Hiungnusvetahūna, Hun, Hunlarak, İmparatorluğueftalitak Ak Hunlar-Ak Hun İmparatorluğu-Eftalit-Ak Hiung-nu-Sveta-Hüna

**Şengül Şirin** · 06-12-2009

[coverattach=1]Hunlar'ın bir kolu olan Akhunlar, 5

yüzyıldan başlayarak 6

yüzyılın ortalarına kadar Afganistan, Kuzey Hindistan, Harezm, Doğu İran ve Doğu Türkistan'da egemenlik kurdular

Hükümdarlarından Aksuvar'ın adı Bizans kaynaklarında Ephthalontos olarak geçtiği için Eftalitler adıyla da bilinen bu devletin yöneticileri Türk asıllıydı, ama nüfusun çoğunluğu Türk değildi

{Ayrıca bak

Hunlar

)

Büyük Hun İmparatorluğu'nun yıkıldığı dönemde Orta Asya'daki Hun kavimlerinin en büyüğü Akhunlar'dı

Bir süre sonra Maveraünnehir'e ve bugün Afganistan sınırlan içindeki Toharistan'a kadar yayılan Akhunlar, 5

yüzyılın başlarında Ceyhun Irmağı'nı geçerek komşuları Sasaniler'in topraklarını işgale başladılar

Savaşçı hükümdarları Hakan' in yönetiminde Rey önlerine kadar ilerledi-lerse de, Sasani Hükümdarı V

Behram bu akınları durdurdu ve Hakan'ın savaş alanında ölmesi üzerine Akhunlar geri çekildiler

Bir süre hükümdarsız yaşayan Akhunlar, Aksuvar'ın hükümdar olmasıyla yeniden toparlandı

Sasaniler'in taht kavgalarına kansan Aksuvar, 457'de Firuz'un tahta

geçmesini destekledi ve karşılığında Tirmiz ile Vasgirt'i aldı

Ama sonradan Firuz ile Aksuvar arasında çıkan anlaşmazlık 485'te savaşa dönüştü

Firuz'un öldürüldüğü bu savaşta Kuzey Sasani toprakları ile Merv ve Herat Akhunlar'ın eline geçti

Akhunlar bu tarihten sonra da Sasaniler'in içişlerine kanşmayı sürdürdüler

Tahttan indirildiğinde Akhunlar'a sığınan Sasani Hükümdan I

Kubad, 499'da Akhun desteğiyle yeniden tahta çıktı

Bunun karşılığında da vergi ödemeyi ve Akhunlar'ın koruyuculuğunu kabul etti

5

yüzyılın sonlannda Hindistan'a doğru yayılmaya başlayan Akhunlar, Gupta Devleti'nin parçalanmasıyla Kuzey ve Batı Hindistan'ın içine doğru ilerlediler

465'te Kandehar, Kabil ve çevresi, 470'te de Pencap (İndüs Havzası) tümüyle Akhunlar'ın eline geçti

Akhun Hükümdarı Toraman'ın başlattığı bu akınları 515'te yerine geçen oğlu Mihirakula da sürdürdü ve Hindistan'ın büyük bir bölümünü topraklarına kattı

6

yüzyılda topraklarını İran'dan Orta Asya'ya kadar genişleten Akhunlar Hindistan'ın da yarısını ellerinde tutuyorlardı

Ne var ki, doğudaki komşuları Cücenler'in 546'da Göktürkler'ce ortadan kaldınlmasıyla durumlan sarsıldı

İran'da güçlenen Sasani Hükümdan 1

Hüsrev ile Göktürk Hakanı İstemi Han birleşerek Akhun topraklarına girdiler

Bu iki devletin ordularıyla 562'de Nahşab önünde yapılan savaş Akhunlar'ın sonu oldu

Topraklan Göktürkler ile Sasaniler arasında bölüşülen Akhunlar, Toharistan'daki Akhun lideri Nizek Taran'ın 667'de Emeviler'e karşı ayaklanmasıyla bir kez daha öne çıktılarsa da yeniden güçlü bir birlik oluşturamayarak tarihten silindiler

Akhunlar'a ilişkin bilgiler, Toraman döneminden kalma üç yazıt ile bazı Akhun paralarına dayanır

Göçebe bir yaşam süren Akhunlar Gor, Huo ve Sakkala'yı zaman zaman başkent olarak kullandılar

Güneye düzenledikleri akınlardan sonra Budacı olan, ama eski Hun geleneklerini de koruyan Akhunlar'ın son dönemlerini İslam kültürü biçimlendirmiştir

Toharca denen bir dil konuştukları ve 25 harflik bir alfabeleri olduğu sanılmaktadır

Asya'nın ipek ticaretini ellerinde tuttukları sürece güçlerini koruyabilen Akhunlar, Göktürkler'in İpek Yolu'nu ellerine geçirmesiyle bu üstünlüklerini yitirmişlerdir

06-12-2009	#1
Şengül Şirin	Hiungnusvetahūna, Hun, Hunlarak, İmparatorluğueftalitak Ak Hunlar-Ak Hun İmparatorluğu-Eftalit-Ak Hiung-nu-Sveta-Hüna [coverattach=1]Hunlar'ın bir kolu olan Akhunlar, 5 yüzyıldan başlayarak 6 yüzyılın ortalarına kadar Afganistan, Kuzey Hindistan, Harezm, Doğu İran ve Doğu Türkistan'da egemenlik kurdular Hükümdarlarından Aksuvar'ın adı Bizans kaynaklarında Ephthalontos olarak geçtiği için Eftalitler adıyla da bilinen bu devletin yöneticileri Türk asıllıydı, ama nüfusun çoğunluğu Türk değildi {Ayrıca bak Hunlar) Büyük Hun İmparatorluğu'nun yıkıldığı dönemde Orta Asya'daki Hun kavimlerinin en büyüğü Akhunlar'dı Bir süre sonra Maveraünnehir'e ve bugün Afganistan sınırlan içindeki Toharistan'a kadar yayılan Akhunlar, 5 yüzyılın başlarında Ceyhun Irmağı'nı geçerek komşuları Sasaniler'in topraklarını işgale başladılar Savaşçı hükümdarları Hakan' in yönetiminde Rey önlerine kadar ilerledi-lerse de, Sasani Hükümdarı V Behram bu akınları durdurdu ve Hakan'ın savaş alanında ölmesi üzerine Akhunlar geri çekildiler Bir süre hükümdarsız yaşayan Akhunlar, Aksuvar'ın hükümdar olmasıyla yeniden toparlandı Sasaniler'in taht kavgalarına kansan Aksuvar, 457'de Firuz'un tahta geçmesini destekledi ve karşılığında Tirmiz ile Vasgirt'i aldı Ama sonradan Firuz ile Aksuvar arasında çıkan anlaşmazlık 485'te savaşa dönüştü Firuz'un öldürüldüğü bu savaşta Kuzey Sasani toprakları ile Merv ve Herat Akhunlar'ın eline geçti Akhunlar bu tarihten sonra da Sasaniler'in içişlerine kanşmayı sürdürdüler Tahttan indirildiğinde Akhunlar'a sığınan Sasani Hükümdan I Kubad, 499'da Akhun desteğiyle yeniden tahta çıktı Bunun karşılığında da vergi ödemeyi ve Akhunlar'ın koruyuculuğunu kabul etti 5 yüzyılın sonlannda Hindistan'a doğru yayılmaya başlayan Akhunlar, Gupta Devleti'nin parçalanmasıyla Kuzey ve Batı Hindistan'ın içine doğru ilerlediler 465'te Kandehar, Kabil ve çevresi, 470'te de Pencap (İndüs Havzası) tümüyle Akhunlar'ın eline geçti Akhun Hükümdarı Toraman'ın başlattığı bu akınları 515'te yerine geçen oğlu Mihirakula da sürdürdü ve Hindistan'ın büyük bir bölümünü topraklarına kattı 6 yüzyılda topraklarını İran'dan Orta Asya'ya kadar genişleten Akhunlar Hindistan'ın da yarısını ellerinde tutuyorlardı Ne var ki, doğudaki komşuları Cücenler'in 546'da Göktürkler'ce ortadan kaldınlmasıyla durumlan sarsıldı İran'da güçlenen Sasani Hükümdan 1 Hüsrev ile Göktürk Hakanı İstemi Han birleşerek Akhun topraklarına girdiler Bu iki devletin ordularıyla 562'de Nahşab önünde yapılan savaş Akhunlar'ın sonu oldu Topraklan Göktürkler ile Sasaniler arasında bölüşülen Akhunlar, Toharistan'daki Akhun lideri Nizek Taran'ın 667'de Emeviler'e karşı ayaklanmasıyla bir kez daha öne çıktılarsa da yeniden güçlü bir birlik oluşturamayarak tarihten silindiler Akhunlar'a ilişkin bilgiler, Toraman döneminden kalma üç yazıt ile bazı Akhun paralarına dayanır Göçebe bir yaşam süren Akhunlar Gor, Huo ve Sakkala'yı zaman zaman başkent olarak kullandılar Güneye düzenledikleri akınlardan sonra Budacı olan, ama eski Hun geleneklerini de koruyan Akhunlar'ın son dönemlerini İslam kültürü biçimlendirmiştir Toharca denen bir dil konuştukları ve 25 harflik bir alfabeleri olduğu sanılmaktadır Asya'nın ipek ticaretini ellerinde tuttukları sürece güçlerini koruyabilen Akhunlar, Göktürkler'in İpek Yolu'nu ellerine geçirmesiyle bu üstünlüklerini yitirmişlerdir __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır