17. 18.Ve 19 Yüzyıllarda İslahat Hareketleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

I

Mahmut

• l

Mahmut orduya düzen vermenin ve Avrupa orduları gibi savaşa hazırlanmanın lüzumunu anlamış ve bu işi Fransız asıllı Humbaracı Ahmet Paşa’ya (Kont dö Boneval) vermiştir

Ahmet Paşa;

• Osmanlı ordusundaki Humbaracı ve Topçu sınıfını ıslah etmiştir

• Ordunun ıslahı için raporlar hazırlamıştır

• Subay yetiştirmek amacıyla Kara Mühendishanesi’ni kurmuştur (1734) Böylece Avrupa tarzında ilk teknik okul açılmıştır

• Emrindeki kıtaları Avrupa ordularının düzenine göre örgütlemiş bölük tabur ve alay örgütlerini oluşturmuştur
III Mustafa
Bu dönemin ıslahatlarını Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Baron dö Tot yapmıştır:

• III Mustafa lüzumsuz masrafları keserek maliyede ıslahat yaptı İlk defa bu dönemde iç borçlanma sistemi (esham) uygulanmıştır

• Fransızca’dan matematik ve astronomiyle ilgili kitaplar tercüme edilmiştir

• Fransa’dan getirilen Baron dö Tot topçu ve istihkam askerlerini ıslah etmiştir

• Sürat Topçu Ocağı kuruldu Bu ocak Avrupa tarzında yetiştirilmiştir

• Tophane ıslah edilmiştir

• Deniz subayı yetiştirmek amacıyla Deniz Mühendishanesi kurulmuştur

• Çeşme faciasından sonra tersane ıslah edilerek yeni bir donanma kurulmuştur
I Abdülhamit
Devrin ileri gelen ıslahatçı devlet adamları Halil Hamit Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa’dır

• Halil Hamit Paşa Sürat Topçu Ocağı’nı genişleterek mevcudunu artırmıştır

• İstihkam Okulu açıldı Lağımcı ve Humbaracı ocaklarının gelişmesi sağlandı Kara ve deniz kuvvetlerini ıslah etmek için Avrupa’dan çok sayıda mühendis ve uzman getirilmiştir

• Yeniçerilerin sayımı yapıldı Tımar sisteminde düzenlemeye gidildi Ulufe alım satımı yasaklandı Halil Hamit Paşa maliyeyi düzeltmek için çalışmalar yaptı Ancak başarılı olamadı
III Selim
III Selim döneminde yapılan ıslahatlara Nizam-ı Cedit adı verilmiştir Bu dönem ıslahatlarının ağırlık merkezini askeri ıslahatlar oluşturmuştur

• Nizam-ı Cedit Ordusu kuruldu Bu ordu yeniçerilerden seçilen ve Anadolu’dan getirilen askerlerden kurulmuştur Avrupa tarzında eğitilen bu ordu ilk askeri başarısını Akka’da Fransızlara karşı kazanmıştır Ordunun giderleri yeni kurulan İrad-ı Cedit hazinesi tarafından karşılanmıştır

• III Selim donanmaya önem vermiş ve tersaneyi ıslah etmiştir

• Mühendishane-i Berr-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) ve Mühendishane-i Bahr-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi) adıyla okullar genişletilmiştir

• Avrupa’daki gelişmeleri takip etmek ve Osmanlı Devleti hakkındaki düşüncelerini öğrenmek amacıyla Avrupa’nın önemli merkezlerinde sürekli elçilikler kurulmuş Paris Londra Viyana ve Berlin’e elçiler gönderilmiştir

• Ülke parasının değerini korumak için yerli malı özendirilmiştir

• Resmi devlet matbaası kurulmuştur

• İlmiye sınıfının ıslahı için çalışıldı Yeni kitaplar tercüme edilmiş ve Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili haline getirilmiştir
III Selim tarafından yapılmak istenen ıslahatlar; yeniçerilerin tepkisi devlet adamlarının lüks ve israfa dalmaları İrad-ı Cedit hazinesi için konulan vergilerin toplumda meydana getirdiği huzursuzluk ve yabancı elçilerin aleyhte propaganda yapmaları gibi nedenlerden dolayı başarılı olamamıştır
Kabakçı Mustafa İsyanı’yla III Selim öldürülmüş (1807) ve Nizam-ı Cedit ıslahatları ortada kalmıştır

XVIII Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri

• Osmanlı Devleti Avrupa’nın gerisinde kaldığını anlamış ve Avrupa’yı örnek alarak yenilikler yapmıştır

• Islahatlar padişah ve devlet adamları tarafından yapılmış halkın ıslahatlar hususunda bir isteği ve desteği olmamıştır

• Savaşların yenilgiyle sonuçlanması ve toprak kayıplarının devam etmesi ıslahatların askeri alanda yapılmasına neden olmuştur

• Islahatlar gösterilen tepkiler yüzünden (özellikle yeniçerilerin) devamlı olmamıştır

• XVII yüzyıl ıslahatlarına göre daha esaslı ıslahatlar yapılmıştır Ancak ıslahatlarla amaçlanan hedefler gerçekleştirilememiş ve devlet çöküntüden kurtarılamamıştır

19 yüzyıl
II Mahmut Dönemi’nde Yapılan Islahatları Sened-i İttifak (1808)
Bu senet II Mahmut ile âyânlar arasında imzalanmıştır
Âyanlarla II Mahmut arasında Sened-i İttifak’ın yapılmasında Alemdar Mustafa Paşa önemli rol oynadı Sened-i İttifak ile Osmanlı Devleti âyanların varlığını ve haklarını tanımıştır
Askeri Alanda Yapılan Yenilikler
Nizam-ı Cedit’in yerine Sekban-ı Cedit ismiyle yeni bir ocak kurdu Ancak yeniçerilerin isteğiyle Sekban-ı Cedit Ocağı kaldırıldı
Sekban-ı Cedit’in kaldırılması yeniçerilerin şımarmasına neden oldu II Mahmut yeniçerilerden Eşkinci adıyla yeni bir ocak kurdu Bu ocak Avrupa tarzında eğitim yapacaktı Yeniçeriler “eğitim istemeyiz” diyerek ayaklandılar Buna karşılık halk esnaf medrese öğrencileri topçu birlikleri padişahın yanında toplanarak Yeniçeri Ocağı’nı kaldırdılar (1826)
Böylece;

• Padişahın devlet yönetimindeki otoritesi yeniden güçlenmiştir

• Yeniliklere engel olan bir kurum ortadan kaldırılmıştır
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adıyla yeni bir askeri örgüt kuruldu Bu ordu çağdaş nitelikli merkez ordusu olarak kuruldu (Bölük tabur alay şeklinde düzenlenmiştir)
Hükümet ve Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler

• XVIII yüzyıldan itibaren önemini kaybeden Divan örgütü kaldırılarak yerine bugünkü anlamda bakanlıklar (nazırlıklar) kuruldu

• Devlet memurları dahiliye ve hariciye diye ayrılmıştır Tımar ve zeamet kaldırılarak devlet memurlarına maaş bağlanmıştır

11-25-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	17. 18.Ve 19 Yüzyıllarda İslahat Hareketleri I Mahmut • l Mahmut orduya düzen vermenin ve Avrupa orduları gibi savaşa hazırlanmanın lüzumunu anlamış ve bu işi Fransız asıllı Humbaracı Ahmet Paşa’ya (Kont dö Boneval) vermiştir Ahmet Paşa; • Osmanlı ordusundaki Humbaracı ve Topçu sınıfını ıslah etmiştir • Ordunun ıslahı için raporlar hazırlamıştır • Subay yetiştirmek amacıyla Kara Mühendishanesi’ni kurmuştur (1734) Böylece Avrupa tarzında ilk teknik okul açılmıştır • Emrindeki kıtaları Avrupa ordularının düzenine göre örgütlemiş bölük tabur ve alay örgütlerini oluşturmuştur III Mustafa Bu dönemin ıslahatlarını Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Baron dö Tot yapmıştır: • III Mustafa lüzumsuz masrafları keserek maliyede ıslahat yaptı İlk defa bu dönemde iç borçlanma sistemi (esham) uygulanmıştır • Fransızca’dan matematik ve astronomiyle ilgili kitaplar tercüme edilmiştir • Fransa’dan getirilen Baron dö Tot topçu ve istihkam askerlerini ıslah etmiştir • Sürat Topçu Ocağı kuruldu Bu ocak Avrupa tarzında yetiştirilmiştir • Tophane ıslah edilmiştir • Deniz subayı yetiştirmek amacıyla Deniz Mühendishanesi kurulmuştur • Çeşme faciasından sonra tersane ıslah edilerek yeni bir donanma kurulmuştur I Abdülhamit Devrin ileri gelen ıslahatçı devlet adamları Halil Hamit Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa’dır • Halil Hamit Paşa Sürat Topçu Ocağı’nı genişleterek mevcudunu artırmıştır • İstihkam Okulu açıldı Lağımcı ve Humbaracı ocaklarının gelişmesi sağlandı Kara ve deniz kuvvetlerini ıslah etmek için Avrupa’dan çok sayıda mühendis ve uzman getirilmiştir • Yeniçerilerin sayımı yapıldı Tımar sisteminde düzenlemeye gidildi Ulufe alım satımı yasaklandı Halil Hamit Paşa maliyeyi düzeltmek için çalışmalar yaptı Ancak başarılı olamadı III Selim III Selim döneminde yapılan ıslahatlara Nizam-ı Cedit adı verilmiştir Bu dönem ıslahatlarının ağırlık merkezini askeri ıslahatlar oluşturmuştur • Nizam-ı Cedit Ordusu kuruldu Bu ordu yeniçerilerden seçilen ve Anadolu’dan getirilen askerlerden kurulmuştur Avrupa tarzında eğitilen bu ordu ilk askeri başarısını Akka’da Fransızlara karşı kazanmıştır Ordunun giderleri yeni kurulan İrad-ı Cedit hazinesi tarafından karşılanmıştır • III Selim donanmaya önem vermiş ve tersaneyi ıslah etmiştir • Mühendishane-i Berr-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) ve Mühendishane-i Bahr-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi) adıyla okullar genişletilmiştir • Avrupa’daki gelişmeleri takip etmek ve Osmanlı Devleti hakkındaki düşüncelerini öğrenmek amacıyla Avrupa’nın önemli merkezlerinde sürekli elçilikler kurulmuş Paris Londra Viyana ve Berlin’e elçiler gönderilmiştir • Ülke parasının değerini korumak için yerli malı özendirilmiştir • Resmi devlet matbaası kurulmuştur • İlmiye sınıfının ıslahı için çalışıldı Yeni kitaplar tercüme edilmiş ve Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili haline getirilmiştir III Selim tarafından yapılmak istenen ıslahatlar; yeniçerilerin tepkisi devlet adamlarının lüks ve israfa dalmaları İrad-ı Cedit hazinesi için konulan vergilerin toplumda meydana getirdiği huzursuzluk ve yabancı elçilerin aleyhte propaganda yapmaları gibi nedenlerden dolayı başarılı olamamıştır Kabakçı Mustafa İsyanı’yla III Selim öldürülmüş (1807) ve Nizam-ı Cedit ıslahatları ortada kalmıştır XVIII Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri • Osmanlı Devleti Avrupa’nın gerisinde kaldığını anlamış ve Avrupa’yı örnek alarak yenilikler yapmıştır • Islahatlar padişah ve devlet adamları tarafından yapılmış halkın ıslahatlar hususunda bir isteği ve desteği olmamıştır • Savaşların yenilgiyle sonuçlanması ve toprak kayıplarının devam etmesi ıslahatların askeri alanda yapılmasına neden olmuştur • Islahatlar gösterilen tepkiler yüzünden (özellikle yeniçerilerin) devamlı olmamıştır • XVII yüzyıl ıslahatlarına göre daha esaslı ıslahatlar yapılmıştır Ancak ıslahatlarla amaçlanan hedefler gerçekleştirilememiş ve devlet çöküntüden kurtarılamamıştır 19 yüzyıl II Mahmut Dönemi’nde Yapılan Islahatları Sened-i İttifak (1808) Bu senet II Mahmut ile âyânlar arasında imzalanmıştır Âyanlarla II Mahmut arasında Sened-i İttifak’ın yapılmasında Alemdar Mustafa Paşa önemli rol oynadı Sened-i İttifak ile Osmanlı Devleti âyanların varlığını ve haklarını tanımıştır Askeri Alanda Yapılan Yenilikler Nizam-ı Cedit’in yerine Sekban-ı Cedit ismiyle yeni bir ocak kurdu Ancak yeniçerilerin isteğiyle Sekban-ı Cedit Ocağı kaldırıldı Sekban-ı Cedit’in kaldırılması yeniçerilerin şımarmasına neden oldu II Mahmut yeniçerilerden Eşkinci adıyla yeni bir ocak kurdu Bu ocak Avrupa tarzında eğitim yapacaktı Yeniçeriler “eğitim istemeyiz” diyerek ayaklandılar Buna karşılık halk esnaf medrese öğrencileri topçu birlikleri padişahın yanında toplanarak Yeniçeri Ocağı’nı kaldırdılar (1826) Böylece; • Padişahın devlet yönetimindeki otoritesi yeniden güçlenmiştir • Yeniliklere engel olan bir kurum ortadan kaldırılmıştır Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adıyla yeni bir askeri örgüt kuruldu Bu ordu çağdaş nitelikli merkez ordusu olarak kuruldu (Bölük tabur alay şeklinde düzenlenmiştir) Hükümet ve Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler • XVIII yüzyıldan itibaren önemini kaybeden Divan örgütü kaldırılarak yerine bugünkü anlamda bakanlıklar (nazırlıklar) kuruldu • Devlet memurları dahiliye ve hariciye diye ayrılmıştır Tımar ve zeamet kaldırılarak devlet memurlarına maaş bağlanmıştır