Tayfgörür - Tayfölçer - Renk Tayfını Incelemede Kullanılan Bir Aygıt

**Şengül Şirin** · 10-14-2009

Tayfgörür - Tayfölçer - renk tayfını incelemede kullanılan bir aygıt

Tayfgörür, bir PRİZMA tarafından ya da bir bükülüm ağı tarafından oluşturulan renk tayfını incelemede kullanılan bir aygıttır

Öğrenim amacı dışında günümüzde bu işleme artık gerek duyulmamaktadır; ama bu temel teknik, tayf çeker, tayf ölçer, tayfışıkölçer ve renkölçer gibi çok çeşitli aygıtların geliştirilmesine yolaçmıştır

Tayfgörür ve tayfçekerlerde bütün ışık ışıması tayfı, göz ya da fotoğrafla, bir arada incelenir

Ama tayfölçerler, küçük bir grup dalgaboyunu seçerler

Hem salma, hem de soğurma tayfları vardır

Salma tayfı parlak tek tek renk dizilerinden oluşur; soğurma tayfı sanki tek tek renkler yokmuş gibi görülür

Tayfgörür:

Yalın tayfgörürlerin biçimlerinde, XVIII

yüzyıldan bu yana önemli bir değişiklik olmamıştır

Bir yarıktan ve demetleyici mercekten beyaz ışık geçirilir; sonra bu ışık, bir prizma ya da bükülüm ağıyla dalgaboylarına göre yayılır

Oluşan tayf, küçük bir teleskopla incelenir

Prizma bulunmasaydı ve teleskopla doğrudan doğruya yarığa bakılsaydı, yarığın keskin bir görüntüsü görülürdü

Ama prizma yerine yerleştirildiğinde, ışık, dalgaboylarına bağlı bir açıyla sapar

Böylece, tek bir yarık görüntüsü değil, her renk için ayrı bir yarık görülür

Yayılma, yarığın genişliğine de bağlıdır ve değişebilir

Elektrik ışığı gibi bütün renklerden oluşan bir kaynak için, sonuç tam ve sürekli bir tayftır

Genellikle, prizma ya da optik ağ, küçük bir tablanın ortasına yerleştirilir

Demetleyici ve teleskop, derecelere bölünmüş olan bu tablanın çevresinde döner

Tayfın yayılması genişse, çeşitli bölümlerin incelenebilmesi için, teleskopun hareket ettirilmesi gerekir

«Dalgaboyu tayfölçeri
Dalgaboyları ya nanometre (metrenin milyarda biri) ya da angströmle ölçülür

Sarı ışığın yaklaşık 550 nm ya da 5 500 angströmlük dalgaboyu vardır

Kızıl-altı dalgaboylarmda dalga sayıları kullanılır

Bunlar, dalgaboylarınm, santimetre olarak karşılığıdır

Sözgelimi, 4 000'in dalga sayısı, 2,5 mikron ya da 2 500 nm' dir

Tayf çeker:

İnsan gözü yerine bir fotoğraf filmi ya da tabakası yerleştirildiğinde, tayfın kalıcı bir kaydı elde edilir

Bu, densitomstreyle ölçülerek, bir tayf grafiği ortaya çıkarılır

Gözle görülen «çizgi Tayf ölçümüyle kimyasal çözümlemede yararlanılan çağdaş tayfçekerler, özel bir amaçla kullanıldıklarında bütün tayfı kaydetmezler

Bunun yerine, doğrudan sonuç tekniği kullanılır: Sisteme, her biri ayrı bir tayf çizgisinin kuvvetini ölçecek bir dizi FOTOÇOĞALTICI TÜP ya da ışık bulucusu yerleştirilir

Soğurma sistemleri:

Salma tayfölçümünde olduğu gibi, bu alanda da çalışmalar eskiden tayfın görünebilen alanlarıyla sınırlıydı

İlk aygıtlar, bir dizi renkli optik FİLTRE'yle tayfın seçilen bölümünü ötekilerden ayıran araçlardı

Bunlara «soğurumölçer
Günümüzde de zaman zaman kullanılmalarına karşılık, bu filtre öğelerinin yetersizliği anlaşıldığından, yerlerine tekrenkserler kullanılmaya başlanmıştır

Tekrenkser (monokromatör), bir prizma aracılığıyla ya da bir bükülüm ağı aracılığıyla özgül dalgaboyu gruplarını ayıran bir aygıttır

Prizmaların, dalgaboylarını kırmızı uçta yığma sakıncasına karşılık, ağlar, tayfı eşit olarak dalgaboylarına göre yayarlar

Ayrıca, ağa yapılan yansıtıcı bir kaplamayla, kaplamanın cinsine ve ağ çizgilerinin aralıklarına bağlı olarak bütün renkler eşit yansıyacağı için, üstün bir verim sağlanabilir

Buna karşılık prizmaların da kuvars ya da sodyum klorür (kaya tuzu) gibi maddelerden yapılmasıyla, kızılaltı ve morötesi bölgeyi iletmesi sağlanabilir

Tayfgörürde olduğu gibi prizmanın ya da ağın mekanik olarak döndürülmesiyle, birkaç angström genişliğindeki herhangi bir renk ışını ayrılabilir

İkinci bir yarıkla, gerekli dalgaboyları seçilir

Kanal genişliği ( geçen dalgaboylarının aralığı) yarık genişliğinin açılıp kapanmasıyla ayarlanabilir

Yalın aygıtlarda tekrenkser, filtrelerin yerlerini alır

10-14-2009	#1
Şengül Şirin	Tayfgörür - Tayfölçer - Renk Tayfını Incelemede Kullanılan Bir Aygıt Tayfgörür - Tayfölçer - renk tayfını incelemede kullanılan bir aygıt Tayfgörür, bir PRİZMA tarafından ya da bir bükülüm ağı tarafından oluşturulan renk tayfını incelemede kullanılan bir aygıttır Öğrenim amacı dışında günümüzde bu işleme artık gerek duyulmamaktadır; ama bu temel teknik, tayf çeker, tayf ölçer, tayfışıkölçer ve renkölçer gibi çok çeşitli aygıtların geliştirilmesine yolaçmıştır Tayfgörür ve tayfçekerlerde bütün ışık ışıması tayfı, göz ya da fotoğrafla, bir arada incelenir Ama tayfölçerler, küçük bir grup dalgaboyunu seçerler Hem salma, hem de soğurma tayfları vardır Salma tayfı parlak tek tek renk dizilerinden oluşur; soğurma tayfı sanki tek tek renkler yokmuş gibi görülür Tayfgörür: Yalın tayfgörürlerin biçimlerinde, XVIII yüzyıldan bu yana önemli bir değişiklik olmamıştır Bir yarıktan ve demetleyici mercekten beyaz ışık geçirilir; sonra bu ışık, bir prizma ya da bükülüm ağıyla dalgaboylarına göre yayılır Oluşan tayf, küçük bir teleskopla incelenir Prizma bulunmasaydı ve teleskopla doğrudan doğruya yarığa bakılsaydı, yarığın keskin bir görüntüsü görülürdü Ama prizma yerine yerleştirildiğinde, ışık, dalgaboylarına bağlı bir açıyla sapar Böylece, tek bir yarık görüntüsü değil, her renk için ayrı bir yarık görülür Yayılma, yarığın genişliğine de bağlıdır ve değişebilir Elektrik ışığı gibi bütün renklerden oluşan bir kaynak için, sonuç tam ve sürekli bir tayftır Genellikle, prizma ya da optik ağ, küçük bir tablanın ortasına yerleştirilir Demetleyici ve teleskop, derecelere bölünmüş olan bu tablanın çevresinde döner Tayfın yayılması genişse, çeşitli bölümlerin incelenebilmesi için, teleskopun hareket ettirilmesi gerekir «Dalgaboyu tayfölçeri Dalgaboyları ya nanometre (metrenin milyarda biri) ya da angströmle ölçülür Sarı ışığın yaklaşık 550 nm ya da 5 500 angströmlük dalgaboyu vardır Kızıl-altı dalgaboylarmda dalga sayıları kullanılır Bunlar, dalgaboylarınm, santimetre olarak karşılığıdır Sözgelimi, 4 000'in dalga sayısı, 2,5 mikron ya da 2 500 nm' dir Tayf çeker: İnsan gözü yerine bir fotoğraf filmi ya da tabakası yerleştirildiğinde, tayfın kalıcı bir kaydı elde edilir Bu, densitomstreyle ölçülerek, bir tayf grafiği ortaya çıkarılır Gözle görülen «çizgi Tayf ölçümüyle kimyasal çözümlemede yararlanılan çağdaş tayfçekerler, özel bir amaçla kullanıldıklarında bütün tayfı kaydetmezler Bunun yerine, doğrudan sonuç tekniği kullanılır: Sisteme, her biri ayrı bir tayf çizgisinin kuvvetini ölçecek bir dizi FOTOÇOĞALTICI TÜP ya da ışık bulucusu yerleştirilir Soğurma sistemleri: Salma tayfölçümünde olduğu gibi, bu alanda da çalışmalar eskiden tayfın görünebilen alanlarıyla sınırlıydı İlk aygıtlar, bir dizi renkli optik FİLTRE'yle tayfın seçilen bölümünü ötekilerden ayıran araçlardı Bunlara «soğurumölçer Günümüzde de zaman zaman kullanılmalarına karşılık, bu filtre öğelerinin yetersizliği anlaşıldığından, yerlerine tekrenkserler kullanılmaya başlanmıştır Tekrenkser (monokromatör), bir prizma aracılığıyla ya da bir bükülüm ağı aracılığıyla özgül dalgaboyu gruplarını ayıran bir aygıttır Prizmaların, dalgaboylarını kırmızı uçta yığma sakıncasına karşılık, ağlar, tayfı eşit olarak dalgaboylarına göre yayarlar Ayrıca, ağa yapılan yansıtıcı bir kaplamayla, kaplamanın cinsine ve ağ çizgilerinin aralıklarına bağlı olarak bütün renkler eşit yansıyacağı için, üstün bir verim sağlanabilir Buna karşılık prizmaların da kuvars ya da sodyum klorür (kaya tuzu) gibi maddelerden yapılmasıyla, kızılaltı ve morötesi bölgeyi iletmesi sağlanabilir Tayfgörürde olduğu gibi prizmanın ya da ağın mekanik olarak döndürülmesiyle, birkaç angström genişliğindeki herhangi bir renk ışını ayrılabilir İkinci bir yarıkla, gerekli dalgaboyları seçilir Kanal genişliği ( geçen dalgaboylarının aralığı) yarık genişliğinin açılıp kapanmasıyla ayarlanabilir Yalın aygıtlarda tekrenkser, filtrelerin yerlerini alır __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır