Cevap : Şeyh Bedreddin - düşünür

**Şengül Şirin** · 11-25-2009

Tasavvuf düşüncesine yeni boyutlar getirmiş bir bilgin ve düşünür olan Şeyh Bedreddin(yaklaşık 1365-1420) daha çok, büyük bir ayaklanmaya önderlik etmesiyle tanınır

Simavna'da (bugün Yunanistan'da) doğan Bedreddin'in babası kentin kadısıydı

Bedreddin Edirne'de başladığı öğrenimini Bursa ve Konya'da sürdürdükten sonra Mısır'a giderek ünlü bilginlerden ders aldı

Parlak bir öğrenci olarak dikkati çektiğinden Memlûk Hükümdarı Berkuk'un (1382-99) oğlu Fe-rec'in (hükümdarlığı 1399-1412) hocalığına getirildi

O güne kadar İslam dininin Sünni yorumuna bağlı olan Bedreddin, Memlûk sarayında tanıştığı Şeyh Hüseyin Ahlati'den etkilenerek tasavvufa yöneldi

1404'te İran'a gitti

Bir süre Tebriz'de kaldı

Timur'un buradaki sarayında düzenlediği toplarıtılara katıldı

İranlı bilginlere karşı giriştiği tartışmalarda büyük basarı kazandı

Mısır'a dönüşünden kısa bir süre sonra Şeyh Hüseyin Ahlati ölünce onun yerine geçti

Şeyhlikte ancak altı ay kadar kalanBedreddin 1405'te Mısır'dan aynlarak Şam, Halep, Karaman, Konya, Aydın, Tire ve İzmir'e uğradıktan sonra 1406'da Edirne'ye geldi

Bu sırada Osmanlı Devleti Fetret Dönemi' ni yaşıyordu (bak

Fetret Dönemi)

Rumeli' deki akıncıların desteğini kazanan Musa Çelebi 1410'da kardeşi Süleyman Çelebi'yi yenerek Edirne'yi ele geçirdi

Musa Çelebi 1411'de hükümdarlığını ilanedince, ünü gittikçe yayılarıŞeyh Bedreddin'i kazaskerliğe getirdi

İki yıl kadar bu görevde kalanŞeyh Bedreddin, Musa Çelebi'nin kardeşi Çelebi Mehmed'e karşı giriştiği mücadelede yenik düşüp öldürülmesi üzerine İznik'e sürgün edildi

Yıldınm Bayezid'in 1402'de Ankara Sava-şı'nda Timur'a yenilmesiyle başlayıp 1413'te Çelebi Mehmed'in (I

Mehmed) tahta tek başına egemen olmasıyla sona eren Fetret Dönemi boyunca ülke yıkıma uğramış, halk yoksulluk içine düşmüş, Rumeli'deki fetihlerin durması da tımar bekleyen sipahiler ve akmalar arasında hoşnutsuzluk yaratmıştı

I

Mehmed'in bu sorunlara çözüm bulamaması 1416'dan başlayarak çeşitli patlamalara yol açtı

Şeyh Bedreddin'in müritlerinden Börk-lüce Mustafa Aydın'da, Torlak Kemal de Manisa'da ayaklarıdı

Gittikçe yayılarıayaklanmalar kanlı biçimde bastınlmaya başlarıınca Şeyh Bedreddin İznik'ten gizlice aynlarak Sinop'ta hüküm süren İsfendiyar Bey'in yanına gitti

Onun yardımıyla Kınm'a geçti ve kazaskerliği sırasında tanıştığı Eflâk Beyi Mircea'nın da yardımıyla Silistre dolaylarında örgütlenmeye başladı

Ama Anadolu'daki ayaklanmalanbastıran I

Mehmed'in güçlü bir orduyla Rumeli'ye geçtiğini öğrenince Deliorman yöresine çekildi

Aynntilanbilinmeyen gelişmeler sonucunda I

Mehmed'in ordusunca tutsak edilen Şeyh Bedreddin Serez'e (bugün Yunanistan'da Serrai) götürüldü ve orada idam edildi

Arkasında birçok yapıt bırakan Şeyh Bedreddin tasavvuf alanındaki düşünceleriyle birçok yandaş toplamış, ona bağlı olanlar sonralarıSimaviye (bazen de Bedreddiniye) adını verdikleri tarikatta örgütlenmeye çalışmışlardır

16

yüzyıl ortalarına kadar varlığını sürdürdüğü anlaşilanbu tarikat, üyelerinin uğradıktan ağır baskılar yüzünden ortadan kalkmıştır

Ama Şeyh Bedreddin'in bazı düşünceleri başka tarikatlarca benimsenerek yaşatıl-mıştır

Öte yandan Şeyh Bedreddin'in tasavvuf yoluna girmeden önce yazdığı birçok yapıt yüzyıllarca medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur

Şeyh Bedreddin'in tasavvuf alanındaki düşüncelerini topladığı temel yapıtı Varidaftır (1970)

Tann ile evrendeki canlı, cansız bütün varlıkların bir olduğu düşüncesi yapıtın özünü oluşturur

Yani bütün varlıklar Tann'dan çıkmışlardır, onun değişik görünüşleridir

Şeyh Bedreddin toplumsal yaşamın birçok alanını bu düşünce çizgisinde yeniden değerlendirmiş, örneğin bireysel mülkiyete karşı çıkarak Tanrı yolunda olanların mülkiyette de ortak olması gerektiğini savunmuştur

Şeyh Bedreddin'in önemli bir görüşü de bütün tektannlı dinlerin kaynağının ve ereğinin bir olduğu, hiçbir dinin öbürüne üstün olmadığı yolundadır

Buradan hareketle dinler arasında kardeşliği savunmuş, oldukça etkili olan bu görüşü birçok Hıristiyan yandaş edinmesini sağlamıştır

Şeyh Bedreddin'in yaşam ve düşünceleri, Nâzım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) adlı manzum yapıtına konu olmuştur

11-25-2009	#2
Şengül Şirin	Cevap : Şeyh Bedreddin - düşünür Tasavvuf düşüncesine yeni boyutlar getirmiş bir bilgin ve düşünür olan Şeyh Bedreddin(yaklaşık 1365-1420) daha çok, büyük bir ayaklanmaya önderlik etmesiyle tanınır Simavna'da (bugün Yunanistan'da) doğan Bedreddin'in babası kentin kadısıydı Bedreddin Edirne'de başladığı öğrenimini Bursa ve Konya'da sürdürdükten sonra Mısır'a giderek ünlü bilginlerden ders aldı Parlak bir öğrenci olarak dikkati çektiğinden Memlûk Hükümdarı Berkuk'un (1382-99) oğlu Fe-rec'in (hükümdarlığı 1399-1412) hocalığına getirildi O güne kadar İslam dininin Sünni yorumuna bağlı olan Bedreddin, Memlûk sarayında tanıştığı Şeyh Hüseyin Ahlati'den etkilenerek tasavvufa yöneldi 1404'te İran'a gitti Bir süre Tebriz'de kaldı Timur'un buradaki sarayında düzenlediği toplarıtılara katıldı İranlı bilginlere karşı giriştiği tartışmalarda büyük basarı kazandı Mısır'a dönüşünden kısa bir süre sonra Şeyh Hüseyin Ahlati ölünce onun yerine geçti Şeyhlikte ancak altı ay kadar kalanBedreddin 1405'te Mısır'dan aynlarak Şam, Halep, Karaman, Konya, Aydın, Tire ve İzmir'e uğradıktan sonra 1406'da Edirne'ye geldi Bu sırada Osmanlı Devleti Fetret Dönemi' ni yaşıyordu (bak Fetret Dönemi) Rumeli' deki akıncıların desteğini kazanan Musa Çelebi 1410'da kardeşi Süleyman Çelebi'yi yenerek Edirne'yi ele geçirdi Musa Çelebi 1411'de hükümdarlığını ilanedince, ünü gittikçe yayılarıŞeyh Bedreddin'i kazaskerliğe getirdi İki yıl kadar bu görevde kalanŞeyh Bedreddin, Musa Çelebi'nin kardeşi Çelebi Mehmed'e karşı giriştiği mücadelede yenik düşüp öldürülmesi üzerine İznik'e sürgün edildi Yıldınm Bayezid'in 1402'de Ankara Sava-şı'nda Timur'a yenilmesiyle başlayıp 1413'te Çelebi Mehmed'in (I Mehmed) tahta tek başına egemen olmasıyla sona eren Fetret Dönemi boyunca ülke yıkıma uğramış, halk yoksulluk içine düşmüş, Rumeli'deki fetihlerin durması da tımar bekleyen sipahiler ve akmalar arasında hoşnutsuzluk yaratmıştı I Mehmed'in bu sorunlara çözüm bulamaması 1416'dan başlayarak çeşitli patlamalara yol açtı Şeyh Bedreddin'in müritlerinden Börk-lüce Mustafa Aydın'da, Torlak Kemal de Manisa'da ayaklarıdı Gittikçe yayılarıayaklanmalar kanlı biçimde bastınlmaya başlarıınca Şeyh Bedreddin İznik'ten gizlice aynlarak Sinop'ta hüküm süren İsfendiyar Bey'in yanına gitti Onun yardımıyla Kınm'a geçti ve kazaskerliği sırasında tanıştığı Eflâk Beyi Mircea'nın da yardımıyla Silistre dolaylarında örgütlenmeye başladı Ama Anadolu'daki ayaklanmalanbastıran I Mehmed'in güçlü bir orduyla Rumeli'ye geçtiğini öğrenince Deliorman yöresine çekildi Aynntilanbilinmeyen gelişmeler sonucunda I Mehmed'in ordusunca tutsak edilen Şeyh Bedreddin Serez'e (bugün Yunanistan'da Serrai) götürüldü ve orada idam edildi Arkasında birçok yapıt bırakan Şeyh Bedreddin tasavvuf alanındaki düşünceleriyle birçok yandaş toplamış, ona bağlı olanlar sonralarıSimaviye (bazen de Bedreddiniye) adını verdikleri tarikatta örgütlenmeye çalışmışlardır 16 yüzyıl ortalarına kadar varlığını sürdürdüğü anlaşilanbu tarikat, üyelerinin uğradıktan ağır baskılar yüzünden ortadan kalkmıştır Ama Şeyh Bedreddin'in bazı düşünceleri başka tarikatlarca benimsenerek yaşatıl-mıştır Öte yandan Şeyh Bedreddin'in tasavvuf yoluna girmeden önce yazdığı birçok yapıt yüzyıllarca medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur Şeyh Bedreddin'in tasavvuf alanındaki düşüncelerini topladığı temel yapıtı Varidaftır (1970) Tann ile evrendeki canlı, cansız bütün varlıkların bir olduğu düşüncesi yapıtın özünü oluşturur Yani bütün varlıklar Tann'dan çıkmışlardır, onun değişik görünüşleridir Şeyh Bedreddin toplumsal yaşamın birçok alanını bu düşünce çizgisinde yeniden değerlendirmiş, örneğin bireysel mülkiyete karşı çıkarak Tanrı yolunda olanların mülkiyette de ortak olması gerektiğini savunmuştur Şeyh Bedreddin'in önemli bir görüşü de bütün tektannlı dinlerin kaynağının ve ereğinin bir olduğu, hiçbir dinin öbürüne üstün olmadığı yolundadır Buradan hareketle dinler arasında kardeşliği savunmuş, oldukça etkili olan bu görüşü birçok Hıristiyan yandaş edinmesini sağlamıştır Şeyh Bedreddin'in yaşam ve düşünceleri, Nâzım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) adlı manzum yapıtına konu olmuştur __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır