17. 18.Ve 19 Yüzyıllarda İslahat Hareketleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

II

Osman
Osmanlı tarihinde ilk köklü ıslahat girişimleri II

Osman döneminde (1618 – 1622) başlamıştır

II

Osman dönemi yenilikleri şunlardır:

• II Osman saray dışından evlilik yaparak sarayı halka açmıştır

• Şeyhülislam’ın fetva vermek dışındaki yetkilerini elinden aldı Böylece ilmiye sınıfının devlet işlerine karışması engellenmiştir

• Zamanın ihtiyaçlarına göre yeni kanunların yapılması planlanmıştır

• II Osman Hotin Seferi’nde yeniçerilerin durumunu görünce Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmak istedi Ancak Genç Osman düşüncelerini zamansız açığa vurduğundan ve ıslahatlar sırasında kendisine yardımcı olacak tecrübeli devlet adamı olmadığından ıslahat planları gerçekleştirilememiştir
IV Murat

• Yeniçeri ve sipahi zorbaları ortadan kaldırıldı Bu durum İstanbul’da asayiş ve güvenliğin kurulmasını sağlamıştır

• Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye ve bahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır

• Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır

• Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır

• Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir
Köprülü Mehmet Paşa
Köprülü Mehmet Paşa;

• Memleketin iç durumunu ele aldı Dini yönden fikir ayrılığına düşen İstanbul ulemasını değişik yerlere göndererek kargaşaya son vermiştir

• Maliyeyi düzene sokan Köprülü Mehmet Paşa Kuyucu Murat Paşa ve IV Murat gibi baskı ve şiddet kullanmıştır Onun ölümünden sonra kendi tavsiyesiyle oğlu Fazıl Ahmet Paşa sadrazamlığa getirilmiştir

• Ordu ve donanmayı ele aldı Çanakkale Boğazı’nı ablukaya alan Venedik donanmasını buradan uzaklaştırıp Venedik tarafından işgal edilen Limni Bozcaada ve Gökçeada’yı geri alarak Akdeniz yolunu açmış ve Girit Adası’na yardım göndermiştir

• Erdel Beyi Rakoçi ve Halep Valisi Abaza Hasan Paşa’nın isyanlarını bastırarak asayişi sağlamıştır

• Tımarlar eskiden olduğu gibi savaşlarda yararlılık gösterenlere verilmiştir Anadolu ve Rumeli’deki tımarlı sipahilerin gerçek mevcudunu öğrenmek için yoklamalar yapılmıştır Haksızlık ve zorbalık yapan devlet memurları engellenerek kanun hakimiyeti kurulmaya çalışılmıştır

• Devletin duraklamasının ve kötü gidişatın durdurulması için neler yapılması gerektiğine ilişkin devlet ileri gelenlerinden raporlar alınmıştır XVII yüzyılın önemli şahsiyetlerinden biri olan Koçi Bey devletin Kanuni’den sonra düştüğü sıkıntıları kurumların nasıl bozulduğunu anlattığı “Koçi Bey Risalesi” adlı raporunu IV Murat’a takdim etmiştir

• İran üzerine iki defa sefer düzenlendi Bu seferler sırasında Anadolu’daki Celâliler ortadan kaldırılmış emniyet ve güvenlik sağlanmıştır

• Uyuşturucu maddelerin ve tütünün kullanımı gece sokağa çıkılması yasaklanmıştır
Tarhuncu Ahmet Paşa
Tarhuncu Ahmet Paşa mali alanda ıslahatlar yaparak devletin gelir – gider dengesini sağlamaya çalışmıştır Tarhuncu Ahmet Paşa;

• Bazı illerin gelirinin iltizama verilmesini dirlik sahiplerinin gelirlerinin bir kısmının da hazineye aktarılmasını sağlamıştır

• Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye ve bahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır

• Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır

• Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır

• Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir
XVIII Yüzyıl Islahatları ve Özellikleri

Lale Devri

• İlk kez Avrupa’nın önemli merkezlerinde geçici elçilikler açıldı (Paris Viyana Moskova ve Lehistan) Osmanlı Devleti elçilikleri kurmakla; Avrupa’daki teknik bilimsel ve sosyal gelişmeleri takip etmeyi ve Avrupa devletlerinin politikalarını öğrenmeyi amaçlamıştır

• Said Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından ilk Türk matbaası kuruldu (1727) İbrahim Müteferrika’nın evinde kurulan bu ilk Osmanlı matbaasında dini kitaplar hariç tarih coğrafya ve edebiyata ait bazı kitaplar basılmıştır Matbaada basılan ilk eser Vankulu Lügati adlı sözlüktür
Osmanlı Devleti’nde binlerce insan hattatlık yaparak geçimlerini sağlıyordu Bu insanları mağdur etmemek amacıyla devlet önceleri matbaada dini kitapların basımını yasaklamıştır

• Yeniçerilerden oluşturulan bir itfaiye örgütü kurulmuştur (Tulumbacılar)

• Yalova’da bir kağıt imalathanesi kurulmuştur

• İstanbul’da bir kumaş ve çini imalathanesi açılmıştır

• İlk defa çiçek hastalığı için aşı bulunmuştur

• Kütüphaneler açılmıştır (En önemlileri Enderun ve Yeni Cami kütüphaneleridir)

• Askeri alanda esaslı bir ıslahat görülmemiş sınırlarda bazı kaleler ve istihkamlar yaptırılmıştır Ayrıca İstanbul surları onarılmıştır

• Doğu klâsiklerinden bazı eserler Türkçeye tercüme edilmiştir

• Resim minyatür edebiyat ve az da olsa bilim alanında gelişmeler gözlenmiştir

• Avrupa’dan Rokoko ve Barok tarzı mimari örnek alınarak çeşitli eserler yapılmıştır

• Osmanlı mimarisinin Avrupa mimarisinin etkisinde kalması sonucunda sivil mimari ön plana çıkmıştır
Osmanlı Devleti bu dönemde sadece Doğu’da İran’la savaşmıştır

• Lâle Devri Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir

11-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	17. 18.Ve 19 Yüzyıllarda İslahat Hareketleri II Osman Osmanlı tarihinde ilk köklü ıslahat girişimleri II Osman döneminde (1618 – 1622) başlamıştır II Osman dönemi yenilikleri şunlardır: • II Osman saray dışından evlilik yaparak sarayı halka açmıştır • Şeyhülislam’ın fetva vermek dışındaki yetkilerini elinden aldı Böylece ilmiye sınıfının devlet işlerine karışması engellenmiştir • Zamanın ihtiyaçlarına göre yeni kanunların yapılması planlanmıştır • II Osman Hotin Seferi’nde yeniçerilerin durumunu görünce Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmak istedi Ancak Genç Osman düşüncelerini zamansız açığa vurduğundan ve ıslahatlar sırasında kendisine yardımcı olacak tecrübeli devlet adamı olmadığından ıslahat planları gerçekleştirilememiştir IV Murat • Yeniçeri ve sipahi zorbaları ortadan kaldırıldı Bu durum İstanbul’da asayiş ve güvenliğin kurulmasını sağlamıştır • Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye ve bahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır • Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır • Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır • Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir Köprülü Mehmet Paşa Köprülü Mehmet Paşa; • Memleketin iç durumunu ele aldı Dini yönden fikir ayrılığına düşen İstanbul ulemasını değişik yerlere göndererek kargaşaya son vermiştir • Maliyeyi düzene sokan Köprülü Mehmet Paşa Kuyucu Murat Paşa ve IV Murat gibi baskı ve şiddet kullanmıştır Onun ölümünden sonra kendi tavsiyesiyle oğlu Fazıl Ahmet Paşa sadrazamlığa getirilmiştir • Ordu ve donanmayı ele aldı Çanakkale Boğazı’nı ablukaya alan Venedik donanmasını buradan uzaklaştırıp Venedik tarafından işgal edilen Limni Bozcaada ve Gökçeada’yı geri alarak Akdeniz yolunu açmış ve Girit Adası’na yardım göndermiştir • Erdel Beyi Rakoçi ve Halep Valisi Abaza Hasan Paşa’nın isyanlarını bastırarak asayişi sağlamıştır • Tımarlar eskiden olduğu gibi savaşlarda yararlılık gösterenlere verilmiştir Anadolu ve Rumeli’deki tımarlı sipahilerin gerçek mevcudunu öğrenmek için yoklamalar yapılmıştır Haksızlık ve zorbalık yapan devlet memurları engellenerek kanun hakimiyeti kurulmaya çalışılmıştır • Devletin duraklamasının ve kötü gidişatın durdurulması için neler yapılması gerektiğine ilişkin devlet ileri gelenlerinden raporlar alınmıştır XVII yüzyılın önemli şahsiyetlerinden biri olan Koçi Bey devletin Kanuni’den sonra düştüğü sıkıntıları kurumların nasıl bozulduğunu anlattığı “Koçi Bey Risalesi” adlı raporunu IV Murat’a takdim etmiştir • İran üzerine iki defa sefer düzenlendi Bu seferler sırasında Anadolu’daki Celâliler ortadan kaldırılmış emniyet ve güvenlik sağlanmıştır • Uyuşturucu maddelerin ve tütünün kullanımı gece sokağa çıkılması yasaklanmıştır Tarhuncu Ahmet Paşa Tarhuncu Ahmet Paşa mali alanda ıslahatlar yaparak devletin gelir – gider dengesini sağlamaya çalışmıştır Tarhuncu Ahmet Paşa; • Bazı illerin gelirinin iltizama verilmesini dirlik sahiplerinin gelirlerinin bir kısmının da hazineye aktarılmasını sağlamıştır • Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye ve bahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır • Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır • Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır • Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir XVIII Yüzyıl Islahatları ve Özellikleri Lale Devri • İlk kez Avrupa’nın önemli merkezlerinde geçici elçilikler açıldı (Paris Viyana Moskova ve Lehistan) Osmanlı Devleti elçilikleri kurmakla; Avrupa’daki teknik bilimsel ve sosyal gelişmeleri takip etmeyi ve Avrupa devletlerinin politikalarını öğrenmeyi amaçlamıştır • Said Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından ilk Türk matbaası kuruldu (1727) İbrahim Müteferrika’nın evinde kurulan bu ilk Osmanlı matbaasında dini kitaplar hariç tarih coğrafya ve edebiyata ait bazı kitaplar basılmıştır Matbaada basılan ilk eser Vankulu Lügati adlı sözlüktür Osmanlı Devleti’nde binlerce insan hattatlık yaparak geçimlerini sağlıyordu Bu insanları mağdur etmemek amacıyla devlet önceleri matbaada dini kitapların basımını yasaklamıştır • Yeniçerilerden oluşturulan bir itfaiye örgütü kurulmuştur (Tulumbacılar) • Yalova’da bir kağıt imalathanesi kurulmuştur • İstanbul’da bir kumaş ve çini imalathanesi açılmıştır • İlk defa çiçek hastalığı için aşı bulunmuştur • Kütüphaneler açılmıştır (En önemlileri Enderun ve Yeni Cami kütüphaneleridir) • Askeri alanda esaslı bir ıslahat görülmemiş sınırlarda bazı kaleler ve istihkamlar yaptırılmıştır Ayrıca İstanbul surları onarılmıştır • Doğu klâsiklerinden bazı eserler Türkçeye tercüme edilmiştir • Resim minyatür edebiyat ve az da olsa bilim alanında gelişmeler gözlenmiştir • Avrupa’dan Rokoko ve Barok tarzı mimari örnek alınarak çeşitli eserler yapılmıştır • Osmanlı mimarisinin Avrupa mimarisinin etkisinde kalması sonucunda sivil mimari ön plana çıkmıştır Osmanlı Devleti bu dönemde sadece Doğu’da İran’la savaşmıştır • Lâle Devri Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir