Şengül Şirin
|
İyonyalılar, Akalar
İyonyalılar, Akalar
İzmir Körfezinden, Güllük Körfezine kadar olan bölgeye IYONYA denilirdi Yunanistan”dan gelen AKALAR buradaki yerli halkla karisarak, sehir devletleri halinde yasadilarBaslica Iyon sehirleri sunlardir: Efes, Milet, Izmir, Foça, Bodrum 
İyonlar deniz ticaretinde gelismislerdi Iyon Edebiyatinin en önemli eseri Homeros”un “Ilyada ve Odesa destani” dir Iyonlar bilim ve sanatta gelismislerdir Matematikte Tales ve Pisagor, Tarihte Heredot, Tipta Hipokrat, Felsefede Diojen iyon filazofları arasındadırYunanistan’a gelen Dorların önünden kaçarak Anadolu’ya geçen Akalar tarafından kuruldular
MÖ 1200 yılında Akalar, adalar üzerinden Batı Anadolu’ya göç ettiler Büyük Menderes ile Küçük Menderes nehirleri arasında kalan kıyı bölgelerine yerleştiler Bu bölgeye İyonya, burada yaşayanlara ionlar adı verilir İonlar, polis adı verilen şehir devletleri kurdular Bölgede bulunan 12 bağımsız sahil kenti (Kuzeyden Güneye) Phokai (Foça), Klazomenai, Erythrai, Teos, Kolophon, Lebedos, Ephesos (Efes), Priene, Myos ve Miletos (Milet) ile birlikte (halen Yunanistan’a ait olan) Khios (Sakız) ve Samos (Sisam) ada kentleri idi Bu kentler MÖ 1000 dolayında Yunanistan’dan gelen ve Yunanlıların İon ulusuna mensup olan kolonistler tarafından kuruldular
MÖ 7 ve 6 yüzyıllarda İyon kentleri (özellikle bunların en önemlileri olan Ephsesos, Miletos ve Samos) tüm Akdeniz havzası üzerinde güçlü bir ticari egemenlik kurdular; bilim, sanat ve felsefe alanında, daha sonra gelişen Yunan ve Roma uygarlıklarının temeli olarak kabul edilen büyük başarılara imza attılar
İyonya MÖ 546 yılında Pers (İran) egemenliğine girdi 502-496 yıllarındaki İyonya İsyanı’nın yenilgisinden sonra yıkıma uğrayarak önemini ve gücünü kaybetti MÖ 133′ten sonra Efes ve Milet, Roma İmparatorluğunun Asia eyaletinin önemli kentleri olarak yeniden kalkındılarsa da, MÖ 6 yüzyıldaki kültürel ve siyasi önemlerine tekrar kavuşamadılar
Eski Farsça İonan adı, Perslerin İyonyalılara vediği isimdi Farsça ve Arapça’dan Türkçeye Yunan biçiminde geçen bu ad, daha sonra Helen ulusunun tümü için İslam kültürel dairesindeki ulusların kullandığı ad oldu
Anadolu’da kurulan ilkçağ uygarlıkları içinde en gelişmiş ve ileri düzeydedirler Çünkü;
1- İonlar, Ön Asya’dan gelen ticaret yollarının bitiş noktasındadırlar ve doğu batı arasında köprü vazifesi görürlerdi
2- Diğer Anadolu uygarlıklarından etkilenmişlerdir
3- Tarım ve ticaretle gelişmiş olduklarından bilim ve kültüre önem vermişlerdir
4- Şehir devletleri şeklinde yönetilmiş oldukları için serbest düşünce gelişmiştir
Ön Asya’dan gelen ticaret yollarının bitim noktasında bir ülke olmaları bilim ve kültür alanında ileri gitmelerinin en önemli nedenidir İonlar, sanat alanında da önemli gelişmeler gösterdiler İon Nizamı denilen mimari üslubun yaratıcısıdırlar (Artemis tapınağı ionyalılar’a aittir) İon tarzında mimarı eserler yarattılar Tapınaklar, açık hava tiyatroları bu alanda ki en güzel yapıtlardır
Ticaretin gelişmesi sonucu birçok kültür ile temas kurdular Ekonominin gelişmesi ve demokrasinin varlığı; fikir hayatı, sanat ve bilim alanında önemli gelişmelere neden oldu Diyojen, Tales, Anaksimenes, ve Anaksimandros felsefe , matematik ve astronomi bilimlerinin temellerini attılar Matematikte Pisagor, Coğrafya’da Ksenefon, Tıpta Hipokrat, Felsefe’de Heraklit ve Diojen, Şiirde Homeros ve Tarihte Heredot İonyalıların en tanınmış bilginleridir Tiranlık yönetimi de ilk defa İon şehirlerinde görülür İonlar, Fenike Alfabesi’nden yararlanarak kendi alfabelerini oluşturdular İon şair ve yazarları tarafından kaleme alınan trajedi, komedi ve dramlar günümüze kadar önemlerini korudular Edebiyatta Homeros destanları önemlidir
Tanrılarının insan biçiminde heykellerini yapmışlardır İon Tanrıları da insanlara benzerdi Tanrılarla insanlar arasındaki en önemli fark insanların ölümlü, tanrıların ise ölümsüz olmalarıydı İnançlarına göre Tanrılar arasındaki her türlü ilişki ve iletişim aynen insanlar arasında olurdu Tanrılar İnsanlara kızdıkları zaman onları cezalandırırdı Bir insanın Tanrılaşabilmesi için kusursuzluğa, mükemmelliğe ulaşması gerekirdi Bu nedenle sportif yarışmalar büyük önem kazanmıştır, insanların Tanrılaşması için bir araç olarak görülmüştür MÖ 650-546 yıllarında önce Pers istilasına, daha sonra İskender ve Roma istilasına uğramışlardır
İyonya’da Siyasi Yapı
Siyasal yapılanmaları bağımsız şehir devleti şeklinde idi Şehir devletlerinin temsilcileri Panionion adlı kutsal alanda (halen Kuşadası’na bağlı Güzelçamlı’da) dini ve siyasi amaçlar için dönemsel olarak toplanmakla birlikte, hiçbir zaman ortak bir siyasi yapıda bir araya gelmediler Tüm Karadeniz, Kuzey Ege, Güney İtalya ve Sicilya sahillerinde çok sayıda koloni kurarak Akdeniz havzasındaki ticari üstünlüklerini geliştirdiler Amasra, Sinop, Trabzon, Batum, Kefe, Varna, Enez, Napoli, Sirakuza, Marsilya, Nis gibi birçok kent ilk kez İyonyalılar tarafından kolonize edildi
İyon şehir devletlerinin başında en eski dönemde krallar bulunuyordu MÖ 7 yüzyılda halkın seçtiği kişiler, meclislerin yardımı ile şehirleri yönetmeye başladılar 6 yüzyılda seçim yoluyla iktidarı ele geçiren güçlü yöneticiler tiranlık düzenini kurdular
İyonya’da Kültürel Yapı
Felsefe ve bilim : Ön Asya ve Akdeniz ticaret yollarının kavşak noktasında bir ülke olmaları bilim ve kültür alanında ileri gitmelerinin en önemli nedenidir Bunun yanısıra merkezi otoriteye bağlı olmayan bağımsız kentler olarak örgütlenmeleri, özgür düşünce geleneğinin gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır
Milet’li Thales, Batı felsefesinin ve matematiğinin kurucusu olarak anılır Thales’in öğrencisi olan Anaksimandros, insanlık tarihinde (resmi kayıtlar ve kutsal kitaplar dışında) ilk kez bağımsız bir kitap yazan kişidir Milet’li Hekataios eleştirel tarih anlatımının ve ampirik coğrafyanın ilk önemli eserlerini verdi; bilinen ilk dünya haritasını yayımladı Efes’li Herakleitos “bir insan aynı nehirde iki kez yüzemez” deyimiyle özetlenen değişim felsefesini geliştirdi Samos’lu Pythagoras üçgenin açıları arasındaki ilişkiyi hesapladı; günümüze dek Batı ve Doğu müziğinin temelini oluşturan ses dizilerini tanımladı Milet’li Anaksagoras İyonya felsefe ekolünü Atina’ya taşıyarak, Eflatun ve Aristoteles’in öncüsü oldu
Mimari : Artemis TapınağıYunan geleneğindeki ilk anıtsal taş yapılar olan Samos’taki Hera Tapınağı, Efes’teki Artemis Tapınağı ve Milet’teki Apollon Tapınağı, MÖ 560 dolayında inşa edildiler Daha sonra yeniden inşa edilerek erken döneme ait izlerini kaybeden bu üç yapı, Batı mimarisinin başlangıç noktası olarak kabul edilir
Adı geçen üç tapınağı temel alan İon Nizamı, Yunan-Roma anıtsal mimarisinin esasını oluşturan üç Nizam arasında en eskisidir (Diğerleri: Dor Nizamı ve Korint Nizamı)
Yazı : Fenike Alfabesi’nden uyarlanan çeşitli Yunan Alfabeleri MÖ 9 yüzyıldan itibaren yaygınlık kazandı Bunlar arasında soldan sağa yazılan İyon Alfabesi zamanla diğerlerini tasfiye ederek tüm Helenler tarafından benimsendi Halen Yunan Alfabesi olarak bilinen alfabe, İyon Alfabesidir Latin ve Kiril (Slav) alfabeleri Yunan alfabesinden türemiştir
İyonlular’da İnanç
Eski Yunan halkı arasında yaygın olan tanrılara ilişkin çeşitli inanç ve efsaneler ilk kez MÖ 9 yüzyılda İyonya’lı destan şairi (muhtemelen Sakız’lı veya İzmir’li) Herodotos tarafından derlenerek sistemleştirildi Herodot’un sistemleştirdiği mitoloji, Atina’nın egemenliği döneminde (MÖ 5 yüzyıl) tüm Helen dünyasının dini referans kaynağı olarak benimsendi Yunan tanrıları insanlara benzerdi Tanrılarla insanlar arasındaki en önemli fark insanların ölümlü, tanrıların ise ölümsüz olmalarıydı
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır
|