Birden Fazla Evren Olabilir Mi?

Birden fazla Evren olabilir mi?
Hiç kendinizi paralel bir evrende bir rock yıldızı ya da astronot olarak hayal ettiniz mi?

BBC Türkçe
Birden fazla Evren olabilir mi?


"Çoklu evren" adı verilen bir yapıda birçok farklı evrenin bulunması fikri, hem hayal gücümüzü hem de bilim kurgu öykülerini besledi

Bazı bilim insanları bu fikri hala ciddiye alıyor Ancak bilim insanlarının odaklandığı "çoklu evren" Hollywood filmlerindeki gibi olmayabilir



Aslına bakarsanız kimse bu yapının nasıl bir şey olabileceği konusunda hemfikir değil gibi

İnce ayarlı bir evren
Evrenimiz, bizim için mükemmel bir şekilde tasarlanmış

ABD'deki Saint Joseph Üniversitesi'nde fizikçi ve "Çoklu Evrenin Cazibesi" kitabının yazarı Profesör Paul Halpern "Örneğin, yerçekimi daha zayıf olsaydı, yıldızlarımız ve gezegenlerimiz oluşmayabilirdi" diyor

"Öte yandan, yerçekimi çok daha güçlü olsaydı, evren çok erken bir dönemde çökerdi"

Aslında, doğanın temel sabitleri olarak adlandırılan yaklaşık 20 sabit var ve bunların kesin değerleri fizik yasalarımızın işlemesini sağlıyor



Peki, bu sabitler nereden geldi?
Kimileri bunun ilahi bir yaratıcıya, evrenimizi büyük bir özenle tasarlayan bir Tanrı'ya işaret ettiğini savunuyor

Fakat bazıları da bunu çoklu evrenin varlığıyla açıklıyor

Bir şekilde sonsuz sayıda evren varsa ve her birinde bu sabitlerin belirli bir kombinasyonu bulunuyorsa, biz de kendimizi yaşamı destekleyen, tam olarak doğru evrende bulmuş olabiliriz

Peki, bu kadar şanslı olma ihtimalimiz ne?

Bazıları "oldukça yüksek" diyebilir çünkü biz o cansız evrenlerin hiç birinde var olamayacağımız için oralarda bu soruyu da düşünemezdik

Buna antropik ilke deniyor

Fizikçiler, bu evrenlerin nasıl ortaya çıkmış olabileceğine dair, çoğunlukla karmaşık matematiksel hesaplamalara dayanan çeşitli varsayımlar öne sürüyor

İki tanesini ele alalım

Çoklu dünyalar yorumu
İlki kuantum mekaniğinden geliyor, yani elektronlar gibi minik parçacıkların tuhaf dünyası



Bu minyatür aleme yakından baktığımızda, kuantum fizikçileri bize bir parçacığın özelliklerinin doğası gereği sabit olmadığını söylüyor

Bir elektron burada ya da orada değil

Bunun yerine, burada, orada veya mümkün olan herhangi bir başka yerde bulunma ihtimali var

Klasik teoriye göre, birisi parçacığin nerede olduğuna bakmaya gittiğinde, bu ihtimaller tek bir gerçekliğe dönüşür ve elektron tek bir sabit pozisyon alır

İlk bakışta anlaması zor olabilir ama kuantum mekaniği günümüzde bilimde geniş kabul görüyor

1957'de Hugh Everett III adlı bir yüksek lisans öğrencisi, daha sonra Çoklu Dünyalar Yorumu olarak adlandırılan bir fikir öne sürdü Yani, bir kuantum parçacığının tek bir sabit gerçekliğe sahip olmadığı fikri



Bunun yerine, her biri kendi evreninde olmak üzere, aynı anda farklı muhtemel gerçekliklere yayılıyor

Halpern'e göre, birisi bu kuantum parçacığına baktığında, kişinin bilinçli varlığı ikiye ayrılıyor Biri bir gerçekliği görüyor, diğer versiyonları ise diğer gerçeklikleri görüyor

Bu alternetif suretlerin filmlerde gördüğümüz heyecan verici paralel hayatlar olmadığını da vurguluyor

Halpern "Sinemaya gittiğinizi ve filmin, bir elektronu sıfır nanometre noktasında gözlemlemek yerine, bir nanometre noktasında gözlemleyen biri hakkında olduğunu düşünün Bu tür ince farklılıklar tam anlamıyla Hollywood tarzı bir senaryo oluşturmazdı" diyor

Çoklu evren fikrinin birçok destekçisi var



Bazıları fikrin test edilemez olduğunu söyleyerek uzak duruyor Sonuçta, başka bir evrene ışınlanıp, bunu kontrol edemeyiz

Filozof Karl Popper'a göre, bir teorinin yanlış olduğu kanıtlanamıyorsa, bu gerçek bilim de olmaz

Bu argüman, Sydney Üniversitesi'nde görev yapan astrofizikçi Profesör Geraint Lewis'i rahatsız etmiyor

"Belki bir gün başka bir evreni ziyaret edebileceğiz" diyor

Lewis "Bir şeyin imkansız olduğunu söylemek, olayın tamamına dair bilgiye sahip olmanız gerektiği anlamına gelir ve biz hala o bilgiye sahip değiliz" diye konuşuyor

Lewis Occam'ın Usturası olarak adlandırılan ilkeye işaret ediyor:

"En basit denklemlerin en çok şeyi açıklamasını istersiniz Sorununuzu çözmek için sonsuz sayıda evrenden yardım istemek, sorununuzu olabildiğince basitleştirmek gibi görünmüyor"

Sonsuz genişleme
Bir diğer çoklu evren fikri, evrenimizin ilk anlarına odaklanıyor

Günümüzün önde gelen teorilerine göre, evren saniyenin çok küçük bir bölümü kadar kısa bir süre içinde son derece hızlı bir şekilde genişledi

Halpern "Hızlı bir genişlemeye yol açan belirli bir enerji profili vardı" diye açıklıyor

Durduğunda, enerji maddeye ve ışığa dönüştü


Bu olayı etrafımızda gördüğümüz evreni oluşturan Büyük Patlama olarak adlandırıyoruz

Bu kozmik genişlemenin uzayda neden bizim bölgemizde başlayıp durduğu tam olarak net değil

1980'lerde bazı fizikçiler genişlemenin her yerde aynı anda sona ermediğini öne sürdüler

Belki de bu durum bizim bölgemizin ötesine de uzanıyor

Bu "sonsuz genişleme" fikrinin bir versiyonuna göre genişlemenin durduğu her yerde uzayın o bölümü kendi evrenini oluşturabilir

Ve her evren birbirinden farklı olabilir

Mesela bazılarında süper güçlü yerçekimi olabilirken, diğerlerinde neredeyse hiç olmayabilir

Lewis "Çoğu ölü ve kısır kalacak Ara sıra yaşanabilir birkaç yer bulabilirsiniz" diyor

Ancak kuantum çoklu evreninde olduğu gibi, aramızdaki sürekli genişleyen mesafe nedeniyle bu diğer evrenlerle iletişim kurmak oldukça zor görünüyor

İpucu avı
Fakat çoklu evren taraftarları, iki evrenin aynı dönemde birbirine yakın bir şekilde oluşması durumunda, birbirinden ayrılmadan önce kısa bir süre çarpışmış olabileceklerini savunuyor

Kozmologlar, bu çarpışmaların izlerini kozmik mikrodalga arka planında (CMB) arıyorlar Bunlar, evrenimizin erken dönemlerindeki ilk ışığın kalıntıları

Bu ışık o zamandan bu yana mikrodalga radyasyonuna dönüşerek soğudu Ve şimdi teleskoplala uzayın her yerinde görebiliyoruz

Bazı kozmologlar, CMB'deki garip özelliklere odaklanıyor Örneğin, çevresine göre tuhaf bir şekilde daha soğuk görünen "soğuk nokta" gibi

Bazıları bunun başka bir evrenin bizim evrenimizi çekmesinden kaynaklandığını öne sürüyor


Kozmik mikrodalga arka plan radyasyonunda kesin izler bulsak bile, bunlarla asla karşılaşmazsak, bu diğer evrenlere inanmak için yeterli olur mu?

Halpern "Bilimde dolaylı kanıtları kabul ettiğimiz birçok durum var" diyor

Örneğin, Dünya'nın merkezinin demir ve nikelden oluştuğuna inanıyoruz, oysa oraya hiç inmedik

Aslında, diğer evrenler fikri oldukça hoşuna gidiyor:

Şimdilik, daha iyi bir model bulana kadar, sonsuz genişlemeye inananlardan biri olduğumu düşünüyorum

Lewis de bir tür çoklu evrenin varlığı fikrine açık

Ortada çok fazla rakip fikir varken, bunu gerçekten tanımlamaktan çok uzak olduğumuzu söylüyor

2025'te yazdığı bir makalede, çoklu evrenin şu anda "neredeyse bir hipotez, sadece bir sürü fikir ve tahminden ibaret" olduğunu belirtiyor

__________________