Yıldızların Patlaması Ve Çeşitleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 12-20-2012

Yıldızların Patlaması Ve Çeşitleri
Yıldız Çeşitleri - Yıldız Patlaması Nedir - Yıldız Patlaması Hakkında

Nova, süpernova

Yıldızların Patlaması

1

Hafif Patlama: Gezegenimsi Nebula (Bulutsu)

Kırmızı dev yıldızlarının dış katmanlarını atması
2

Güçlü Patlama: Nova
Bir çift yıldız sisteminin patlaması
3

Yıkıcı Patlama: Süpernova
Bir yıldızın dış katmanlarını fırlatması

Gezegenimsi Bulutsu

Normal bir yıldız Güneş gibi ölür ve arkasında bir gaz bulutu bırakır

İki yüzyıl önce William Herschel keşfetmiş olduğu gezegen disklerine benzeyen bu bulutlara "]Nova

Bazen, gökyüzünde daha önce zorlukla görülen bir yıldızın, birkaç ay veya yıl gibi kısa bir sürede, yeni bir yıldız gibi parladığı gözlenmiştir

Galaksimizde nova (yeni yıldız) denilen bu gök cisimlerinden her yıl ancak 10-40 arasında ortaya çıktığı tahmin edilmektedir

Dünyadan, bunların yılda ancak 2-3 tanesi görülebilmektedir

Bir novanın parlaklığı, bir veya iki gün içinde, aniden 8 veya 10 kadir yükselebilir ve sonra, arada küçük salınımlarla birlikte, 3 veya 4 hafta içinde azalarak, bir ile on yılda eski haline geldiği gözlenir

Bu sırada parlaklık, Güneş?inkinin 100000 katına çıkabilir

Tüm nova türlerinin, birisi ak cüce olan bir yıldız çiftinden oluştuğu anlaşılmaktadır

Kütlesi daha büyük olan yıldız evrimini daha çabuk tamamlayacağı için, ak cüce, çiftin kütlesi daha büyük olan yıldızıdır

Ak cüceye eşlik eden yıldız ise, ana koldan ayrılma veya kızıl dev evresine varmış bulunmaktadır

Bu yıldızın yüzey tabakalarından ayrılan madde, ak cücenin çekim bölgesine akar

Viskoz ve türbülanslı enerji kaybı ile, bu madde akışı, ak cüce yüzeyi etrafında bir spiral oluşturur

Nova patlaması ak cüce yüzeyinde toplanmakta olan madde içinde olur

Burada artan sıcaklık ve basınç, hidrojen için termonükleer füzyon şartlarına ulaşır

Bunun yol açtığı fışkırma, veya madde kaçış olayı, o kadar şiddetlidir ki, ak cüceye birleşmek üzere toplanan maddenin % 50 ? 90 kısmı sistemden kaçar

Parlaklıkta gözlenen büyük artış, dışa doğru genişlemekte olan maddenin ışıyan yüzeyinin çok büyümesinden kaynaklanır

Madde soğuyunca, çok şiddetlide olsa, bu olay yavaşlar ve sistemin yapısı fazla değişmez

Bu şekilde, yıldızlar arasındaki madde akışı belki 10000 ila 100000 yıl sürebilir

Klasik bir nova sisteminde, ak cüceye böyle madde püskürmesi gerideki yıldızda yeter madde kalmayana kadar, belki 500 kere tekrarlanabilir

Süpernova

Süpernovalar, ani ve çok büyük bir ışık şiddeti artması ile kendini gösteren yıldız patlamalarıdır

Toplam ışıma gücü, bazı hallerde, Güneşinkinin 1010 katını bulur

Bir süpernova patlamasında yayınlanan enerjinin yaklaşık 1050 erg olduğu gözlemlere dayanarak hesaplanmıştır

Çekirdeğin kütlesinin birkaç güneş kütlesinden büyük olduğu durumlarda meydana gelir

Kırmızı Dev evresi sırasında çekirdekte demir üretimi gerçekleşir

Demirin yakılamaması nedeniyle çekirdek kısmı çöker

Bu durumda sıcaklık milyarlarca dereceye yükselir

Eğer demir çekirdek çok yoğun bir hal alırsa bu durumda elektronlar çok yüksek enerjilere ulaşarak atomik çekirdeğin içine girmeye çalışır

Proton ve elektronlar birlikte nötron ve nötrinoları oluştururlar

Elektronlar kaybolurlar

Bu durumda elektron dejenerasyon basıncı artık bulunmaz

Çekirdek şiddetli bir biçimde çöker (büzülür)

Nötrinolar kaçarak enerjiyi dışarıya taşırlar

Nötronlar merkeze doğru yaklaşık 0

1-0

2 c hızlarına ulaşarak düşerler

Bu çökme 1 saniyeden biraz daha fazla zamanda gerçekleşir

Pauli Prensibi nötronlar için etkin olmaya başlar

Nötrinoların bazıları bilardo topu gibi dışarıya doğru dağılırlar

Bu hareket sırasında beraberinde madde taşıyarak muhteşem bir patlamayı gerçekleştirirler

12-20-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Yıldızların Patlaması Ve Çeşitleri Yıldızların Patlaması Ve Çeşitleri Yıldız Çeşitleri - Yıldız Patlaması Nedir - Yıldız Patlaması Hakkında Nova, süpernova Yıldızların Patlaması 1 Hafif Patlama: Gezegenimsi Nebula (Bulutsu) Kırmızı dev yıldızlarının dış katmanlarını atması 2 Güçlü Patlama: Nova Bir çift yıldız sisteminin patlaması 3 Yıkıcı Patlama: Süpernova Bir yıldızın dış katmanlarını fırlatması Gezegenimsi Bulutsu Normal bir yıldız Güneş gibi ölür ve arkasında bir gaz bulutu bırakır İki yüzyıl önce William Herschel keşfetmiş olduğu gezegen disklerine benzeyen bu bulutlara "]Nova Bazen, gökyüzünde daha önce zorlukla görülen bir yıldızın, birkaç ay veya yıl gibi kısa bir sürede, yeni bir yıldız gibi parladığı gözlenmiştir Galaksimizde nova (yeni yıldız) denilen bu gök cisimlerinden her yıl ancak 10-40 arasında ortaya çıktığı tahmin edilmektedir Dünyadan, bunların yılda ancak 2-3 tanesi görülebilmektedir Bir novanın parlaklığı, bir veya iki gün içinde, aniden 8 veya 10 kadir yükselebilir ve sonra, arada küçük salınımlarla birlikte, 3 veya 4 hafta içinde azalarak, bir ile on yılda eski haline geldiği gözlenir Bu sırada parlaklık, Güneş?inkinin 100000 katına çıkabilir Tüm nova türlerinin, birisi ak cüce olan bir yıldız çiftinden oluştuğu anlaşılmaktadır Kütlesi daha büyük olan yıldız evrimini daha çabuk tamamlayacağı için, ak cüce, çiftin kütlesi daha büyük olan yıldızıdır Ak cüceye eşlik eden yıldız ise, ana koldan ayrılma veya kızıl dev evresine varmış bulunmaktadır Bu yıldızın yüzey tabakalarından ayrılan madde, ak cücenin çekim bölgesine akar Viskoz ve türbülanslı enerji kaybı ile, bu madde akışı, ak cüce yüzeyi etrafında bir spiral oluşturur Nova patlaması ak cüce yüzeyinde toplanmakta olan madde içinde olur Burada artan sıcaklık ve basınç, hidrojen için termonükleer füzyon şartlarına ulaşır Bunun yol açtığı fışkırma, veya madde kaçış olayı, o kadar şiddetlidir ki, ak cüceye birleşmek üzere toplanan maddenin % 50 ? 90 kısmı sistemden kaçar Parlaklıkta gözlenen büyük artış, dışa doğru genişlemekte olan maddenin ışıyan yüzeyinin çok büyümesinden kaynaklanır Madde soğuyunca, çok şiddetlide olsa, bu olay yavaşlar ve sistemin yapısı fazla değişmez Bu şekilde, yıldızlar arasındaki madde akışı belki 10000 ila 100000 yıl sürebilir Klasik bir nova sisteminde, ak cüceye böyle madde püskürmesi gerideki yıldızda yeter madde kalmayana kadar, belki 500 kere tekrarlanabilir Süpernova Süpernovalar, ani ve çok büyük bir ışık şiddeti artması ile kendini gösteren yıldız patlamalarıdır Toplam ışıma gücü, bazı hallerde, Güneşinkinin 1010 katını bulur Bir süpernova patlamasında yayınlanan enerjinin yaklaşık 1050 erg olduğu gözlemlere dayanarak hesaplanmıştır Çekirdeğin kütlesinin birkaç güneş kütlesinden büyük olduğu durumlarda meydana gelir Kırmızı Dev evresi sırasında çekirdekte demir üretimi gerçekleşir Demirin yakılamaması nedeniyle çekirdek kısmı çöker Bu durumda sıcaklık milyarlarca dereceye yükselir Eğer demir çekirdek çok yoğun bir hal alırsa bu durumda elektronlar çok yüksek enerjilere ulaşarak atomik çekirdeğin içine girmeye çalışır Proton ve elektronlar birlikte nötron ve nötrinoları oluştururlar Elektronlar kaybolurlar Bu durumda elektron dejenerasyon basıncı artık bulunmaz Çekirdek şiddetli bir biçimde çöker (büzülür) Nötrinolar kaçarak enerjiyi dışarıya taşırlar Nötronlar merkeze doğru yaklaşık 01-02 c hızlarına ulaşarak düşerler Bu çökme 1 saniyeden biraz daha fazla zamanda gerçekleşir Pauli Prensibi nötronlar için etkin olmaya başlar Nötrinoların bazıları bilardo topu gibi dışarıya doğru dağılırlar Bu hareket sırasında beraberinde madde taşıyarak muhteşem bir patlamayı gerçekleştirirler