Şengül Şirin
|
Amerika Birleşik Devletleri (ABD)
Açıklama Amerika Birleşik Devletleri (USA) Gönderen admin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) A BDgif Ülkenin Resmi adı: Amerika Birleşik Devletleri
kısaltma: US yada USA (ing), ABD (tr)
Yönetim biçimi: Federal Cumhuriyet
Başkenti: Washington, DC
İdari Bölümleri: 50 eyalet ve 1 bölge; Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, California, Colorado, Connecticut, Delaware, Kolombiya, Florida, Georgia, Hawaii, Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Minnesota, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, Kuzey Carolina, Kuzey Dakota, Ohio, Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Adası, Güney Carolina, Güney Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Virginia, Washington, Batı Virginia, Wisconsin, Wyoming
Bağımlı toprakları: Amerikan Samoa, Baker Adaları, Guam, Howland Adası, Jarvis Adası, Johnston Atol, Kingman Rsifi, Midway Adaları, Navassa Adası, Kuzey Mariana Adaları, Palmyra Atolu, Porto Riko, Virgin Adaları, Wake Adası
Bağımsızlık Günü: 4 Haziran 1776 (Büyük Britanya'dan)
Milli Bayramları: Bağımsızlık günü, 4 Haziran (1776)
Anayasası: 17 Eylül 1787, 4 Mart 1789 tarihinde yeniden düzenlenmiştir
Üye Olduğu Uluslararası Örgüt ve Kuruluşlar: APEC (Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu), ARF, AsDB (Asya Kalkınma Bankası), ASEAN (Güneydoğu Asya Ülkeleri Örgütü), AG (Avustralya Grubu), BIS (Uluslararası İmar Bankası), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), CE (Avrupa Konseyi), CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Teşkilatı), CP, EAPC (Avrupa - Atlantik Ortaklık Konseyi), EBRD (Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası), ECE (Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu), ECLAC (Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Komisyonu), ESCAP (Asya ve Pasifikler Ekonomik ve Sosyal Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-5, G-7, G-10, IADB (Amerika Bölgesi Kalkınma Bankası), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IEA (Uluslararası Enerji Ajansı), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), MINURSO (BM Bati Sahra Referandum Misyonu), MIPONUH, NAM, NATO (Kuzey Atlantik Asemblesi), NEA (Nükleer Enerji Kurulu), NSG, OAS (Amerika Devletleri Teşkilatı), OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü),OPCW, OSCE (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Örgütü), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), SPC (Güney Pasifik Komisyonu), UN (Birleşmiş Milletler), UN Güvenlik Konseyi, UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIKOM (BM Irak-Kuveyt Gözlem Misyonu), UNITAR (BM Eğitim Araştırma Enstitüsü), UNMEE (BM Etyopya-Eritre Misyonu), UNMIBH (BM Bosna Hersek Misyonu), UNMIK (BM Kosova Geçici Yönetimi), UNOMIG (BM Gürcistan Gözlem Misyonu), UNRWA (BM Filistin Mültecileri Yardım Komisyonu), UNTAET (BM Doğu Timor Geçiş Yönetimi), UNTSO (BM Mütareke Gözlem Örgütü), UNU, UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü), ZC
Ormanları, çölleri, dağları, yüksek düzlükleri ve verimli ovaları ile çeşitli özellikleri bulunan dünyanın en büyük ülkelerinden biri Kıta üzerinde bulunan ABD; doğuda Atlas Okyanusundan batıda Büyük Okyanus’a kadar 4500 km genişliğindedir Kuzey sınırını Kanada, güneyini ise Meksika körfezi çevirmektedir Saatte 96 km hızla giden bir tren, ülkenin bir ucundan öbür ucuna 48 saatten fazla bir zamanda varabilir
Alaska ve Hawai’yi de içine alan ABD’nin 9 milyon kilometrekareden fazla yüzölçümü vardır Alaska, Kanada’nın kuzeybatısındadır Hawai ise, Büyük Okyanusda olup, kıta üzerindeki ABD’nden 3200 kilometre uzaklıktadır Alaska 50 eyaletin içinde yüzölçümü en fazla olanıdır Ülkenin güney tarafında bulunan Teksas ikinci gelmektedir Teksas başlı başına Fransa’dan büyüktür Alaska ise Teksas’tan iki kat daha geniştir
Tarihi
12 Ekim 1492’de Kristof Kolomb Amerika kıt’asını keşfettikten sonra ilk olarak İngilizler 1607’de Virgina’da Jamestown’a yerleştiler
Büyük ekonomik fırsatlar, dini ve siyasi özgürlük haberlerinin çekiciliği ile bir çok ülkeden göçmenler giderek Birleşik Amerika’ya akın ettiler Göçler en çok 1880-1914 yılları arasında oldu 1820 ile 1973 yılları arasında ABD 46 milyondan fazla göçmen kabul etmiştir Bunların çoğu Avrupa’dan olmakla beraber, Latin Amerika, Asya, Afrika, Avustralya ve Kanada’dan da fazla mikdarda gelenler oldu Bugün Kuzey Amerika’nın ilk yerlileri olan Kızılderililerden 1360000’e yakın bir nüfus kalmıştır (1987) Bunların çoğu batıda yaşamakla beraber, güney, kuzey, orta bölgelerde de Kızılderili vardır 300’den fazla birbirinden ayrı Kızılderili kabilesinden en büyüğü, güneybatıdaki “Navaho” kabilesidir On yedinci asır başında kızılderili nüfusu Avrupa’nın o tarihteki nüfusundan fazla idi Ancak bu millet soy kırımına tabi tutuldu Zenciler Amerika’ya önce Afrika’dan köle olarak getirilmiştir
Abraham Lincoln’un 1863’teki Kölelerin Azad Edilmesi Bildirisi ile bunların hür oldukları, 1865’te Amerikan Anayasası’ndaki on üçüncü değişikliğin onaylanması ile kabul edildi Bunların torunları şimdi nüfusun yaklaşık % 12’sini meydana getirirler Zenciler ülkenin her tarafına dağılmışlardır Chicago şehrinde zenci nüfusu bugün 1940’takinin üç katı yaklaşık olarak iki milyondur Zenci nüfusun en fazla olduğu yer New York eyaletidir 20 yılda bir milyona yakın bir artışla 2402000 olmuştur
Avrupalıların göçleri sonunda Amerika’da çeşitli koloniler kuruldu 4 Temmuz 1776’da 13 Amerikan kolonisi İstiklal Beyannamesini imzaladılar İngilizlerle yapılan bağımsızlık savaşlarını kazanarak istiklallerini kazandılar Böylece ABD kurulmuş oldu 1787’de ilk Anayasası hazırlandı ve George Washington ilk Cumhurbaşkanı seçildi Önceleri Philadelphia’da bulunan federal başkent 1801’de Washington’a nakledildi 1803’de Leousinia Fransa’dan, 1801’de Florida İspanya’dan satın alınarak ABD topraklarına katıldı 1860’da kölelik konusundaki anlaşmazlıklar neticesinde Güney Carolina ve altı güney eyaleti birlikten ayrıldı ve bunlar Amerika Konfedere Eyaletlerini kurdular 1861’de başlayan güney-kuzey içsavaşı 1 Ocak 1863’te güney eyaletlerdeki köleleri hürriyete kavuşturan bir beyannamenin yayınlanması ve buna bağlı olarak 9 Nisan 1865’te Konfedere Eyaletlerin teslim olması ile sona erdi Bu savaş ABD’ye Guam ve Porto Riko’yu kazandırdı 1867’de Alaska Rusya’dan 20 milyon dolara satın alındı 6 Nisan 1917’de Almanya’ya savaş ilan edilerek Birinci Dünya Harbine katıldı 7 Aralık 1941’de Japonların Hawai’deki Pearl Harbour üssüne saldırması üzerine ABD İkinci Dünya Savaşına da katıldı ve galip devlet olarak çıktı
Fiziki Yapı
Amerika Birleşik Devletlerinin toprakları birbirinden farklı beş bölgeye ayrılır: Atlas Okyanusu kıyısındaki ovalar, Appalachian Dağları, içteki geniş düzlükler, batıdaki düzlükler, Pasifik Okyanusu kıyı sıradağları ve bunlarla deniz arasında kalan dar şerit
Atlas Okyanusu kıyısındaki ovaların denizden yüksekliği oldukça fazladır Güneye doğru gidildikçe genişleyen bu ovalar nüfus bakımından çok kalabalıktır
Ovalar: İç ova, bölgenin tarıma elverişli ve tarımın yapıldığı en büyük bölgedir Appalachian Yaylasından kayalık dağlara kadar uzanan bu bölgede dünyanın en büyük çiftlikleri bulunur Yalnız eskiden buzlarla kaplı olan ovanın kuzeyi tarıma elverişli olmadığından pek tarım yapılmaz Ovada Superior Gölü kıyısındaki Ozok yaylası, Güney Missouri’deki ova, Hito yaylaları gibi yaylalara da rastlanır Burada bütün suları kolları ile toplayan Mississippi Irmağı bölgenin en büyük hayat kaynağıdır
Yaylalar: Batıdaki düzlükler, yaylalar çok dağlıktır Yükseklikler yer yer 4000 metreyi geçer Bu dağlar Appalachian Dağlarından kopmuşlardır Batı Okyanus kıyılarındaki kıyı dağlarına kadar uzanırlar Dağların kuzeyinde kalan bölge ise, Amerika’nın en kurak yeridir Yer yer tam bir çöl görünümündedirler
Dağlar: Pasifik Okyanusu sıra dağları Amerika’nın batı kıyısı boyunca güneye doğru uzanır Dağlar kıyıya sarp olarak inerler Bu sebepten ovalar çok dardır Nüfus buralarda fazladır Doğudaki kıyı ovasından sonra en fazla nüfus bu bölgededir Bölgedeki Sacramento ve San-Jook’ın ırmaklarının akdığı vadiler, hem yerleşim hem de verim bakımından çok önemli yerlerdir
Appalachian Dağları, zamanla pekçok değişikliğe uğramıştır Yer yer yayla görünümündedirler Büyük bir kısmı tarıma elverişli değildir Şehirler daha ziyade kömür ve petrol olan bölgelerde toplanmıştır Güneyde, Florida’dan Meksika’ya kadar uzanan, tarım bakımından çok zengin bir ova vardır
İklim
ABD’de çok değişik iklimler görülür Doğu ve batı kıyılarındaki sıradağlar, okyanusların iç kısımların iklimine te’sir etmesini önlediklerinden, bu kıyı şeritleri hariç bütün ülkede kara iklimi hakimdir
Orta kısımlar çok yüksek olduğundan, mevsimler arasında pek fazla sıcaklık farkı yoktur Appalachian Dağları mühim bir engel meydana getirmezler Yaz mevsiminde orta bölgelere alçak basınç hakim olmasına rağmen, okyanustan gelen nemli hava Appalachianlar tarafından engellenmediği için orta bölgeler yaz mevsiminde bol bol yağış alırlar Batı taraflarında yağış azalır
Atlantik Okyanusuna kıyı olan şeridin güney kısmı nisbeten yağışlı ve ılıman olmasına rağmen, kuzeyi daha serin olup kışları pek şiddetli geçer
Meksika körfezine bakan güney kısım açık ve düz olduğundan bu kısımlarda tropikal iklim hakimdir Burada yazlar sıcak, kışlar ise ılımandır Her mevsimde bol yağış görülür Alaska kıyı şeridi, denizden etkilenen bir iklime sahib olmasına rağmen, iç kısımlarında çok şiddetli soğuklar görülür
Tabii Kaynaklar
Su: Amerika’nın gelişmesinde suyun çok büyük rolü olmuştur Batıdaki çöllük bölgeler dışında, ülkenin her tarafında bol tatlı su vardır Mississippi, Ohia, Hudson ve Colorado gibi büyük nehirler binlerce kilometrelik tarım alanı olan verimli vadileri sularlar Daha ilk günlerde iyi işleyen bir tarım sisteminin kurulması, endüstrinin gelişmesi hep bol su kaynakları ile mümkün olmuştur
Bugün şehirlerde günlük ihtiyaç için harcanan su, çiftçilerin tarlalarını sulamakta kullandıkları suyun % 63’ü, endüstride kullanılan tatlı suyun % 93’ü ve elektrik üretimi için kullanılan suyun hemen hemen hepsi Amerika’nın nehir ve ırmaklarından sağlanır İlk zamanlarda insan ve ticari eşya taşımacılığında önemli yeri olan nehirlerin bugün de yük taşımada önemli yeri vardır
Ormanlar: ABD topraklarının yaklaşık üçte biri ormanlıktır Bunun 240 milyon hektardan fazlası ticari nitelikte olup başta kereste, reçineler ve diğer ürünler ülkenin en büyük endüstri kaynaklarıdır Orman ürünleri çok yaygın olarak kullanılır
Birleşik Devletler ormanlarının yaklaşık 91 milyon hektarı, kanun gereğince, halkın faydalanması için “milli orman” olarak ayrılmıştır Korunan bu ormanlar Amerikalılara geniş tatil alanları sağladığı gibi akar sular için gerekli su bölümü çizgisi ve yabani hayvanlar için de barınak olur
Maden ve Mineraller: ABD kendi temel endüstrisi için gerekli metal ve mineral bakımından çok zengindir Ülke kendi çelik fabrikaları için yılda 80 milyon tondan fazla demir üretir Çelik, diğer 200000 kadar ürünün yapımı için gereklidir Demir cevherinin dörtte üçü, büyük göllerden Superior gölü bölgesinden çıkar Her ne kadar derecesi yüksek cevherin büyük bir kısmı kullanılmış bulunuyorsa da daha yüzyıllarca yetecek kadar düşük demir cevheri vardır
Amerika’nın başlıca tabii kaynaklarından ikincisi kömürdür ve bol mikdarda bulunmaktadır Yüzlerce yıl yetecek geniş rezervleri vardır Kömürün büyük bir kısmı elektrik üretimi için kullanılır ve ülkenin elektrik enerjisinin yarısı bu şekilde elde edilir Plastik ve diğer sentetik maddelerin imali yanında kimya endüstrisinde de çok mikdarda kömür kullanılır
Birleşik Devletlerdeki petrol kuyularından yılda 3200000000 varilden fazla petrol çıkarılır Gaz ve benzin gibi petrol ürünlerinin üretimi, işlenmesi ve pazarlanması Amerika’nın en büyük endüstrilerinden biridir
Ülkede enerjinin %33'ten fazlasını, doğal olarak elde edilen veya kömürden çıkarılan havagazı sağlar Doğal gaz, evleri ısıtmak ve endüstride kullanılmak üzere büyük borularla gaz alanından binlerce kilometre uzaklıktaki şehir ve kasabalara taşınır
Amerika’da büyük ölçüde çıkarılan öteki maden ve mineraller arasında çinko, bakır, gümüş ve sun’i gübre üretiminde kullanılan fosfat vardır
Nüfus ve Sosyal Hayat
Birleşik Devletlerde her on yılda bir geniş ölçüde nüfus ve endüstri sayımı yapılmaktadır 1790’da ilk sayım yapıldığında bu genç devletin nüfusu 4 milyondan az olup, çoğu doğu kıyısında yaşıyordu Bugün 250 milyondan fazla nüfusu vardır Son 20 yıl içinde pekçok insan ülkenin batı ve güney bölgelerine göç etmiştir
Şehirler: Büyük Okyanus kıyısındaki California nüfus bakımından en büyük eyalettir Atlas Okyanusu kıyısındaki New York eyaleti ikinci gelmektedir Diğer bir batı eyaleti olan Colorado'da ise, ülkenin gösterdiği artışın hemen hemen iki katı oranında bir nüfus artışı olmaktadır Arizona’nın nüfusu 1960’tan bu yana iki kat artarken, Nevada’nın ki, aynı müddet içinde üç katına varmıştır Bir güney eyaleti olan ve güzel iklimi ile tanınan Florida’nın nüfusu 1960’tan bu yana takriben % 100 oranında artmıştır
New York şehri Amerika’nın en büyük şehri ve dünyanın en büyük limanıdır 1988 nüfusu 7346350 idi Aynı zamanda, banliyölerin nüfusu yaklaşık 2 milyondur
California’da Los Angeles 3402342 (1988) nüfusu ile ikinci büyük şehirdir Chicago 2994100 nüfusu ile üçüncüdür Yaklaşık 170000 nüfuslu Philadelphia dördüncüdür Philadelphia’nın Amerika tarihinde önemli bir yeri vardır Çünkü Bağımsızlık Beyannamesi ile Birleşik Devletler anayasası burada onaylanmıştır
Ülkenin başkenti Washington yaklaşık 637000 nüfusa sahiptir Ülkenin başkenti olarak özel bir şekilde planlanıp inşa edilmiştir
Eğitim: Bir asır evvelinde yüzde yirmi olan okuma-yazma bilmeyenlerin oranı, bugün % 1’dir Okul ve üniversitelere kayıtlı öğrencilerin sayısı 60000000 kadardır Fen ve matematik derslerine, yabancı dillere verilen önem artmakta ve öğrencilerin diğer milletlerle çeşitli kültürler hakkında bilgilerinin genişletilmesine çalışılmaktadır Öğretimde televizyon ve filimlerden geniş ölçüde faydalanılır Eyaletlerin bir çoğunda 7-16 yaş arası için eğitim parasız ve mecburidir
Sosyal güvenlik: İşçi 65 yaşında emekli olduğunda, daha önceki kazançları ile ilgili bir orana göre kendisine emekli aylığı bağlanır 62 ile 64 yaşları arasında emekli olanların aylıkları daha azdır
Din: Kendi ibadethanesini ve dinini seçme ve kendi vicdanına göre ibadet hürriyeti her Amerikalının hakkıdır Birleşik Devletler Anayasası’nda yapılan ilk değişiklik şöyledir: “Kongre, belirli bir dinin mecburi olması için veya ibadet hürriyetini yasaklayan bir yasa yapamaz” Her eyaletteki Amerikalılar aynı ibadet hürriyetine sahiptirler
Bütün ülkede 219 mezhebe bağlı 331000 yerel kilise grubu vardır Dünyadaki bütün batıl inançların merkezi bu ülkedir İslam, budist, Rus Ortodoks ve Yunan Ortodoks dahil, yeryüzündeki belli başlı dinlerin tamamı Birleşik Amerika’da temsil edilmektedir İslamiyet’i kabul edenlerin sayısı günden güne artmaktadır
Siyasi Hayat
Yönetim biçimi: Amerika Birleşik Devletleri 50 eyaletten meydana gelen bir federal birliktir Ulusal hükumetin merkezi, District of Colombia'dır Anayasa, ulusal hükumetin bünyesinin ana hatlarını tesbit eder Yetkileri ile faaliyetlerini belirtir Kendine has anayasa ve yetkilere sahib olan her eyalet de öteki işlerden sorumludur Her eyalet; yönetim bakımından şehir, kasaba, nahiye ve köylere ayrılmıştır Her eyaletin seçimle gelmiş kendi hükumetleri vardır
Hükumet: Amerika’da hükumet, “halk hükumetidir”, halk tarafından kurulur Kongre üyleri, başkan, eyalet yetkilileri, kasaba ve şehirleri yönetenler, halk tarafından seçilirler Hakimler de, doğrudan doğruya halk tarafından seçilir veya seçilmiş yetkililer tarafından tayin edilir Kamu görevlileri, görevlerini iyi yapmadıkları veya kanunları ciddi bir şekilde ihlal ettiklerinde, görevden uzaklaştırılabilirler
Anayasa, kişilerin hak ve hürriyetlerini teminat altına almaktadır Ve bu hak ve hürriyetler, 1791’de Anayasa’ya eklenen ve İnsan Hakları Beyannamesi adı verilen ilk on değişiklikte belirtilmektedir
Anayasa, hükümetin yetkilerini üçe ayırmıştır: Başında Başkan olan yürütme, Senato ve Temsilciler meclisi olmak üzere Kongre’nin her iki kanadını ihtiva eden yasama ve başta Yüksek Mahkeme olmak üzere yargı Anayasa, her birinin yetkisini sınırlamakta ve birinin gereğinden fazla yetki sahibi olmasını engellemektedir
Eyalet hükümetlerinde de, sistem, federal hükumet sisteminin hemen hemen aynıdır
Her eyalette yürütme kuvvetinin başında bir vali vardır Eyalet hükumetleri düzeni koruma, çocuk ve gençlerin eğitimi, yol inşaatı gibi işlere bakar Federal hükumet, milli ve milletlerarası ve birden fazla eyaleti ilgilendiren meselelerle uğraşır Vatandaşların günlük hayatını etkileyen kanunlar, şehir ve kasabalardaki polis teşkilatı tarafından uygulanır FBI diye bilinen Federal Soruşturma Bürosu; eyalet sınırlarını geçen suçluları, federal kanunlara aykırı hareket edenleri araştırır ve takib eder
Federal hükumet: ABD Başkanı, genel seçimle dört yıllık bir süre için seçilir Seçilen Başkan, sürenin sonunda bir devre daha seçilebilir Başkanın Amerika’da doğmuş ve yaşının en az otuz beş olması gerekir Yılda 200000 dolar üzerinde maaş ve ilaveten masrafları için de 50000 dolar alır; fakat bunların toplamı üzerinden gelir vergisi öder Ayrıca seyahat ve misafir ağırlama masrafı olarak vergiye tabi olmayan 100000 dolar alır
Başkan, Kongre tarafından onaylanmış bir kanun tasarısını “veto” eder veya bunu imzalamayı reddederse; Kongre’nin her iki kanadı tarafından üçte iki oyla alınan bir karar bu vetoyu hükümsüz kılar ve tasarı kanunlaşır Başkan; federal hakimleri, büyükelçileri, yüzlerce hükümet yetkilisini tayin eder Başkanın ölümü, istifa etmesi veya kalıcı olarak sakatlanması halinde görevi seçime kadar başkan yardımcısı yürütür
Birleşik Amerika Anayasası uyarınca, görev süresi tamamlanmamış bir Başkan, ancak görevi kötüye kullandığı iddiasının, yeterli delile dayanılarak, Temsilciler Meclisinde üyelerin üçte iki çoğunluğunun tasdik etmesi ile görevden alınabilir Bugüne kadar yalnız bir Amerikan Başkanı görevi kötüye kullanmakla suçlanmıştır O da 1868’de muhakeme edilerek beraat eden Andrew Jackson’dır Ancak 1974’te Başkan Richard Nixon dahil, yüksek makamda birçok yetkilinin karıştığı seçim kampanyasında kanundışı para toplama olayı mahkemeye intikal etti Watergate olarak adlandırılan bu olayda Nixon, mahkemeye çıkmadan istifa etti ve yerine Gerard Ford geçti
Yasama kolu olan Kongre; Senato ve Temsilciler Meclisi’nden meydana gelir Senatörler 6 yıl, Temsilciler Meclisi üyeleri ise iki yıl için seçilirler Senatör ve Temsilciler aday olmak istedikleri sürece tekrar seçilebilirler
Elli eyaletin her biri, Kongre’ye iki senatör gönderir Senatonun üçte biri, her iki yılda bir seçilir Senatör seçilmek için adayın otuz yaşını doldurması ve seçilmesinden en az dokuz yıl önce Amerikan vatandaşı olmuş bulunması şarttır
Temsilciler Meclisinin 435 üyesi vardır Her eyalet, kendi nüfus oranına göre belli sayıda üyeye sahiptir Eyaletler aşağı-yukarı eşit nüfuslu seçim bölgelerine ayrılır ve her bölgenin seçmenleri Kongre’ye bir temsilci üye seçerler Bir üyenin en az yirmi beş yaşında ve en az yedi yıllık Amerikan vatandaşı olması gerekir
Bir tasarının kanun olabilmesi için hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından tasdik edilmesi gerekir
Dış siyaset: Ülkenin kuruluşundan beri dış siyasetin yönetiminde başlıca söz sahibi Başkan olmuştur Bununla birlikte, yetkileri sınırsız değildir Giriştiği taahhütlerin Kongre tarafından tasdik edilmesi gerekir
Amerika, Birleşmiş Milletlerin Anayasası uyarınca kurulan Kuzey Atlantik Anlaşması Teşkilatı (NATO), Amerika Devletleri Teşkilatı (OAS) gibi bölge savunma gruplarına ve barış ile gelişmeyi destekleyen diğer kuruluşlara da katılmıştır
Amerika’nın yönetimindeki topraklar: Karaipler denizinde 9000 kilometrekarelik bir ada olan Porto Riko, Amerika Birleşik Devletlerine bağlıdır 3410000 nüfusu ABD vatandaşıdır Valilerini ve yasama meclislerini kendileri seçerler
Yine Karaipler denizinde Virgin Adaları 1917’de Danimarka’dan satın alınmıştır Adanın yüz bin nüfusu ABD vatandaşı olup, valilerini ve tek yasama organı olan Senato’yu kendileri seçerler Virgin Adalarında 346 kilometkare tutan elli küçük ada vardır
Panama’da; kanalın iki tarafında sekiz kilometre uzunluğunda bir kara şeridi olan Panama Kanalı Bölgesi, iki ülke arasındaki antlaşmalar uyarınca, 1904’ten 1978’e kadar Amerika’nın kontrolü altındaydı 7 Eylül 1978’de iki ülkenin liderleri bölgenin % 65’ini 31 Aralık 1989’da ve geri kalan kısmını da 2000 yılında Panama’nın kontrolüne veren yeni bir antlaşma imzaladılar Birleşik Devletlerin kanalın savunması ve işletilmesindeki sorumluluğu da bu tarihte Panama’ya devredilecektir
Ekonomi
Tarım: Amerika, çok yumuşak bir iklim ve bol verimli topraklara sahiptir Amerika kıt’ası üzerindeki toprakların % 47’si tarıma elverişli arazidir 152 milyon hektar arazi ekilmekte ve 560 milyon hektar arazi de mer’a olarak kullanılmaktadır Ekilen arazinin yaklaşık 20 milyon hektarı sulanmaktadır Amerika’da yaklaşık olarak 2300000 çiftlik vardır Bunların ortalama büyüklüğü 184 hektardır Fakat doğudaki çiftlikler çok daha küçük olup, işin çoğunu aile fertleri yapmaktadır Son elli yıl içinde çiftliklerde yaşayanların sayısı büyük ölçüde azalmıştır Bugün sadece 6200000 kişi çiftliklerde yaşamaktadır Bununla birlikte üretimde çok büyük bir artış vardır Başlıca ürünleri mısır, buğday, pamuk, tütün ve meyvadır
Sun’i gübre, zararlı ot ve böcekleri kontrol altına almak veya yok etmek için kimyevi maddeler kullanımı, bitki ile hayvan hastalıklarını kontrol altına almada geliştirilmiş metodlar, çiftliklerin verimini çok arttırmıştır Çiftlik ürünlerini dondurma, konserve, saklama, paketleme ve pazarlamada modern usuller, israf ve bozulmayı önlemekte ve tüketiciye bozulabilir besin maddelerini yalnız mevsiminde değil bütün yıl boyunca elde etme imkanı vermektedir Mısır, yulaf, pamuk, pirinç, soya fasülyesi ve tütün, yetiştirilen başlıca tarım ürünleridir
Balıkçılık: Amerika, en büyük balık üreticisi ülkeler arasında yer alır Tahminen 250000 balıkçı vardır Tutulan balığın yarısından fazlası insan gıdası, geri kalanı hayvan maması olarak veya endüstri ve ihraç için balık yağı çıkarmada kullanılır
Endüstri: 20 milyon kadar Amerikalı imalat işlerinde çalışır Bunlardan yaklaşık beş milyonu elektrikli gereçler ve ulaşım araçları dışında kalan makine imalatı ile uğraşır Her birinde bir milyondan fazla işçinin çalıştığı diğer endüstri bölümleri arasında gıdaların işlenmesi (konserve vb), giyim, madeni eşya, elektrikli makinalar, tahta işleri ve mobilya, dokumacılık, matbaacılık, yayıncılık ve kağıtçılık vardır Yeni Alaska Eyaletinin başlıca imalatı konserve, balık ve kereste; Hawai’nin ise, şeker, konserve ve ananastır
Bugün endüstri süratle artan nüfusun ihtiyacını karşılamak için daha az zamanda, daha az insan gücü kullanarak, daha çok üretimde bulunmaktadır Amerikan ekonomisinin bir bütün olarak 1987’deki mal ve hizmetin yıllık üretim değeri gayr-i safi milli hasıla olarak 4486176000000 dolardı Amerikan endüstrisi daha ziyade ülkenin doğusunda yerleşmiştir
Fakat batı ve güneyi de artık tarıma dayanan bölgeler olmaktan çıkmaktadır Endüstri yayılmakta, merkez fabrikalarından uzakta ve tabii kaynaklara, pazarlara ve yetişmiş işçilerin bulunduğu yerlere yakın modern fabrikalar kurulmaktadır
Haberleşme: Radyo, gazete ve televizyon önemli haberleşme araçları haline gelmiştir Ülke yayınlarının hemen hepsi özel kuruluşlar tarafından yapılmaktadır Hükumet, ülke içinde yayın yapmaz ve programların konusunu kontrol etmez Yüzlerce istasyon İngilizceden başka dillerde yayın yapar Aynı zamanda kamu güvenliği, havacılık, endüstri, deniz ve kara nakliyatının ihtiyaçlarına hizmet eden özel maksatlı istasyonlar vardır 1989 sonuçlarına göre ABD’de 64986000 satışlı 1616 günlük gazete, 17561 radyo ve 6387 televizyon istasyonu bulunmaktadır Radyo alıcı sayısı 515496000, televizyon alıcısı ise 195795000’dir
Ulaşım: En çok rağbet gören ulaşım aracı otomobildir 139000000’dan fazla araba çalışmaktadır ve kullanılan benzin yılda 300 milyar litreyi geçer Bugün yılda 10 milyon otomobil, kamyon ve otobüs üretilmektedir
Amerika’nın her tarafındaki sert kaplama yüzeyli olan yolların uzunluğu 6243340 km civarındadır Diğer yollar ise bir milyon kilometreden fazladır 68400 kilometrelik eyaletler arası geniş sür’at yolları, başlıca Amerikan şehirlerini birbirine bağlamıştır
Şehirler arası ulaşım ve taşımacılıkta demiryolları önemini korumaktadır Demiryollarının uzunluğu 296497 kilometredir Ayrıca St Lawrence-Büyük göller su yolunun dışında 41000 kilometrelik bir iç su yolu ağı da bulunmaktadır
Uçakla yolculuk rağbet görmektedir ve yılda 500000000’den fazla insan uçakla yolculuk yapmaktadır Ülkede 12700 sivil havaalanı, 37 karayolu şirketi vardır Yirmi altı bölgesel kontrol merkezi şehirlerarası hava trafiğini idare eder
Dış ticaret: Birleşik Devletlerin başlıca ihraç malları arasında makine, tarım ve otomotiv ürünleri ile uçak, kimyasal maddeler, yiyecek (kahve dahil), demir ve çelik ürünleri gelir 1990 yılında Birleşik Devletlerin ihracatı 392627400; ithalatı ise 516717500 dolar olmuştur Son yıllarda ticaretteki bu dengesizlik çoğunlukla 1974’te dünya piyasasında petrol fiatının üç kat artması ile başlayan petrol ithali giderindeki artışlardan kaynaklanmaktadır
Yeryüzü bilimleri: ABD’li bilim adamları son bir kaç yıldır, birçok önemli konuda ilerlemeler kaydetmişlerdir Yeryüzünde çok çeşitli tabii kaynaklar ile çevre incelemeleri konusunda önemli uygulamaları olabilecek özellikler ve olayları gözlemek ve kaydetmek için karada ve uzayda kullanılmak üzere yeni araçlar geliştirilmiştir Dünyanın uydu tarafından incelenmesi, ürün tahmini ve ürünün sağlığının takibi, su kaynaklarını kirleten şeylerle; su baskını alanlarının tesbiti ile kara ve su planlamasında kullanılacak çeşitli haritaların hazırlanması için büyük yardım vad etmektedir
Uzay: 1958’deki ilk uydusundan bu yana ABD Ulusal Havacılık ve Uzay İdaresi (NASA) insanlı ve insansız olarak yüzlerce uzay aracını uzaya göndermiştir
Bunlardan bazıları inceleme aletlerini dünya üzerine çevirir, diğerleri ise uzay boşluğunu inceler Bazıları da yakın incelemeler için Jüpiter ve Satürn gibi uzak gezegenlerin yanından uçarlar Bu uçuşların sonuçları teknolojide tamamiyle yeni sahalar açmıştır ATS-6 gibi tecrübi haberleşme uyduları, sağlık ve tıbbi yardımı yaygınlaştırmada ve Birleşik Devletlerin uzak bölgelerinde yaşıyanlara üniversitelerden radyo ve video yayınları ile eğitim programını ulaştırmada yeni usüller getirdiler ATS-6, Hindistan hükumeti tarafından daha önce hiç televizyon görmemiş yüzlerce köylüye sağlık, tarım ve mesleki kabiliyet sağlamak üzere eğitici programlar yayınlamada kullanılmıştır
Ayın üzerine inmek için yapılan tarihi altı Apollo uçuşu bir gezegenin insan tarafından incelenmesini sağlamıştır Astronotlar Ay’dan 360 kg ağırlığında kaya ve başka maddeleri alarak dünyaya getirmişlerdir
İnsansız olarak yapılan diğer gezegenlerarası araştırmalarda, Mariner 10 uzay gemisi, güneşe en yakın gezegen olan Merkür’ün yanından üç kere geçerek bu gezegenin dünya ve ay ile olan benzerliklerini ortaya çıkarmıştır Mariner 9 ise bir yıla yakın süre Merih yörüngesinde uçmuş ve iki Viking uzay gemisinin uçuşu ile 1976’da Merih’e inişlerini hazırlamıştır Viking uçuşları Merih yüzeyinin fevkalade fotoğrafları ile dünya şartlarının daha iyi bir şekilde anlaşılmasına yol açacak meteorolojik ve jeolojik bilgi sağlamıştır 1973 ve 1974 yıllarında Pioneer 10 ve 11 uzay gemileri Jüpiter gezegeninin ilk defa yakın fotoğraflarını çekmişlerdir Pioneer 10 gezegen yolculuğuna bizim güneş sistemimiz dışında devam ederken, Pioneer 11, etrafındaki halkalarla esrarengiz bir gezegen olan Satürn’e doğru yola çıkarak 1979 Eylül’ünde oraya varmıştır
1978 Aralık ayında, aynı yıl daha önce bir tarihte atılmış iki Pioneer uzay gemisi Venüs’e ulaşmıştır Birinci uzay gemisi Venüs etrafında yörüngeye girmiştir Ve hala bu yörüngede gözlemlerini sürdürmektedir
İkinci uzay gemisi ise beş ayrı bilimsel parçaya ayrılarak Venüs’ün atmosferine girmiş ve gezegenin yüzeyine inmiştir
Üçlü ekipler halinde dokuz astronot 1973 Mayıs’ından 1974 Şubatına kadar dünya yörüngesindeki uzay istasyonu Skylab’de çalışmıştır Projenin vaktinden evvel sona erdirilmemesine sebep olabilecek birçok teknik problemlere rağmen elektronik, yerbilimleri, güneş fiziği, tıp ve biyoloji alanlarında elde edilen bilgiler dolayısı ile Skylab, 1970’li yılların en verimli bilim mühendislik projesi olmuştur
Voyager, 1980 Kasımında Satürn yörüngesinde uçarken bilim adamlarını hayrete düşüren bilgi toplamış, üç yeni ay ile gezegenin etrafını çevreleyen bin veya daha fazla halka keşfetmiştir 1986’da Üranüs’e ulaştığı gibi 1989’da da Neptün’e ulaşacak olan Voyager 2’nin Satürn yakınından geçmesi, yeni keşifler ve harikulade fotoğraflar sağlayacaktır
Amerika’nın sonuncu en önemli uzay programı, uluslararası katılmalar ile daha ekonomik ve daha sık uzay uçuşlarına imkan sağlayacak, yeniden kullanılabilir bir uzay aracı olan, uzay mekiğidir 1984 yılı başlarında uzay mekiği başarı ile seyahatini tamamlayıp, dönmüştür
1986 uzay mekiği, uçuşunu gerçekleştirdiği sırada Atlas Okyanusu üzerinde infilak etti Bu hadise, insanlı uçuşların bir süre ertelenmesine sebeb oldu Uzay mekiği programı 1989’da devam etti ve beş sefer yaptı
Genel İstatistiki Bilgiler
Konum: Kuzey Amerika'da, Kuzey Atlas Okyanusu ve Kuzey Pasifik Okyanusu kıyısında, Kanada ile Meksika arasında yer alır
Coğrafi Konumu: 38 00 Kuzey derecesi, 97 00 Batı boylamı
Bulunduğu Kıta: Kuzey Amerika
Yüzölçümü: 9,629,091 km²
Sınırları: toplam: 12,248 km
Sınır Komşuları: Kanada 8,893 km (2,477 km Alaska dahil), Küba 29 km, Meksika 3,326 km
Denize Kıyısı (Sahil şeridi): 19,924 km
İklimi: Çoğunlukla ılıman, Hawaii ve Florida'da tropikal, Alaska'da arktik, Mississippi Nehri kıyısında yarı bozkır, güneybatıda çorak iklim görülür
Arazi Yapısı: Geniş merkez ovası, batıda dağlar, doğuda tepelikler ve alçak dağlar, Alaska'da engebeli dağlar ve geniş nehir vadileri, Hawaii'de engebeli, volkanik arazi
Deniz Seviyesinden Yüksekliği: en alçak noktası: Death Valley 86 m
en yüksek noktası: McKinley Dağı 6,194 m
Doğal Kaynakları: Kömür, bakır, kurşun, molibden, fosfat, uranyum, boksit, altın, demir, cıva, nikel, potas, gümüş, tungsten, çinko, petrol, doğal gaz, kereste
Arazi Kullanımı: tarıma uygun topraklar: %19
Devamlı Ekilen Alanlar: %0
Otlakları: %25
Ormanlık Arazisi: %30
Diğer Arazileri: %26 (1993 verileri)
Sulanan Arazisi: 207,000 km² (1993 verileri)
Ülkede Görülme Olasılığı Olan Doğal Afetler: Volkanlar, depremler, kasırgalar, toprak kaymaları
Nüfus: 278,058,881 (Temmuz 2001 verileri)
Nüfus Artış Oranı: %09 (2001 verileri)
Mülteci oranı: 35 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı: 676 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)
Ortalama Hayat Süresi: Toplam Nüfusun: 7726 yıl
Erkeklerde: 7437 yıl
Kadınlarda: 8005 yıl (2001 verileri)
Ortalama Çocuk Sayısı: 206 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)
HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %061 (1999 verileri)
HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 850,000 (1999 verileri)
HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 20,000 (1999 verileri)
Ulus: Amerikalı
Nüfusun Etnik Dağılımı: beyaz %835, zenci %124, Asyalı %33, Kızılderili %08 (1992)
Din: Protestan %56, Roma Katolikleri %28, Musevi %2, diğer %4, inançsız %10 (1989)
Diller: İngilizce, İspanyolca
Okur Yazar Oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler
Toplam Nüfusta: %97
erkekler: %97
kadınlar: %97 (1979 verileri)
GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 9963 trilyon $ (2000 verileri)
GSYİH - reel büyüme: %5 (2000 verileri)
GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %2
endüstri: %18
hizmet: %80 (1999)
Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %34 (2000)
İş Gücü: 1409 milyon (2000)
İşsizlik oranı: %4 (2000)
Endüstri: Petrol, çelik, motorlu araçlar, telekomünikasyon, kimyasallar, elektronik, gıda maddeleri, madencilik
Endüstrinin büyüme oranı: %56 (2000 verileri)
Elektrik Üretimi: 3678 trilyon kWh (1999)
Elektrik Tüketimi: 345 trilyon kWh (1999)
Elektrik İhracatı: 14 milyar kWh (1999)
Elektrik İthalatı: 43 milyar kWh (1999)
Tarım Ürünleri: Buğday, diğer tahıllar, mısır, meyve, sebze, pamuk, et, kümes hayvanı, süt ürünleri, orman ürünleri, balık
İhracat: 776 milyar $ (2000 verileri)
İhracat Ürünleri: Yatırım malları, otomobiller, endüstriyel mallar ve hammaddeler, tüketim malları, tarım ürünleri
İhracat Ortakları: Kanada %23, Meksika %14, Japonya %8, İngiltere %5, Almanya %4, Fransa, Hollanda (2000)
İthalat: 1223 trilyon $ (2000 verileri)
İthalat Ürünleri: Ham petrol ve arıtılmış petrol ürünleri, otomobiller, tüketim malları, endüstriyel hammaddeler, yiyecek - içecek
İthalat Ortakları: Kanada %19, Japonya %11, Meksika %11, Çin %8, Almanya %5, İngiltere, Tayvan (2000)
Dış Borç Tutarı: 862 milyar $ (1995 verileri)
Para Birimi: ABD Doları (USD)
Para Birimi Kodu: USD
Mali Yılı: 1 Ekim - 30 Eylül
|