Şırnak-Tarihi-Ekonomisi

Şırnak-Tarihi-Ekonomisi



16 Mayıs 1990'da, Şırnak kenti merkez olmak üzere Hakkâri ilinin Beytüşşebap ve Uludere, Mardin ilinin Cizre, İdil ve Silopi, Siirt ilinin Güçlükonak ve Şırnak ilçelerini kapsayan Şırnak ili kuruldu
Bazı kaynak ve haritalarda adı Şirnak olarak geçen il topraklarının yaklaşık yansı Doğu Anadolu Bölgesi'nin, öteki yansı da Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin sınırları içinde kalır Dicle Irmağı vadisinin iki yakasındaki topraklardan oluşan Şırnak ili, kuzeyde Siirt ve Van, doğuda Hakkâri illeri, güneyde Irak ve Suriye, batıda da Mardin iliyle çevrilidir

Doğal Yapı




Şırnak ilinin büyük bölümü, akarsu vadileriy-le derin biçimde parçalarımış olan yüksek ve dağlık alanlardan oluşur İlin kuzey ve doğu kesimini engebelendiren bu dağlar Güneydoğu Toroslar'a bağlıdır Hakkâri dağlık yöresinin batı bölümünü oluşturan bu kesimdeki başlıca yükseltiler Tanintanin Dağı (3055 metre), Termo Dağı olarak da bilinen Kara-cadağ (3275 metre), Mamemusa Dağı adıyla da anilanMusa Dağı (3232 metre) ve Altın Dağı ile daha batıdaki Cudi Dağı'dır (2114 metre)





ŞIRNAK İLİNE İLİŞKİN BİLGİLER

YÜZÖLÇÜMÜ: 7172 km2

NÜFUSU (1990): 262006

İL MERKEZİ: Şırnak

İLÇELER VE NÜFUSLARI (1990): Merkez ilçe (47154), Beytüşşebap (22409), Cizre (63626), Güçlükonak (12878), İdil (44064), Silopi (46946), Uludere (24929)

BAŞLICA KENTLER VE NÜFUSLARI (1990): Cizre (50023), Şırnak (25059)

BAŞLICA YÜKSELTİLER: Altın Dağı (3358 metre), Ter-mo Dağı (3275 metre),
Mamemusa Dağı (3232 metre), Tanintanin Dağı (3055 metre)

SICAKLIK: Şırnak kentinde en düşük-14,5°C (221967), en yüksek 37,9°C (2081969), ortalama 13,7°C

YAĞiŞ MİKTARI: Şırnak kentinde yıllık ortalama 857 mm

İL TRAFİK NO: 73

İLGİ ÇEKİCİ YERLER: Alaeddin ve Kelativuri kaleleri ile Kale Meme kalıntıları; Cizre (Dicle) Köprüsü






İlin en yüksek noktası Altın Dağı'nın 3358 metreye erişen doruğudur Bu dağların yüksek kesimlerinde yer alanve yazın gür çayırlarla kaplanan sulak yaylalar önemli birer hayvancılık alanı dır Mezopotamya'nın kuzey kesimindeki düzlüklerden Silopi, Cizre ve İdil ovaları bitkisel üretim açısından büyük önem taşır




Şırnak ili topraklarından kaynaklarıan sula-nn tümüne yakını Dicle Irmağı (bak DİCLE Irmaği) aracılığıyla Basra Körfezi'ne ulaşır Bu ırmağa katilanbaşlıca akarsular Habur ve Kızılsu çaylarıdır Dicle Irmağı, Habur Çayı ve bu akarsuyun kolu olan Hezil Çayı güneyde doğal sınır oluşturur Habur Çayı'nın Dicle Irmağı'na katıldığı noktada Türkiye hem Irak'a, hem de Suriye'ye komşudur İlin batı kesiminde yer alanİdil yöresinin güneybatısından doğan bazı küçük akarsular Suriye'de öteki Habur Çayı'nı oluşturarak Fırat Irmağı'na katılır






Şırnak ili, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kışları daha yumuşak geçen iklimi ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin sert kara iklimi arasındaki bir geçiş alanında yer alır İlin özellikle doğu kesiminde soğuk ve kar yağışlı geçen kış aylarında � 20°C'ye kadar düşen hava sıcaklıklarına rastlanabilir Yazları sıcak ve kurak geçen ilin başlıca merkezlerinden Cizre kentinde hava sıcaklığının 48°C'ye kadar yükseldiği sapTarım ıştır
Orman açısından yoksul SayılarıŞırnak ilinde doğal bitki örtüsü bozkır (step) görünümündedir Dağların bazı kesimlerinde çalılıklar ile meşeliklere, yüksek kesimlerde de ardıç topluluklarına rastlanır Güney kesimdeki bazı vadilerde seyrek zeytin ağaçları vardır

Tarih




Çok eski bir yerleşim alanı olduğu anlaşilanyörenin tarihine ilişkin yeterli bilgi yoktur Şırnak yöresinin tarihi Hakkâri, Mardin ve Siirt illerinin tarihiyle iç içedir (bak HAKKÂRİ;MARDİN; SİİRT)

Bu yöreyle ilgili yerleşim tarihinin eskiliğine ilişkin başlıca kanıtlara Beytüşşebap ilçesinde rastlanır Peştazare yöresindeki ilkel kaya resimlerinin günümüzden yaklaşık 10 bin yıl önce başlayan Cilalı Taş Devri'nde yaşayan insanlar tarafından çizildiği sanılmaktadır Bu resimlerde bazı geometrik motifler ile dağkeçileri ve onları avlayan insanlar görülür Faraşin Yaylası'ndaki, "dirhe" adıyla anilankulelerin Urartu yapısı olduğu bilinmektedir Bu kulelerin yayla yolunu korumak ya da Asur saldırılarını önceden haber almak amacıyla yapıldığı sanılmaktadır





1517'de Osmanlı Devleti'nin denetim alanındaki topraklar arasına katilanŞırnak yöresi, daha önceden de olduğu gibi uzun bir süre yer yer Bitlis, Cizre ve Hakkâri beyleri tarafından özerk biçimde yönetildi Önemli kervan yollarının kavşağında yer alanCizre ve Şırnak, stratejik açıdan yüzyıllarca önemini korudu Kürt aşiretlerinin yöredeki bu yollar ile başlıca geçitleri denetim altında tutması, özerk konumlarını sürdürmelerinin en önemli nedeniydi Şırnak yöresi tarihi boyunca birçok ayaklanmaya sahne oldu 19 yüzyıl sonlarında Diyarbakır ve Van vilayetlerinin sınırları içindeydi Yöredeki başlıca merkezlerin eski adları ise şöyleydi: Beytüşşe-bap'ın Elki, Cizre'nin Cezire, idil'in Zari ve Hazak, Silopi'nin Girgimaç ve Uludere'nin Kılaban Yörenin eskiden Hakkâri il sınırları içinde kalandoğu kesimi I Dünya Savaşı sırasında Rus orduları tarafından işgal edildi Cumhuriyetin ilarıından sonra bu yörede Siirt ve Mardin illeri kuruldu Beytüşşebap ve Uludere yöreleri 1936'da Hakkâri iline bağlarıdı 1990'da Siirt iline bağlı Eruh ilçesinin güney kesiminde Güçlükonak ilçesi kuruldu Bir süre sonra da Şırnak ili oluşturuldu

Ekonomi




Şırnak ilinde ekonomi Tarım a dayalıdır En önemli Tarım sal etkinlik hayvancılıktır Kışı ilin güney kesimindeki kuytu yörelerde geçiren göçer ve yarı göçebe aşiretler sürülerini yazın dağlardaki sulak yaylalara çıkanr Bu sürüler canlı hayvan ticaretine yönelik olarak yetiştirildiğinden hayvansal ürünlerin verimi ve niteliği oldukça düşüktür En çok koyun ve kıl keçisi yetiştirilir Sürülerde yer alanküçükbaş hayvan türlerinden biri de tüyleri siyah ve kahverengi olan, Siirt yöresine özgü Ankara keçileridir Yaylalarda kurdukları siyah kıl çadırlarda yaşayan göçer aşiretler yaz boyunca hayvansal üretimle uğraşırlar Elde edilen başlıca hayvansal ürünler kıl, tiftik, yün, peynir ve tereyağıdır Ekime elverişli toprakları kısıtlı olan ilde bitkisel üretim ekonomik etkinlikler arasında ikinci sırada yer alır Yetiştirilen başlıca bitkisel ürünler buğday, mercimek, arpa, üzüm ve pamuktur Kısa adı GAP olan Güneydoğu Anadolu Projesi (bak Güneydoğu Anadolu Bölgesî) kapsamındaki Cizre Projesi gerçekleştiğinde bitkisel üretimde çeşitlenme ve verim artışı olması beklenmektedir




Yaygın olarak dokumacılık yapılan ilde önemli bir sanayi kuruluşuna rastlarımaz Yöredeki beklentilerden biri de, il yapılması nedeniyle bazı yatırımların Şırnak'a yöneltilmesi ve halka yeni iş olanaklarının sağlanmasıdır
Şırnak ilinin Türkiye dış ticaretinde oldukça önemli bir yeri vardır Cizre kentinde E-24 Karayolu'ndan ayrılanE-26 Karayolu Silopi' nin güneydoğusundaki Habur sınır kapısında Irak topraklarına ulaşır Son yıllarda ülkemiz ile Irak arasında gelişen ticaret ilişkileri nedeniyle karayoluyla mal taşımacılığı açısından Habur sınır kapısı büyük ölçüde canlılık kazanmıştı





1990 yılı yazında Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesinden sonra Birleşmiş Milletler'in aldığı ambargo karan üzerine bu canlılığını yitiren Habur sınır kapısının gelecekte iki ülke arasındaki ticarette gene önem kazanması beklenmektedir Hakkâri, Siirt, Batman ve Mardin kentlerinden gelen yollar Cizre'de kesiştikten sonra Habur sınır kapısına ulaşır Bu nedenle de Cizre önemli bir ulaşım, ticaret ve konaklama merkezidir
Merkez ilçe topraklarındaki asfaltit yatakları ilin başlıca yeraltı kaynağını oluşturur Sımak ilinin doğa değerleri arasında yer alangeyikler ile yabankeçileri için Cudi Dağı'nda bir koruma ve üretme alanı kurulmuştur

Toplum ve Kültür




Sımak ilinin toplumsal yapısında aşiret ilişkileri geçerliliğini korumaktadır Bir bölümü yerleşik düzene geçmiş olan aşiretlerden yaylacılık yöntemiyle hayvan yetiştiriciliğini sürdürenler konar göçer olarak yaşamaktadır Hayvancılığa dayalı olarak gelişmiş başlıca geleneksel el sanatı dokumacılıktır Yaygın olarak kilim, halı, heybe ve şal dokumacılığı yapılır




Bunlar arasında en ünlü olan dokumacılık ürünü Şırnak şalıdır
Şırnak yöresinde anlatilansöylencelerde Cudi Dağı'nın adı sık geçer Bunlardan birine göre, Tufan'dan kurtulanNuh Peygamber'in (bak Nuh Peygamber) gemisi, sular çekildikten sonra Cudi Dağı'nın doruğunda karaya oturur Gemiden çıkan Nuh Peygamber burada kurban keser Daha sonra dağdan aşağı inen Nuh Peygamber kuzeydeki Şırnak kentini, Nuh'un oğullarından Yafes de Cizre kentini kurar Cizre kentindeki bir camide bulunan 5 metrelik sandukanın içinde Nuh Peygamber' in yattığına inanılır Nuh Peygamber'in gemiden inerek kurban kestiği Cudi Dağı'nın doruğu giderek bir ziyaret yerine dönüşmüştür





İl Merkezi: Şırnak




Kuruluş tarihine ilişkin yeterli bilgiye rastlarımayan Şırnak kenti, ilin orta kesiminde yer alır Namaz Dağı'nın (1990 metre) batı eteklerinde kurulmuş olan kent fazla gelişmemiş bir yerleşim yeridirŞırnak kentinin deniz düzeyinden yüksekliği 1350 metredir 1927'de ilçe merkezi, 1990'da da il merkezi olan Şırnak, tarihi boyunca önemli kervan yollarının geçtiği bir alarıda yer alıyordu Günümüzde Cizre'den gelen E-24 Karayolu ile Meşin Dağı Geçidi'ni (1620 metre) aşarak Siirt'ten ve Süvari Halil Geçidi'ni (2470 metre) aşarak Hakkâri'den gelen yollar Şırnak kentinde kesişir Kentin nüfusu 28500'dür (1990)

__________________