Üstün İnsan Mı? Biyolojik Robot Mu?

**Şengül Şirin** · 06-12-2009

BİYOTEKNOLOJİNİN SİNİR BİLİM UYGULAMALARINDA
GELİNEN NOKTA: ÜSTİNSAN MI, BİYOLOJİK ROBOT MU?

Bireyin kişiliğinin en özgün parçasını
oluşturan beyinsel işlevlerden
hangilerinin bilgilerinin keşfedilmeye
çalışıldığı?, bu bilgilere ulaşma ve
bunların ortaya konmasının etik olup
olmadığı?, bu bilgilere ulaşılabilir
olmasının ne tür sorunlar çıkarabileceği?,
kimlerin bu bilgilere sahip olabileceği?,
bu bilgilerin ne şekilde ve nasıl
kullanılacağı?, bireyin bu alanla ilgili
kişilik haklarının sınırlarının ne olduğu?
gibi onlarca sorun çözüm beklemektedir

Sinirbilimlerle ilgili yasal, sosyal ve
etik sorunlar, sinirbilim etiği
(neuroethics) disiplini altında
tartışılmakta ve farklı bir çok uzmanlık
alanından bilim adamları, günümüzde
yaşanan ve gelecekte ortaya çıkması
beklenen sorunlarla ilgili çözüm önerileri
geliştirmektedirler

Sinir bilimlerle ilgili
çalışmaların diğer tıbbi çalışmalardan
farkı, bireyin kişiliğinin en özgün
parçasını oluşturan ve onu birey yapan
temel dinamikleri oluşturan beyin ve
onun işlevleri üzerinde çalışmaların
yürütülmesidir

Bu alanda ortaya çıkan
sorunların karmaşıklığını ve önemini
vurgulamak açısından William Safire’nin
aşağıdaki ifadeleri dikkat çekicidir (2);
“Beyinle ilgili araştırmalara özgü etik
sorunlar, insana ait diğer organlarla ilgili
olanlardan çok daha farklı bir özellik arz
etmektedir

Bu tür çalışmalar doğrudan
bizim kişiliğimizin merkezini oluşturan
bilincimiz ve benlik algımız gibi
konuları ilgilendirmektedir

Bizim
görünümümüzün ötesinde, birbirimizden
ayırt edici özelliklerimiz nelerdir? Bunun
cevabı; davranışlarımız ve
kişiliklerimizdir

Sinirbilim tamda bizim
bu temel özelliklerimizi değiştirebilecek
konularla ilgilenmektedir

Bir an
düşünecek olursak; herhangi bir bireyin
karaciğeri hemen hemen başka bir
bireyin karaciğeri ile aynıdır

Fakat
beyin söz konusu olduğunda, bireye
özgü bilinçlilik, merhamet duygusu,
zeka, merak, dürüstlük ve bunların
ötesinde bir sürü gizemli nitelik söz
konusudur

Beynimizin, kişiliğimizin
organı olduğu asla unutulmamalıdır

”
Sinirbilim İle İlgili Gelişmeler
Sinirbilim, insan sinir sisteminin
gelişimi, yapısı, fonksiyonu,
biyokimyası, farmakolojisi ve patolojisi
ile ilgilenen bilimdir

Bu bilim beynin
herhangi bir bölümünün uyarısı
sonucunda oluşan performansla
ilgilendiği gibi beynin yapısı ve
fonksiyonlarını da araştırıp
incelemektedir

Nöroloji, psikiyatri ve
psikofarmakoloji gibi birçok bilim alanı
genel olarak sinir bilimlerinin çalışma
alanını oluşturmaktadır

Bu bilimler
insanın kişiliğinin en önemli bölümünü
oluşturan beyin ve onun fonksiyonlarıyla
ilgilendikleri için birçok etik sorunun
ortaya çıkması kaçınılmazdır

Özellikle
fonksiyonel beyin görüntülemesi
(fonctional neuroimaging), beyin
implantları, beyin işlevlerini elektronik
veriye dönüştüren cihazlar (brainmachine
interfaces) ve psikofarmakoloji
ile ilgili çalışmalar önemli etik sorunları
gündeme getirmiştir

İnsanın ruhsal
durumu, bilinci, kişiliği ve
davranışlarının sinir sistemi ile ilişkisine
dair bilimsel bilginin artması da göz
önüne alındığında, karşılaşılan etik
sorunların karmaşıklığı daha da büyük
bir önem taşımaktadır (3)

Adnan ATAÇ, Muharrem UÇAR
Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Tıp Tarihi ve Deontoloji AD, Ankara
TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni,

06-12-2009	#1
Şengül Şirin	Üstün İnsan Mı? Biyolojik Robot Mu? BİYOTEKNOLOJİNİN SİNİR BİLİM UYGULAMALARINDA GELİNEN NOKTA: ÜSTİNSAN MI, BİYOLOJİK ROBOT MU? Bireyin kişiliğinin en özgün parçasını oluşturan beyinsel işlevlerden hangilerinin bilgilerinin keşfedilmeye çalışıldığı?, bu bilgilere ulaşma ve bunların ortaya konmasının etik olup olmadığı?, bu bilgilere ulaşılabilir olmasının ne tür sorunlar çıkarabileceği?, kimlerin bu bilgilere sahip olabileceği?, bu bilgilerin ne şekilde ve nasıl kullanılacağı?, bireyin bu alanla ilgili kişilik haklarının sınırlarının ne olduğu? gibi onlarca sorun çözüm beklemektedir Sinirbilimlerle ilgili yasal, sosyal ve etik sorunlar, sinirbilim etiği (neuroethics) disiplini altında tartışılmakta ve farklı bir çok uzmanlık alanından bilim adamları, günümüzde yaşanan ve gelecekte ortaya çıkması beklenen sorunlarla ilgili çözüm önerileri geliştirmektedirler Sinir bilimlerle ilgili çalışmaların diğer tıbbi çalışmalardan farkı, bireyin kişiliğinin en özgün parçasını oluşturan ve onu birey yapan temel dinamikleri oluşturan beyin ve onun işlevleri üzerinde çalışmaların yürütülmesidir Bu alanda ortaya çıkan sorunların karmaşıklığını ve önemini vurgulamak açısından William Safire’nin aşağıdaki ifadeleri dikkat çekicidir (2); “Beyinle ilgili araştırmalara özgü etik sorunlar, insana ait diğer organlarla ilgili olanlardan çok daha farklı bir özellik arz etmektedir Bu tür çalışmalar doğrudan bizim kişiliğimizin merkezini oluşturan bilincimiz ve benlik algımız gibi konuları ilgilendirmektedir Bizim görünümümüzün ötesinde, birbirimizden ayırt edici özelliklerimiz nelerdir? Bunun cevabı; davranışlarımız ve kişiliklerimizdir Sinirbilim tamda bizim bu temel özelliklerimizi değiştirebilecek konularla ilgilenmektedir Bir an düşünecek olursak; herhangi bir bireyin karaciğeri hemen hemen başka bir bireyin karaciğeri ile aynıdır Fakat beyin söz konusu olduğunda, bireye özgü bilinçlilik, merhamet duygusu, zeka, merak, dürüstlük ve bunların ötesinde bir sürü gizemli nitelik söz konusudur Beynimizin, kişiliğimizin organı olduğu asla unutulmamalıdır” Sinirbilim İle İlgili Gelişmeler Sinirbilim, insan sinir sisteminin gelişimi, yapısı, fonksiyonu, biyokimyası, farmakolojisi ve patolojisi ile ilgilenen bilimdir Bu bilim beynin herhangi bir bölümünün uyarısı sonucunda oluşan performansla ilgilendiği gibi beynin yapısı ve fonksiyonlarını da araştırıp incelemektedir Nöroloji, psikiyatri ve psikofarmakoloji gibi birçok bilim alanı genel olarak sinir bilimlerinin çalışma alanını oluşturmaktadır Bu bilimler insanın kişiliğinin en önemli bölümünü oluşturan beyin ve onun fonksiyonlarıyla ilgilendikleri için birçok etik sorunun ortaya çıkması kaçınılmazdır Özellikle fonksiyonel beyin görüntülemesi (fonctional neuroimaging), beyin implantları, beyin işlevlerini elektronik veriye dönüştüren cihazlar (brainmachine interfaces) ve psikofarmakoloji ile ilgili çalışmalar önemli etik sorunları gündeme getirmiştir İnsanın ruhsal durumu, bilinci, kişiliği ve davranışlarının sinir sistemi ile ilişkisine dair bilimsel bilginin artması da göz önüne alındığında, karşılaşılan etik sorunların karmaşıklığı daha da büyük bir önem taşımaktadır (3) Adnan ATAÇ, Muharrem UÇAR Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Tıp Tarihi ve Deontoloji AD, Ankara TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır