmak anlamına gelen bir kökenden türemiş olduğu sanılır; ayrıca bir efsanede tanrıça Athe-na'nın Pallas adında Attika'lı bir devi öldürdüğü de anlatılır (Pallas); Athena'nın ek adı bu devlerle ve kargı sallamakla ilgili midir? B i -lindiği gibi, bir efsaneye göre, tanrıça Athena babası Zeus'un kafasından silahlı ve elinde kargısı olarak çıkmıştır

Yoksa Pallas ek adı, kız oğlan kız anlamına gelen bir sıfattan mı türemedir ve Pallas Athena mı anlaşılmaktadır? Bunu bugün kesinlikle saptamak güçtür

İlyada'da Zeus sevgili kızına "Tritogeneia" diye seslenir, Triton'dan dogma anlamına gelebilen bu ad da açık değildir, deniz tanrısı Tri-ton'la Athena'nın bir ilişkisi yoktur görünürde, Amphitrite ve Triton adlarında geçen bu "trit" kökeni denizin uğultusunu yansıtan bir ses benzetmesi olabilir, ama Athena'nın de nizle tek ilişkisi, anası Metis'in bir Okeanos kızı oluşundandır

Acaba Tritogeneia adı bu na mı çağrışımdır?

Sıfatları daha belirgin anlamlıdır: Aigis kalkanını taşıyan "aigiokhos" (Aigis), gök gözlü, çakır gözlü "glaukopis" sıfatı tanrıçanın en sevdiği kuş olan "glauks", baykuşla ilgili görülmüştür, olabilir; son olarak "obrimopatre" babası güçlü olan sıfatı doğrudan doğruya baştanrı Zeus'un kızı oluşundandır

N İ T E L İ Ğ İ VE E F S A N E L E R İ

îlyada thena bir savaş tanrıçası olarak çıkar karşımıza, ama taraf tutar, Akha'lardan yanadır, A-khilleus, Diomedes, Odysseus ve Menelaos'u her fırsatta korur, Troya'lı yiğitlere karşı pis pis düzenler kurmaktan hiç çekinmez

Aslında çirkin bir rol oynar îlyada'da, bu erdem tanrıçası hiç haktan yana görünmez, davranışları hep hırs ve tutkuların etkisiyle olur: At-hena'nın Hera ve Poseidon'la birlikte babası Zeus'u nasıl zincire vurmak istediği anlatılır (I, 400), sevmediği, kendisine rakip gördüğü Aphrodite ve Ares'e karşı turumu insafsızdır, yenilip yaralanmalarına yardım eder, sonra da yüksekten bakar onlara, babası Zeus karşısında da atıp tutar, onu eleştirmekten çekinmez: Akhilleus'Ia Hektor arasındaki savaşta ölüm kur'asını çekecek olan Zeus'u şöyle etkiler ( İ l

XX I I , 127 vd

):
Ne diyorsun kara bulutlu babam, ak yıldınmlı!
Kaderi çoktan belli, ölümlü bir adamdır b u , kaçırmak mı istersin onu canlara kıyan ölümden?
Yap yapacağını ama, biz tanrılar onaylamayız yaptığını

Kızının bu sert çıkışlarına yumuşakça karşılık verir tanrıların babası, uyar isteklerine, güler, okşar onu

Ve burada Athena Deiphobos kılığına girerek aldatır Hektor'u ölüme sürük-ler(Hektor, Deiphobos)

Odysseia'da Athena'nın rolü bir başkadır ve anlamlıdır: Zeus'un kendi ağzından duyuyoruz ki Odysseus "ölümlülerin en üstünüdür akıldan yana", bu akıllı adamı akıl ve erdem tanrıçası Athena tutar, tutması da doğal görünür, îlyada'da Zeus'un oynadığı yönetici rolü, Odysseia'da Athena oynar: Odysse-us'un da, bütün ailesinin de kaderi onun elindedir, ne kadar olay, eylem ve konuşma varsa, hepsi Athena'nın buyruğu, kılavuzluguyla olur, tanrıça Odysseus'a Telemakhos'a, Penelope'ye, Nausikaa'ya yapacağı işi, benimseyeceği davranışı esinlemek için bin bir kılığa girer, Mentes olur, Mentor olur, bir genç kız, bir küçük çocuk olur, ama her an varlığıyla oluşu etkiler yönetir

Odysseus'a karşı davranışında da tutarlı bir duygusu belirir tanrıçanın: Çok çile çekmiş yiğide acır, bunca akıl ve dirayetin boşa gitmesini istemez, İlyada da'daki tutumunun tam tersine hakkın üstün gelmesini ister

Onun içindir ki destan boyunca Athena'nın kılavuz rolündeki eylem ve davranışlarının, konuşmalarının anlatımına doyum olmaz, tanrıça bu sevimli rolüyle başka destanlara, şiirlere girmiş, denebilir ki Ho-meros Odysseia'da Odysseus tipini yarattığı gibi Athena tipini de yaratmış ve ölümsüzleştirmiştir

Pallas Athena'nın efsaneleri o kadar çok değildir, kız oğlan kız oluşu ve bu niteliğini yitirmekten çekinmesi, huylanması tuhaf bazı masalların dogmasına yol açmıştır (Erikhto-nios, Aglauros)

Odysseus'u tuttuğu gibi Ar-gonaut'ları da tutar ve Argo gemisinin yapılmasına yardım eder (Argonaut'lar)

El işçiliğini ve el sanatlarını koruyan tanrıça olarak Arakhne efsanesinde rol oynar (Arakhne)

Atina'nın kurucusu ve koruyucusu olarak tanrıçanın oynadığı rol de ilginçtir; Attika ilinin ve Atina şehrinin tanrıçası olma hakkını şöyle kazanmış diye anlatılır: Poseidon tanrıyla Pallas Athena bu yetkiyi kazanmak için yarışmaya girmişler, Olympos tanrılarını da yargıç olarak almışlar: Poseidon Atina akropolünün üstünde tuzlu bir göl meydana getirmiş, Athena ise bir zeytin ağacı

Tanrılar, zeytin ağacını tuz gölünden daha yararlı bularak yetkiyi Athena'ya bağışlamışlar, böylece Athena bölge ve kentin yönetimini elde etmiş

Başka şehirler de Athena'yı koruyucu tanrıça olarak benimsemişlerdir, bunların başında Troya gelir

Troya'nın en büyük, en eski ve kutsal tapmağı bugün de kalıntıları görülen Athena tapınağı olduğu gibi, tanrıçanın tahtadan yapılmış ve Pallaidon diye anılan heykeli şehir varlığının simgesi sayılırdı

Bundan ötürüdür ki Palladion'un kaçırılmasıyla ilgili birçok efsaneler doğmuştur (Palladion)

Pallas Athena'nın kültü en ilginç biçimiyle Atina'nın klasik çağında kendini göstermiştir

Tanrıçanın onuruna düzenlenen Panathenai bayramı Hellen dünyasında hem din, hem de kültür ve sanat bakımından büyük bir yer tutmuş, Parthenon ve onun kabartmaları gibi ilkçağın en değerli yapıtlarının bazılarını esinlenmiştir

12-04-2009	#3
Şengül Şirin	Cevap : Athena, Yunan Mitolojisinde Akıl, Sanat, Strateji, Barış Ve Savaşın Tanrıçası Doğuşu:Zeus Olympos tanrılarının egemenliğini kurduktan sonra ilkin Okeanos kızı Metis tanrıçayla birleşir Metis Yunanca akıl, us, düşünme gücü demektir Tanrılar tanrısının kendine ilk eş olarak Metis'i seçmesi anlamlıdır, ama onu gebe bıraktıktan sonra dölüyle birlikte kendi gövdesine alması daha da derin bir anlam taşır: Akıl gücü ve ancak onun aracıyla elde edilebilen dünya egemenliği baştanrıdan ayrılamamakta, ürünleri de ancak onun kafalın dan çıkabilmektedir Bu kavram ve düşünceyi şöyle dile getirir Hesiodos (Theog 886 vd): Tanrıların kralı Zeus ilk eş olarak Metis'i, bilge tanrıçayı seçti kendine Metis en çok şey bilendir bütün tanrılar ve ölümlüler arasında Ama bu tanrıça tam doğuracağı sırada çakır gözlü Athena'yı Zeus Toprağın ve Göğün öğütlerine uyarak sevdalı sözlerle aldatıp eşini yuttu, gövdesinin içine aldı onu İkinci süreç olarak Athena'nın Zeus'un kafasından çıkması şöyle anlatılır (Theog 924 vd): Ve Zeus çıkardı bir gün kendi kafasından çakır gözlü yaman Athena'yi o dünyayı birbirine katan tanrıçayı, o hiç yorulmadan orduları yöneten, o cenk ve savaş bağrışmalarından hoşlanan yüceler yücesi sayılan tanrıçayı A D İ V E E K A D L A R I Zeus'un kızı v e ı on iki, Olympos tanrısının biri olan Athena çoğu zaman ik adla, yani Pallas A thena diye anılır Athena adinin kökeni bilin medigi gibi, Pallas'm kaynağı da tartışma konusudur Pallas adlı bir Titan vardır, adının Yunanca; "pallo", kargı sallamak, atmak anlamına gelen bir kökenden türemiş olduğu sanılır; ayrıca bir efsanede tanrıça Athe-na'nın Pallas adında Attika'lı bir devi öldürdüğü de anlatılır (Pallas); Athena'nın ek adı bu devlerle ve kargı sallamakla ilgili midir? B i -lindiği gibi, bir efsaneye göre, tanrıça Athena babası Zeus'un kafasından silahlı ve elinde kargısı olarak çıkmıştır Yoksa Pallas ek adı, kız oğlan kız anlamına gelen bir sıfattan mı türemedir ve Pallas Athena mı anlaşılmaktadır? Bunu bugün kesinlikle saptamak güçtür İlyada'da Zeus sevgili kızına "Tritogeneia" diye seslenir, Triton'dan dogma anlamına gelebilen bu ad da açık değildir, deniz tanrısı Tri-ton'la Athena'nın bir ilişkisi yoktur görünürde, Amphitrite ve Triton adlarında geçen bu "trit" kökeni denizin uğultusunu yansıtan bir ses benzetmesi olabilir, ama Athena'nın de nizle tek ilişkisi, anası Metis'in bir Okeanos kızı oluşundandır Acaba Tritogeneia adı bu na mı çağrışımdır? Sıfatları daha belirgin anlamlıdır: Aigis kalkanını taşıyan "aigiokhos" (Aigis), gök gözlü, çakır gözlü "glaukopis" sıfatı tanrıçanın en sevdiği kuş olan "glauks", baykuşla ilgili görülmüştür, olabilir; son olarak "obrimopatre" babası güçlü olan sıfatı doğrudan doğruya baştanrı Zeus'un kızı oluşundandır N İ T E L İ Ğ İ VE E F S A N E L E R İ îlyada thena bir savaş tanrıçası olarak çıkar karşımıza, ama taraf tutar, Akha'lardan yanadır, A-khilleus, Diomedes, Odysseus ve Menelaos'u her fırsatta korur, Troya'lı yiğitlere karşı pis pis düzenler kurmaktan hiç çekinmez Aslında çirkin bir rol oynar îlyada'da, bu erdem tanrıçası hiç haktan yana görünmez, davranışları hep hırs ve tutkuların etkisiyle olur: At-hena'nın Hera ve Poseidon'la birlikte babası Zeus'u nasıl zincire vurmak istediği anlatılır (I, 400), sevmediği, kendisine rakip gördüğü Aphrodite ve Ares'e karşı turumu insafsızdır, yenilip yaralanmalarına yardım eder, sonra da yüksekten bakar onlara, babası Zeus karşısında da atıp tutar, onu eleştirmekten çekinmez: Akhilleus'Ia Hektor arasındaki savaşta ölüm kur'asını çekecek olan Zeus'u şöyle etkiler ( İ l XX I I , 127 vd): Ne diyorsun kara bulutlu babam, ak yıldınmlı! Kaderi çoktan belli, ölümlü bir adamdır b u , kaçırmak mı istersin onu canlara kıyan ölümden? Yap yapacağını ama, biz tanrılar onaylamayız yaptığını Kızının bu sert çıkışlarına yumuşakça karşılık verir tanrıların babası, uyar isteklerine, güler, okşar onu Ve burada Athena Deiphobos kılığına girerek aldatır Hektor'u ölüme sürük-ler(Hektor, Deiphobos) Odysseia'da Athena'nın rolü bir başkadır ve anlamlıdır: Zeus'un kendi ağzından duyuyoruz ki Odysseus "ölümlülerin en üstünüdür akıldan yana", bu akıllı adamı akıl ve erdem tanrıçası Athena tutar, tutması da doğal görünür, îlyada'da Zeus'un oynadığı yönetici rolü, Odysseia'da Athena oynar: Odysse-us'un da, bütün ailesinin de kaderi onun elindedir, ne kadar olay, eylem ve konuşma varsa, hepsi Athena'nın buyruğu, kılavuzluguyla olur, tanrıça Odysseus'a Telemakhos'a, Penelope'ye, Nausikaa'ya yapacağı işi, benimseyeceği davranışı esinlemek için bin bir kılığa girer, Mentes olur, Mentor olur, bir genç kız, bir küçük çocuk olur, ama her an varlığıyla oluşu etkiler yönetir Odysseus'a karşı davranışında da tutarlı bir duygusu belirir tanrıçanın: Çok çile çekmiş yiğide acır, bunca akıl ve dirayetin boşa gitmesini istemez, İlyada da'daki tutumunun tam tersine hakkın üstün gelmesini ister Onun içindir ki destan boyunca Athena'nın kılavuz rolündeki eylem ve davranışlarının, konuşmalarının anlatımına doyum olmaz, tanrıça bu sevimli rolüyle başka destanlara, şiirlere girmiş, denebilir ki Ho-meros Odysseia'da Odysseus tipini yarattığı gibi Athena tipini de yaratmış ve ölümsüzleştirmiştir Pallas Athena'nın efsaneleri o kadar çok değildir, kız oğlan kız oluşu ve bu niteliğini yitirmekten çekinmesi, huylanması tuhaf bazı masalların dogmasına yol açmıştır (Erikhto-nios, Aglauros) Odysseus'u tuttuğu gibi Ar-gonaut'ları da tutar ve Argo gemisinin yapılmasına yardım eder (Argonaut'lar) El işçiliğini ve el sanatlarını koruyan tanrıça olarak Arakhne efsanesinde rol oynar (Arakhne) Atina'nın kurucusu ve koruyucusu olarak tanrıçanın oynadığı rol de ilginçtir; Attika ilinin ve Atina şehrinin tanrıçası olma hakkını şöyle kazanmış diye anlatılır: Poseidon tanrıyla Pallas Athena bu yetkiyi kazanmak için yarışmaya girmişler, Olympos tanrılarını da yargıç olarak almışlar: Poseidon Atina akropolünün üstünde tuzlu bir göl meydana getirmiş, Athena ise bir zeytin ağacı Tanrılar, zeytin ağacını tuz gölünden daha yararlı bularak yetkiyi Athena'ya bağışlamışlar, böylece Athena bölge ve kentin yönetimini elde etmiş Başka şehirler de Athena'yı koruyucu tanrıça olarak benimsemişlerdir, bunların başında Troya gelir Troya'nın en büyük, en eski ve kutsal tapmağı bugün de kalıntıları görülen Athena tapınağı olduğu gibi, tanrıçanın tahtadan yapılmış ve Pallaidon diye anılan heykeli şehir varlığının simgesi sayılırdı Bundan ötürüdür ki Palladion'un kaçırılmasıyla ilgili birçok efsaneler doğmuştur (Palladion) Pallas Athena'nın kültü en ilginç biçimiyle Atina'nın klasik çağında kendini göstermiştir Tanrıçanın onuruna düzenlenen Panathenai bayramı Hellen dünyasında hem din, hem de kültür ve sanat bakımından büyük bir yer tutmuş, Parthenon ve onun kabartmaları gibi ilkçağın en değerli yapıtlarının bazılarını esinlenmiştir __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır