Eylemler,eylem çeşitleri Ve Eylemlerin özellikleri

**Şengül Şirin** · 05-21-2009

EYLEMLER, EYLEM ÇEŞİTLERİ VE EYLEMLERİN ÖZELLİKLERİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIM

İş, oluş, durum ve hareketi zaman ve kişi kavramlarına bağlayarak anlatan sözcüklerdir

Her eylemde bir hareketlilik anlamı, bir zaman anlamı, bir de kişi anlamı vardır

Sonuna –mek, -mak ekleri getirilebilen tüm sözcükler eylemdir

UYARI: Eş görevli yani cümledeki kullanılışına göre hem ad hem de eylem olabilen eşsesli sözcüklere dikkat

Örn:
Yere düşünce yüzünü yüzdü

Kendisine gül verince yüzü güldü

KILIŞ
Nesne alabilen eylemlerdir

Etkilenen vardır

Örn:
Ezdi

Sevdi

Geçmiş

DURUM

Kılış ve oluş eylemlerinin dışındaki eylemlerdir

OLUŞ
Kendi kendine oluşan eylemlerdir

Örn:
Sarardı

Morarıyor

Çürüyecek

EYLEM ÇEKİMİ:

Eyleme getirilen çeşitli eklerle sağlanır

Eylemde yeni bir eylem türetmezler

EYLEMDE KİŞİ:

Eylemde kişi eyleme eklenen/ek halinde olan zamirlerle yapılır

Örn:
aldım (ben-1

tekil kişi) aldık (biz-1

çoğul kişi)
koşuyorsun (sen-2

tekil kişi) koşuyorsunuz (siz-2

çoğul kişi)
gülecek (o-3

tekil kişi) gülecekler (onlar-3

çoğul kişi)

EYLEM ÇEKİMLERİNDE OLUMLULUK - OLUMSUZLUKLAR:

Eylem+dilek-şart/haber kipi+ma+kişi eki
Geniş zamanda (-r) düşer
Ayrıca “değil” sözcüğüyle de yapılır

Örn:
Anlamış değilim

EYLEM ÇEKİMLERİNDE SORU (mı):

Örn:
Çalıştın> Çalıştın mı?
Çalışmışız> Çalışmış mıyız?
Geliyordu> Geliyor muydu?

EYLEMLERDE ZAMAN /KİP/ ANLAM KAYMASI:

Eylemdeki zamanın başka zamanın yerine kullanılmasıdır

Örn:
Ödevimi yarın bitiriyorum

(-ecek)
Bu öğrence her yıl okul birincisi oluyor

(-r)
Kasabamızın kışları soğuk geçiyor

(-r)
Bir gün adam kapısına dayanır

(-mış)
O adamı bulup bana getireceksiniz

(getirin)
Bu sınıf çok değişmiş

(değişti)
Mehmet soruyu bilemedi, dersine çalışmamış olacak

(olmalı)
Çocuğun üstünü başını giydirip bana getirirsiniz

(giydirin)
En geç yarın bana bu kitabı getirmelisin

(getir)

05-21-2009	#1
Şengül Şirin	Eylemler,eylem çeşitleri Ve Eylemlerin özellikleri EYLEMLER, EYLEM ÇEŞİTLERİ VE EYLEMLERİN ÖZELLİKLERİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIM İş, oluş, durum ve hareketi zaman ve kişi kavramlarına bağlayarak anlatan sözcüklerdir Her eylemde bir hareketlilik anlamı, bir zaman anlamı, bir de kişi anlamı vardır Sonuna –mek, -mak ekleri getirilebilen tüm sözcükler eylemdir UYARI: Eş görevli yani cümledeki kullanılışına göre hem ad hem de eylem olabilen eşsesli sözcüklere dikkat Örn: Yere düşünce yüzünü yüzdü Kendisine gül verince yüzü güldü KILIŞ Nesne alabilen eylemlerdir Etkilenen vardır Örn: Ezdi Sevdi Geçmiş DURUM Kılış ve oluş eylemlerinin dışındaki eylemlerdir OLUŞ Kendi kendine oluşan eylemlerdir Örn: Sarardı Morarıyor Çürüyecek EYLEM ÇEKİMİ: Eyleme getirilen çeşitli eklerle sağlanır Eylemde yeni bir eylem türetmezler EYLEMDE KİŞİ: Eylemde kişi eyleme eklenen/ek halinde olan zamirlerle yapılır Örn: aldım (ben-1 tekil kişi) aldık (biz-1çoğul kişi) koşuyorsun (sen-2 tekil kişi) koşuyorsunuz (siz-2 çoğul kişi) gülecek (o-3 tekil kişi) gülecekler (onlar-3 çoğul kişi) EYLEM ÇEKİMLERİNDE OLUMLULUK - OLUMSUZLUKLAR: Eylem+dilek-şart/haber kipi+ma+kişi eki Geniş zamanda (-r) düşer Ayrıca “değil” sözcüğüyle de yapılır Örn: Anlamış değilim EYLEM ÇEKİMLERİNDE SORU (mı): Örn: Çalıştın> Çalıştın mı? Çalışmışız> Çalışmış mıyız? Geliyordu> Geliyor muydu? EYLEMLERDE ZAMAN /KİP/ ANLAM KAYMASI: Eylemdeki zamanın başka zamanın yerine kullanılmasıdır Örn: Ödevimi yarın bitiriyorum (-ecek) Bu öğrence her yıl okul birincisi oluyor (-r) Kasabamızın kışları soğuk geçiyor (-r) Bir gün adam kapısına dayanır (-mış) O adamı bulup bana getireceksiniz (getirin) Bu sınıf çok değişmiş (değişti) Mehmet soruyu bilemedi, dersine çalışmamış olacak (olmalı) Çocuğun üstünü başını giydirip bana getirirsiniz (giydirin) En geç yarın bana bu kitabı getirmelisin (getir)