Rusya İmparatorluğu’Nun Sonu Ve Sscb’Nin Kurulması

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

I

1

Rusya İmparatorluğu’nun Sonu ve SSCB’nin Kurulması

XX

yüzyılın başında milliyetçilik akımlarının güçlenerek millî devletlerin kurulmasına kadar tüm dünyada hakim olan devlet sistemi çok uluslu imparatorluklardı

İmparatorluk döneminde devlet yönetiminde egemen olan fikir devlete hizmet eden uyrukların var olmasıydı

İmparatorluk Rusya’sında önemli olan “etnik yapıya bağlı olmayan uyrukluk prensibi” idi

Petro’nun nazarında İsviçreli Leford veya İskoçyalı Orgon veya Rus Menşikov yada Yahudi Şafirov devletin hizmetinde bulundukları sürece Rusyalı idi

Petro olaya tamamen pragmatik olarak yaklaşıyordu

Etnik kökene bağlı kalmadan mümkün olan en iyi adayı devlet hizmetine almayı tercih ediyordu

Moskova Büyük Knezi III

İvan Novgorad’lılarla savaşa giderken yerine Tatar Murtaza’yı rahatça bırakabiliyor, bu da Ruslar tarafından normal karşılanıyordu

Fransız ihtilalilin ardından tüm Avrupada yayılan milliyetçilik fikirleri Rusya’da da kendini hissettirmeye başladı

Bu fikirler halklar arasında yayılırken 19

yy

boyunca imparatorlukta hakim olan uyrukluk prensibi ve Ortadoks monarşinin yerini millet ve milliyetçilik fikirleri almaya başladı

Diğer taraftan bu dönemde Çarlar cebrî olarak ruslaştırma politikaları gütmeye başladılar

Bu politikalar sonucunda Rusya “Milletler zindanı” olarak adlandırılmaya başlandı

Özellikle Çar III

Aleksandr ve II

Nikola’nın asimilasyon politikaları uygulaması, Türklere, Ukraynalılara, Polonyalılara, Finlilere, Yahudilere ve diğer etnik azınlıklara bu yönde baskılar yapması, İmparatorluk halkları arasında dinî ve millî hisleri kuvvetlendirerek imparatorluğun yıkılmasında önemli rol oynayacak olan “milliyetler meselesini” ortaya çıkardı

IX

yy’ın sonu ve XX

yy’ın başlarında Rusya İmparatorluğu savaşların yanında ülke içi politik sarsıntılar geçirmeye başladı

Kanlı şekilde bastırılan grevler, ayaklanmalar, ihtilaller ve sürgünlerle beraber Rusya’nın gelecek yüz yılını etkileyecek olayların fikrî ve fiilî tohumları da ekilmeye ve gelişmeye başladı

Bunlardan elbette ki en önemlisi Lenin’in şahsında Bolşeviklerin fikirleri ve faaliyetleri oldu

Lenin, Markstan aldığı fikirleri pratiğe aktarırken milletler arası mücadeleyi milletler üstü sınıf mücadelesine çeviriyordu

Lenin’e göre milletler arasındaki mücadele kapitalist emperyalizmin bir oyunuydu

Tüm emekçilerin çıkarlarını zedeleyen bu oyunu ancak tüm halkların emekçileri emperyalistlere karşı birleşerek bozabilirlerdi

O günkü Rus toplumunda büyük kabul gören bu fikirler milletler meselesini çok değişik bir platforma taşıyacaktı

Lenin esas mücadeleyi Çarlık rejimine karşı yürütüyordu

Çarlığı ortadan kaldırabilmek için mümkün olan her türlü birleştirici hareketi destekliyor, yönlendiriyor, kısacası amacına ulaşmak için fevkalade pragmatik davranıyordu

Lenin ve lideri olduğu Bolşevikler bir taraftan Çarlığa karşı mücadele ederken, diğer taraftan da yeni kurulacak devlet hususunda fikirler ortaya koyuyorlardı

Başlangıçta (1895) sınıfsal bir yaklaşımla “Bütün dünya proleterleri birleşin!” sloganıyla proleter enternasyonalizmi savunan Lenin ve Bolşevikler, 1900’lü yılların başında İmparatorluğun farklı milletleri için kısmî bir “kendi kaderini tayin hakkı”nı kendilerine temel slogan olarak seçtiler

Bu dönemdeki eserlerinde Lenin, her milletin kendi devletini kurabilmesini ya da hangi devlet içerisinde olmak istiyorlarsa, onu serbestçe seçebilmeleri gerektiğini ifade eder ve bu doğrultudaki her türlü faaliyeti desteklemeyi Rusya Sosyal Demokratları’na tavsiye eder

Seçilecek devlet şekli hususunda 1900’lü yıllarda kısmî bir özerklik (avtonomiya) içeren merkezî devlet yanlısı olan Lenin, federalizmi şiddetle reddediyordu

S

G

Şaumyan’a yazdığı mektupta (Kasım 1913) Bolşeviklerin federasyon düşüncesinin karşısında olduklarını ve Rusya için federatif devlet modelinin kabul edilemez olduğunu ifade eder: “Demokratik merkeziyetçilik uygun olan alanlarda özerkliği (avtonomiya) kapsamaktadır

Fakat özerklikten farklı olarak Rusya için federasyon talebi ülkenin merkeziyetçiliği ve ekonomik gelişimi ile çelişmektedir… Biz prensip olarak federasyonun karşısındayız, çünkü o ekonomik ilişkileri zayıflatmakla beraber tek devlet için işe yaramaz bir tiptir”

Lenin’e göre özerklik, federasyondan farklı olarak Rusya’nın tek, merkezcil-demokratik devlete dönüşmesine engel olmamaktadır

Fakat, 1910’dan sonra Finlandiya, Ukrayna, Kafkas Ötesi, Türkistan’ın ulusal hükümetlerinin ve Beyaz Rusya, Ukrayna, Litvanya, Letonya ve Estonya’nın ulusal burjuvazilerinin talepleri karşısında Lenin eski görüşünü değiştirip, Rusya için gelecekteki devlet modelinin federatif model olabileceğini kabul etmek zorunda kaldı

Federatif model 1917 Temmuz’unda yapılan I

Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi’nde “Rusya, özgür cumhuriyetlerin birliği olsun“ kararıyla hukukî kesinlik kazanmış oldu

Federatif modele yakınlaşma ile beraber Lenin, daha önce savunduğu ulusal-kültürel özerklik (natsionalno-kulturnaya avtonomiya) fikrini reaksiyoner bir şekilde reddedip milletler meselesinin çözümü için self-determination prensibinin ısrarlı savunucusu oldu

Lenin’in; “Rusya’nın sosyal-demokratları propogandalarında bütün ulusların kendi ayrı devletlerini kurmaları ya da içerisinde yaşamak istedikleri devleti seçmede özgür oldukları hususlarında ısrarcı olmalıdırlar” sözleriyle uluslara bağımsızlık vadediyordu

Ulusların bağımsızlık isteklerine bu derece destek olmak Çarlığı yok etme gayretinden başka birşey değildi

I

Dünya Savaşı sırasında Çarlık rejiminin zayıflamasıyla güçlenen ulusal bağımsızlık ve özgürlük mücadeleleri yapılacak olan komünist ihtilal için uygun zemin oluşturdu

Ve 1917 Şubatında ilk ihtilal patlak verir

Çarlık rejimi yerine, iktidara Sovyetler, komiteler, sendikalar gibi kurumlarla kendini gösteren, demokratik rejim ya da halk egemenliği hakim olur ve Geçici hükümet kurulur

Fakat 8 ay sonra, Geçici hükümete karşı tertiplediği ayaklanma bastırılıp, Finlandiya’ya kaçan ve daha sonra geri dönen Lenin tarafından yapılan Bolşevik ihtilali (bazılarına göre hükümet darbesidir) ile bolşevik parti aristokrasisi iktidarı eline alır

Rus Ortadoks monarşisinin etnik kökene bağlı olmayan uyrukluk prensibini sonuna kadar muhafaza edememesi, daha evrensel bir tip olan enternasyonalizm savunucusu bolşevik-komunist hareketin Çarlık rejimi karşısında başarı kazanmasına neden oldu

Bolşeviklerin zaferi bir imparatorluktan daha evrensel bir diğer imparatorluğa (SSCB) geçişi sembolize etti

İhtilal Rusya İmparatorluğu’nun yapısında radikal değişiklikler medana getirdi: En başta proleterya ile ulusal burjuvazi yer değiştirdi

Bolşeviklerin iktidara gelmesiyle Rusya içinde kuvvetlenme umudunu kaybeden ulusal burjuvazi self-determination sloganı ile girişilen Rusya’dan ayrılma hareketlerinin öncüsü oldu

Bu dönemde Rusya (90’lı yıllarda olduğu gibi) ardı ardına gelen “bağımsızlık” ilanları karşı karşıya kaldı ve imparatorluk karttan evler gibi dağılmaya başladı

İhtilalin ardından ilk olarak Ukrayna bağımsızlığını ilan etti (7 Kasım 1917) ve Ukrayna Halk Cumhuriyeti adını aldı

Ardından Beyaz Rusya, Finlandiya, Polanya, Tuva, Moldovya, Kuzey Kafkasya, Kafkasötesi ve Baltık cumhuriyetleri bağımsızlıklarını ilan ettiler

1917-1920 yılları arasındaki iç savaş ve beraberinde getirdiği sosyal çalkantılar Rusya’daki ulusal problemleri iyiden iyiye kızıştırdı

İhtilal ülkedeki ulusal haraketleri özendirerek merkezkaç eğilimleri güçlendirdi

Fakat iç savaşın kazanan tarafı olan bolşeviklerin ülkenin büyük kısmında “savaş komünizmi” rejimini uygulamaları Ruslar dahil bütün halkların ulusal kendi kaderini tayin etme süreçlerini kestirip dondurmuş oldu

Kurulan totaliter rejim bilinçli olarak denatsionalizasyon ve standartlaştırma politikalarını uygulamaya koydu

İhtilalin ardından ideolojik, etnik ve coğrafî faktörlerin etkileri hesaba katılarak mekeze (Rusya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti RSFSC)’ye bağlı özerk cumhuriyetler kuruldu ve statüleri 1918 RSFSC Anayasası’yla hukukî kesinlik kazandı

Rusya Federasyonu’nun kurulmasındaki temel hedef “milliyet meselesi”ni devlet eliyle çözmek idi

Bu nedenle dünya tarihinde ilk olarak ulusal temele dayalı federasyonlar kuruldu: RSFSC, SSCB ve Kafkas Ötesi Federasyonu

Takip eden beş yıl sonunda (1917-1922) parçalanmış Rus İmparatorluğu’nu daha geniş bir coğrafyada tekrar canlandıracak olan Sovyetler Birliği kurulur (30 Aralık 1922)

Böylece kendisi de bir federasyon olan RSFSC aynı zamanda 15 birlik cumhuriyetinden oluşan bir başka federasyonun (SSCB’nin) üyesi olur (1922-1991)

SSCB dağılana kadar RSFSC içerisinde idarî-bölgesel taksimata bağlı olarak 6 kray , 49 oblast , 2 cumhuriyet değerinde şehir (Moskova ve S

Petersburg), ulusal temele dayalı 16 özerk cumhuriyet, 5 özerk oblast ve 10 özerk okrug bulunuyordu

1990’a kadar devam eden 70 yıllık süre içerisinde SSCB hukukî olarak konfederasyona ait özellikler taşıyan (ki bu cumhuriyetlerin SSCB’den ayrılma hakları vardı) federasyon olsa da uygulamada Komünist Parti tarafından kontrol edilen aşırı merkezî-bürokratik yapısıyla üniter devlet görüntüsü vermiştir

1990’a kadar geçen 70 yıllık sürede Rusya toprakları üzerinde ulusal hareketler ve bunları organize edebilecek milliyetçi kuruluşlar yaşam şansı bulamadılar, fakat bu, milliyetçiliğin tamamen üstesinden gelindiği anl***** gelmez

Zira, resmî ideolojiden farklı her türlü fikrin ve farklı oluşumun şiddetle bastırıldığı Stalin iktidarı döneminde bile Sovyet cumhuriyetleri ve diğer özerk birimlerde komünizm frazyolojisi ile kamufle edilmiş milliyetçi akımlar gizlice faaliyet imkanı bulabiliyorlardı

Gelişen süreç içerisinde Sovyetler Birliği halklarının görünüşteki mutlu birliktelikleri milliyetçi sloganların ağırlıkta olduğu protesto gösterileri ve mitinglerle sarsılmaya başladı

Bu eylemlerde Estonya ve Litvanyalılar bağımsızlık, Kırım Tatarları, İnguşlar, Mesket Türkleri ve Almanlar ulusal özerklik, Gürcüler, Aphazlar ve Ukraynalılar ulusal kültür ve dillerinin korunması, Kazaklar, Estonyalılar ve Aphazlar yerel olmayan halklar tarafından sömürülmeye son verilmesini ve nihayet Almanlar yurt dışına serbestçe çıkabilme hakkı istiyorlardı

Ülke geneline dağılan eylemler sonun başlangıcının ilk işaretcileri oldular

11-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Rusya İmparatorluğu’Nun Sonu Ve Sscb’Nin Kurulması I1Rusya İmparatorluğu’nun Sonu ve SSCB’nin Kurulması XX yüzyılın başında milliyetçilik akımlarının güçlenerek millî devletlerin kurulmasına kadar tüm dünyada hakim olan devlet sistemi çok uluslu imparatorluklardı İmparatorluk döneminde devlet yönetiminde egemen olan fikir devlete hizmet eden uyrukların var olmasıydı İmparatorluk Rusya’sında önemli olan “etnik yapıya bağlı olmayan uyrukluk prensibi” idi Petro’nun nazarında İsviçreli Leford veya İskoçyalı Orgon veya Rus Menşikov yada Yahudi Şafirov devletin hizmetinde bulundukları sürece Rusyalı idi Petro olaya tamamen pragmatik olarak yaklaşıyordu Etnik kökene bağlı kalmadan mümkün olan en iyi adayı devlet hizmetine almayı tercih ediyordu Moskova Büyük Knezi III İvan Novgorad’lılarla savaşa giderken yerine Tatar Murtaza’yı rahatça bırakabiliyor, bu da Ruslar tarafından normal karşılanıyordu Fransız ihtilalilin ardından tüm Avrupada yayılan milliyetçilik fikirleri Rusya’da da kendini hissettirmeye başladı Bu fikirler halklar arasında yayılırken 19yy boyunca imparatorlukta hakim olan uyrukluk prensibi ve Ortadoks monarşinin yerini millet ve milliyetçilik fikirleri almaya başladı Diğer taraftan bu dönemde Çarlar cebrî olarak ruslaştırma politikaları gütmeye başladılar Bu politikalar sonucunda Rusya “Milletler zindanı” olarak adlandırılmaya başlandı Özellikle Çar III Aleksandr ve II Nikola’nın asimilasyon politikaları uygulaması, Türklere, Ukraynalılara, Polonyalılara, Finlilere, Yahudilere ve diğer etnik azınlıklara bu yönde baskılar yapması, İmparatorluk halkları arasında dinî ve millî hisleri kuvvetlendirerek imparatorluğun yıkılmasında önemli rol oynayacak olan “milliyetler meselesini” ortaya çıkardı IXyy’ın sonu ve XXyy’ın başlarında Rusya İmparatorluğu savaşların yanında ülke içi politik sarsıntılar geçirmeye başladı Kanlı şekilde bastırılan grevler, ayaklanmalar, ihtilaller ve sürgünlerle beraber Rusya’nın gelecek yüz yılını etkileyecek olayların fikrî ve fiilî tohumları da ekilmeye ve gelişmeye başladı Bunlardan elbette ki en önemlisi Lenin’in şahsında Bolşeviklerin fikirleri ve faaliyetleri oldu Lenin, Markstan aldığı fikirleri pratiğe aktarırken milletler arası mücadeleyi milletler üstü sınıf mücadelesine çeviriyordu Lenin’e göre milletler arasındaki mücadele kapitalist emperyalizmin bir oyunuydu Tüm emekçilerin çıkarlarını zedeleyen bu oyunu ancak tüm halkların emekçileri emperyalistlere karşı birleşerek bozabilirlerdi O günkü Rus toplumunda büyük kabul gören bu fikirler milletler meselesini çok değişik bir platforma taşıyacaktı Lenin esas mücadeleyi Çarlık rejimine karşı yürütüyordu Çarlığı ortadan kaldırabilmek için mümkün olan her türlü birleştirici hareketi destekliyor, yönlendiriyor, kısacası amacına ulaşmak için fevkalade pragmatik davranıyordu Lenin ve lideri olduğu Bolşevikler bir taraftan Çarlığa karşı mücadele ederken, diğer taraftan da yeni kurulacak devlet hususunda fikirler ortaya koyuyorlardı Başlangıçta (1895) sınıfsal bir yaklaşımla “Bütün dünya proleterleri birleşin!” sloganıyla proleter enternasyonalizmi savunan Lenin ve Bolşevikler, 1900’lü yılların başında İmparatorluğun farklı milletleri için kısmî bir “kendi kaderini tayin hakkı”nı kendilerine temel slogan olarak seçtiler Bu dönemdeki eserlerinde Lenin, her milletin kendi devletini kurabilmesini ya da hangi devlet içerisinde olmak istiyorlarsa, onu serbestçe seçebilmeleri gerektiğini ifade eder ve bu doğrultudaki her türlü faaliyeti desteklemeyi Rusya Sosyal Demokratları’na tavsiye eder Seçilecek devlet şekli hususunda 1900’lü yıllarda kısmî bir özerklik (avtonomiya) içeren merkezî devlet yanlısı olan Lenin, federalizmi şiddetle reddediyordu SG Şaumyan’a yazdığı mektupta (Kasım 1913) Bolşeviklerin federasyon düşüncesinin karşısında olduklarını ve Rusya için federatif devlet modelinin kabul edilemez olduğunu ifade eder: “Demokratik merkeziyetçilik uygun olan alanlarda özerkliği (avtonomiya) kapsamaktadır Fakat özerklikten farklı olarak Rusya için federasyon talebi ülkenin merkeziyetçiliği ve ekonomik gelişimi ile çelişmektedir… Biz prensip olarak federasyonun karşısındayız, çünkü o ekonomik ilişkileri zayıflatmakla beraber tek devlet için işe yaramaz bir tiptir” Lenin’e göre özerklik, federasyondan farklı olarak Rusya’nın tek, merkezcil-demokratik devlete dönüşmesine engel olmamaktadır Fakat, 1910’dan sonra Finlandiya, Ukrayna, Kafkas Ötesi, Türkistan’ın ulusal hükümetlerinin ve Beyaz Rusya, Ukrayna, Litvanya, Letonya ve Estonya’nın ulusal burjuvazilerinin talepleri karşısında Lenin eski görüşünü değiştirip, Rusya için gelecekteki devlet modelinin federatif model olabileceğini kabul etmek zorunda kaldı Federatif model 1917 Temmuz’unda yapılan I Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi’nde “Rusya, özgür cumhuriyetlerin birliği olsun“ kararıyla hukukî kesinlik kazanmış oldu Federatif modele yakınlaşma ile beraber Lenin, daha önce savunduğu ulusal-kültürel özerklik (natsionalno-kulturnaya avtonomiya) fikrini reaksiyoner bir şekilde reddedip milletler meselesinin çözümü için self-determination prensibinin ısrarlı savunucusu oldu Lenin’in; “Rusya’nın sosyal-demokratları propogandalarında bütün ulusların kendi ayrı devletlerini kurmaları ya da içerisinde yaşamak istedikleri devleti seçmede özgür oldukları hususlarında ısrarcı olmalıdırlar” sözleriyle uluslara bağımsızlık vadediyordu Ulusların bağımsızlık isteklerine bu derece destek olmak Çarlığı yok etme gayretinden başka birşey değildi I Dünya Savaşı sırasında Çarlık rejiminin zayıflamasıyla güçlenen ulusal bağımsızlık ve özgürlük mücadeleleri yapılacak olan komünist ihtilal için uygun zemin oluşturdu Ve 1917 Şubatında ilk ihtilal patlak verir Çarlık rejimi yerine, iktidara Sovyetler, komiteler, sendikalar gibi kurumlarla kendini gösteren, demokratik rejim ya da halk egemenliği hakim olur ve Geçici hükümet kurulur Fakat 8 ay sonra, Geçici hükümete karşı tertiplediği ayaklanma bastırılıp, Finlandiya’ya kaçan ve daha sonra geri dönen Lenin tarafından yapılan Bolşevik ihtilali (bazılarına göre hükümet darbesidir) ile bolşevik parti aristokrasisi iktidarı eline alır Rus Ortadoks monarşisinin etnik kökene bağlı olmayan uyrukluk prensibini sonuna kadar muhafaza edememesi, daha evrensel bir tip olan enternasyonalizm savunucusu bolşevik-komunist hareketin Çarlık rejimi karşısında başarı kazanmasına neden oldu Bolşeviklerin zaferi bir imparatorluktan daha evrensel bir diğer imparatorluğa (SSCB) geçişi sembolize etti İhtilal Rusya İmparatorluğu’nun yapısında radikal değişiklikler medana getirdi: En başta proleterya ile ulusal burjuvazi yer değiştirdi Bolşeviklerin iktidara gelmesiyle Rusya içinde kuvvetlenme umudunu kaybeden ulusal burjuvazi self-determination sloganı ile girişilen Rusya’dan ayrılma hareketlerinin öncüsü oldu Bu dönemde Rusya (90’lı yıllarda olduğu gibi) ardı ardına gelen “bağımsızlık” ilanları karşı karşıya kaldı ve imparatorluk karttan evler gibi dağılmaya başladı İhtilalin ardından ilk olarak Ukrayna bağımsızlığını ilan etti (7 Kasım 1917) ve Ukrayna Halk Cumhuriyeti adını aldı Ardından Beyaz Rusya, Finlandiya, Polanya, Tuva, Moldovya, Kuzey Kafkasya, Kafkasötesi ve Baltık cumhuriyetleri bağımsızlıklarını ilan ettiler 1917-1920 yılları arasındaki iç savaş ve beraberinde getirdiği sosyal çalkantılar Rusya’daki ulusal problemleri iyiden iyiye kızıştırdı İhtilal ülkedeki ulusal haraketleri özendirerek merkezkaç eğilimleri güçlendirdi Fakat iç savaşın kazanan tarafı olan bolşeviklerin ülkenin büyük kısmında “savaş komünizmi” rejimini uygulamaları Ruslar dahil bütün halkların ulusal kendi kaderini tayin etme süreçlerini kestirip dondurmuş oldu Kurulan totaliter rejim bilinçli olarak denatsionalizasyon ve standartlaştırma politikalarını uygulamaya koydu İhtilalin ardından ideolojik, etnik ve coğrafî faktörlerin etkileri hesaba katılarak mekeze (Rusya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti RSFSC)’ye bağlı özerk cumhuriyetler kuruldu ve statüleri 1918 RSFSC Anayasası’yla hukukî kesinlik kazandı Rusya Federasyonu’nun kurulmasındaki temel hedef “milliyet meselesi”ni devlet eliyle çözmek idi Bu nedenle dünya tarihinde ilk olarak ulusal temele dayalı federasyonlar kuruldu: RSFSC, SSCB ve Kafkas Ötesi Federasyonu Takip eden beş yıl sonunda (1917-1922) parçalanmış Rus İmparatorluğu’nu daha geniş bir coğrafyada tekrar canlandıracak olan Sovyetler Birliği kurulur (30 Aralık 1922) Böylece kendisi de bir federasyon olan RSFSC aynı zamanda 15 birlik cumhuriyetinden oluşan bir başka federasyonun (SSCB’nin) üyesi olur (1922-1991) SSCB dağılana kadar RSFSC içerisinde idarî-bölgesel taksimata bağlı olarak 6 kray , 49 oblast , 2 cumhuriyet değerinde şehir (Moskova ve S Petersburg), ulusal temele dayalı 16 özerk cumhuriyet, 5 özerk oblast ve 10 özerk okrug bulunuyordu 1990’a kadar devam eden 70 yıllık süre içerisinde SSCB hukukî olarak konfederasyona ait özellikler taşıyan (ki bu cumhuriyetlerin SSCB’den ayrılma hakları vardı) federasyon olsa da uygulamada Komünist Parti tarafından kontrol edilen aşırı merkezî-bürokratik yapısıyla üniter devlet görüntüsü vermiştir 1990’a kadar geçen 70 yıllık sürede Rusya toprakları üzerinde ulusal hareketler ve bunları organize edebilecek milliyetçi kuruluşlar yaşam şansı bulamadılar, fakat bu, milliyetçiliğin tamamen üstesinden gelindiği anl***** gelmez Zira, resmî ideolojiden farklı her türlü fikrin ve farklı oluşumun şiddetle bastırıldığı Stalin iktidarı döneminde bile Sovyet cumhuriyetleri ve diğer özerk birimlerde komünizm frazyolojisi ile kamufle edilmiş milliyetçi akımlar gizlice faaliyet imkanı bulabiliyorlardı Gelişen süreç içerisinde Sovyetler Birliği halklarının görünüşteki mutlu birliktelikleri milliyetçi sloganların ağırlıkta olduğu protesto gösterileri ve mitinglerle sarsılmaya başladı Bu eylemlerde Estonya ve Litvanyalılar bağımsızlık, Kırım Tatarları, İnguşlar, Mesket Türkleri ve Almanlar ulusal özerklik, Gürcüler, Aphazlar ve Ukraynalılar ulusal kültür ve dillerinin korunması, Kazaklar, Estonyalılar ve Aphazlar yerel olmayan halklar tarafından sömürülmeye son verilmesini ve nihayet Almanlar yurt dışına serbestçe çıkabilme hakkı istiyorlardı Ülke geneline dağılan eylemler sonun başlangıcının ilk işaretcileri oldular