Şengül Şirin
|
Kişilik, çağdaş Kuramlar, Kişiliğin Toplumsal Boyutu, Kişilik ölçümü ve Değerlendirilmesi
KİŞİLİK
Kişilik,kişiyi başkalarından farklı kılan ve toplumsal ilişkileri içinde gözlemlenebilen örgütlü ruhsal,bedensel,işlevsel özellikler bütünü
Kişiler arasındaki benzerlik ve farklılıkları saptamak,bir dizi benzerlik ya da farklılığın bir kalıp ya da model halinde nasıl örgütlendiğini araştırmak amacıyla değişik kişilik kuramları geliştirilmiştirEski Yunan'da kişinin bedensel ve ruhsal sağlığının,suyuk adı verilen dört beden sıvısı arasındaki dengeye bağlı olduğu ve her kişilik özelliğinin bir suyuktan kaynaklandığı kabul edilirdiBuna göre kan heyecanlı ,kara safra melankolik,sarı safra öfkeli,balgam kayıtsız kişilik özelliklerine yol açıyor ve bu sıvıların vücuttaki oranı ruh durumunu belirliyordu
ÇAĞDAŞ KURAMLAR
Tip,nitelik,durum,özellik ve davranış kuramları gibi başlıklar altında toplanabilen çağdaş kişilik kuramlarında,çoğunlukla tekil özelliklerden yola çıkarak genellemelere gitme eğilimi ağır basar
Tip kuramlarında kişilik beden yapısına göre sınıflandırılırAlman psikiyatr Erns Kretschmer'in öncülük ettiği bu kuram,üç temel beden tipine ( somatotip) dayanırGeniş gövdeli,kısa kol ve bacaklı ,şişmanlama eğilimindeki kişilerin oluşturduğu piknik tip,Kretschmer'in klinik gözlemlerine göre manik-depresif psikoza ve siklotimi denen duygusal dalgalanmalara yatkındırBunun karşıtı olan astenik tipin özelliği ince uzun gövde,uzun kol ve bacaklar,kilo almama eğilimidirastenik tipler şizofreniye yatkındırGeniş omuzlu ve dar kalçalı atletik tipler ise ruh ve akıl hastalıklarına en az yatkın olan kişilerdirDaha sonra tanımlanan displastik tip,bu üç tipin hiçbirine tam uymayan karışak beden özellikleri gösterirÖnceleri ilgi gören,hatta popüler bir nitelik kazanan bu sınıflandırma ,bedensel özelliklerle kişilik arasında kesin bir bağlantı olmadığı gerekçesiyle giderek terk edilmiştir
Durum kuramları ya da analitik kuramlar,Sigmund Freud'un psikanaliz kuramından türemiştirBu kurama göre kişilik üst benlik,benlik ve ilkel benlik denen ruhsal katmanlara ayrılır ve bunlar arasındaki etkileşimin sonucu olarak gelişirÇoğunlukla cinsel içerik taşıyan,biyolojik kökenli dürtüler debu etkileşimde belirleyici rol oynarKişilik gelişimini tümüyle bilinçdışı süreçlerle açıkladığı ,tarihsel ve toplumsal koşulları göz ardı ettiği gerekçesiyle eleştirilmesine ve çeşitli değişikliklere uğramasına karşın bu yaklaşım,çağımızın en etkili ve popüler kişilik kuramlarındandır
Carl GJung da ,Freud'unki kadar kapsamlı bir kişilik kuramı geliştirmemekle birlikte,gene bilinçdışı öğelere ağırlık vermiş ve bu kavramı daha da genişleterek kolektif bilinçdışı kuramını ortaya atmıştırJung'a göre kolektif bilinçdışı insanın ortak fiziksel ve davranışsal özelliklerini belirlerkişi bilinçli "aklı" ile kendini tanır,ama kolektif bilinçdışı onun tarihi ve bilinçsiz olan yanıdırÖte yandan kişi,Jung'un persona adını verdiği bir tür maske aracılığıyla kişiliğin bilinçdışı öğelerini dışa vurmaksızın toplumda kabul görebilir
Alfred Adler,Freud ile Jung'un toplumsal etkenleri dışta bırakan kişilik kuramlarına karşı bireysel psikolojinin öncülüğünü yaptıKendi kişilik kuramında insanın gücünü ve bilinçli etkinliğini vurgulayarak eksiklik duygusunun giderilmesine yönelik çabaların kişilik gelişimine temel olduğunu öne sürdüBu çabalar olumlu yönde geliştiğinde kişiliğin de olumlu nitelikler kazanacağını,yoksa saldırgan dürtülerin gelişeceğini savunduKendini gerçekleştirme adını verdiği bu sürecin amacı topluma uyum sağlama ve kabul görmeydi
ABD'li psikolog Henry AMurray,kişiliğin gereksinimler içinde oluştuğunu öne sürdüOnun hazırladığı gereksinimler listesi,kişiliğin istatistik yöntemleriyle çözümlenmesine dayalı testlerin temelini oluşturduBu testlerin bilinçdışı davranışları ortaya çıkarma amacı taşıması,kişiliğinde bilinçdışı süreçlerin ürünü olduğu savına yol açmıştır
ABD'li psikolog Gordon WAllport kişiliği tümüyle bireysel ve tekil özelliklerden oluşan bir bütün olarak ele aldıOna göre insan davranışı değişmeyen ,tümüyle öznel ve tekil kişilik özelliklerince belirleniyordu
ABD'li psikolog William McDougall'ın kişilik özellikleri ( trait) kuramına göre ise kişilik kalıtsal ( birincil) ve öğrenilmiş (ikincil) özellikler bütünüdürKişilik özelliklerini tek tek ele almaya dayanan bu yaklaşım sonucu 1930'larda ,faktör analizi denen istatistiksel yöntem ortaya çıktıTest verilerinin ölçümü sonucunda farklı "faktör"ler ,yani iddiacı,candan,duygusal,vicdanlı gibi kişilik özellikleri belirleniyorduFaktör analizinin amacı bu tür kişilik özelliklerinin olabildiğince değişmez bir biçimde sınıflandırılması ve bunun kişiliklerin gruplara ayrılmasında ya da psikiyatrik tanıda kullanılmasıydı
Kaynak;AnaBritannica cilt 19 sayfa 115 frmsinsinet için derlenmiştir
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır
|