17. 18.Ve 19 Yüzyıllarda İslahat Hareketleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

• Görevden alınan veya ölen devlet adamlarının mal varlığına el koymak demek olan müsadere usulü kaldırıldı

Böylece II

Mahmut

mülkiyet hakkının güvence altına alınmasını amaçlamıştır

• Osmanlı uyruğundaki herkese tam bir din ve mezhep özgürlüğü tanınmıştır

• İller merkeze bağlanmış ve âyanlıklar kaldırılmıştır

• Anadolu ve Rumeli’de ilk defa askeri amaçlı nüfus sayımı yapılmıştır (1831)
Eğitim ve Kültür Alanlarında Yapılan Yenilikler

• Medreselerin yanında Avrupa tarzında eğitim kurumları açıldı Bu dönemde İlköğretimin zorunluluğu kabul edildi
IIMahmut döneminde Avruba tarzında sivil tarzında okulların açılması Osmanlı ülkesinde kültür çatışmasına neden oldu Eğitimde doğan bu iki başlılşık Cumhiriyet dönemine kadar devam ettiTevhid-iTedrisat Kanunu'yla ikilik oratadan kaldırılmıştır

• İlk defa bu dönemde Fransa’ya öğrenci gönderilmiş yabancı dil bilen Müslüman çevirmenler yetiştirilmiştir
Ekonomi Alanında Yapılan Yenilikler

• Vergilendirmede adalet esasları göz önüne alınmış ve bazı vergiler kaldırılmıştır

• Yerli malların kullanılması teşvik edilmiştir Osmanlı parasının dışarıya çıkışını önlemek için yabancı kumaştan elbise yapılması yasaklanmıştır

• Yeni kurulan ordunun elbise ve ayakkabı ihtiyacının karşılanması için Bakırköy’de bez Eyüp’te iplik İzmit’te çuha ve Beykoz’da deri fabrikaları kurulmuştur

• Osmanlı tüccarlarının yabancı tüccarlarla rekabet edebilmesi için gümrük vergilerinde kolaylık sağlanmıştır
Tanzimat Dönemi (1839 - 1876)
Tazminat Fermanı
Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinde;

• Osmanlı Devleti’nin varlığını kendi kuvvetiyle koruyamayacağını anlamasından sonra Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak istemesi

• Rusya’nın Hristiyan halka yeni haklar verilmesi için yaptığı baskıların önlenmek istenmesi

• Osmanlı Devleti’nin kanunlarda bazı düzenlemeler yapmak istemesi
gibi nedenler etkili olmuştur

1 Müslüman ve Hristiyan bütün halkın ırz namus can ve mal güvenliği devletin güvencesi altında olacaktır
Bu hükümle; din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin halka eşitlik ve devlet güvencesi verilmiştir

2 Vergiler herkesin gelirine göre düzenli bir şekilde toplanacaktır
Bu hükümle; vergilerin toplanmasındaki eşitsizlik ve haksızlıklar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır

3 Askerlik işleri düzene konulacak askere alma ve terhis işleri sağlam esaslara bağlanacaktır
Bu hükümle;

• Askerlikte ocak usulü ortadan kaldırılmış askerlik vatan görevi haline getirilmiştir

• Hristiyanların askerlik yapması zorunlu hale getirilmiştir

4 Mahkemeler açık olarak yapılacak ve hiç kimse haksız yere idam edilmeyecektir

5 Herkes mal ve mülküne sahip olacak miras bırakabilecek ve müsadere kaldırılacaktır
Bu hükümle; şahısların mülkiyet hakkı devlet garantisi altına alınmıştır Böylece sermaye birikimine ortam hazırlanmıştır

6 Rüşvet ve iltimas kaldırılacaktır

7 Herkes kanun önünde eşit olacaktır
Bu hükümle; tüm Osmanlı vatandaşları arasında eşitliğin sağlanması istenmiş bu durum Osmanlıcılık fikrine esas olmuştur
Patişah Abdülmecit Tanzimat Fermanı'yla açıklanan hükümlere uyaçağınafermana dayanarak yapılacak bütün yasaları uygulayacağına yemin etmiştirBöylece patişah;
- Yetkişlerini kendi rızasıyla kısıtlamıştır
- Kendi gücü üzerinde konun gücünü kapul etmiştir
Islahat Fermanı
Islahat Fermanı’nın başlıca maddeleri şunlardır:

1 Din ve mezhep özgürlüğü sağlanacak okul kilise ve hastane gibi binalar tamir ve yeniden inşaa edilebilecektir
Bu hükümle; Hristiyanlara tam bir dini serbestiyet getirilmiş açılan okullar milli isyanların artmasına neden olmuştur

2 Hristiyan ve Musevilere karşı küçük düşürücü sözler ve deyimler kullanılmayacaktır
Bu hükümle; gayrimüslimlerin isyanlarının önlenmesi ve Müslüman – Hristiyan çatışmasının ortadan kaldırılması amaçlanmıştır

3 Hristiyan ve Museviler devlet memuru olabilecek çeşitli okullara girebilecektir
Bu hükümle; Hristiyanlarla Müslümanlar arasındaki en önemli ayrılık giderilmiştir

4 İşkence dayak ve angarya kaldırılacaktır

5 Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak ve iltizam usulü kaldırılacaktır

6 Askerlik için nakdi bedel kabul edilecektir
Bu hükümle; Hristiyanlar para ödeyerek askerlik görevinden muaf tutulmuştur

7 Hristiyanların il meclisine üye olmaları kabul edilecektir
Islahat Fermânı’ndan sonra Hristiyanların çoğunlukta olduğu yerlerde yerel yönetim Hristiyanların denetimine geçti Bu da devletin parçalanmasını hızlandırmıştır

8 Yapılacak antlaşmalarla yabancı uyruklular vergilerini vermek şartıyla mal ve mülk sahibi olabileceklerdir
Bu hüküm yabancı sermayenin ülkede yatırım yapmasına olanak sağlamıştır

9 Mahkemeler açık yapılacak herkes kendi dinine göre yemin edecektir

10 Patrikhanede yeni meclisler kurulacak bu meclislerin aldığı kararlar Babıali tarafından tasdik edildikten sonra yürürlüğe girecektir
Bu hüküm Balkanlarda yeni Hristiyan devletlerin kurulmasına yol açmıştır

11 Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecektir
Meşrutiyet Dönemi
1 I Meşrutiyet’in İlanı ve Kanun–ı Esasi
I Meşrutiyet’in ilan edilmesinde;

• Yeni Osmanlıların Meşrutiyet’in ilan edilmesi için çalışmaları

• İstanbul Konferansı’nda Osmanlı Devleti aleyhine karar alınmasının önlenmek istenmesi

• İmparatorluk içindeki ulusların isyan etmelerinin önlenmek istenmesi
etkili olmuştur
Kanun–ı Esasi’nin Önemli Maddeleri

1 Saltanat ve hilafet hakkı ve makamı Osmanoğulları soyunun en büyük erkek evladına aittir
Bu madde Osmanlı Meşrutiyeti’nin monarşik karakter taşıdığını göstermektedir

2 Devletin dini İslam’dır Yasalar dini hükümlere aykırı olamaz
Bu madde Osmanlı anayasasının teokratik ağırlıklı bir yapıya sahip olduğunu gösterir

3 Yasama görevi; Âyan Meclisi ve Mebusan Meclisi’ne verilmiştir

4 Ayan Meclisi üyeleri padişah tarafından ölünceye kadar tayin edilebilecekti Mebusan Meclisi’nin üyeleri dört yılda bir yapılan seçimle her ellibin Osmanlı erkeğinin seçeceği milletvekillerinden oluşacaktır
Osmanlı Devleti’nde parlamenter sisteme geçilmiştir

5 Yürütme yetkisi; başında padişahın bulunduğu Bakanlar Kurulu’na (Heyet-i Vükela’ya) verilmiştir

6 Kanun teklifini sadece hükümet yapabilecektir
Bu maddeler Mebuslar Meclisi’nin etkinliğini azaltmış ve bir danışma meclisi durumuna düşürmüştür

7 Bakanlar Kurulu’nun başkan ve bakanlarını padişah seçer atar ve gerektiğinde azleder

8 Mebuslar Meclisi’nin başkanı ve iki yardımcısı Meclisin gösterdiği adaylar arasından padişah tarafından seçilir

9 Meclisi açmak ve kapatmak padişaha aittir

10 Hükümet Meclise karşı değil padişaha karşı sorumlu olacaktır
Bu madde padişahın yetkilerinin milli iradenin üstünde olduğunu göstermektedir

11-25-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	17. 18.Ve 19 Yüzyıllarda İslahat Hareketleri • Görevden alınan veya ölen devlet adamlarının mal varlığına el koymak demek olan müsadere usulü kaldırıldı Böylece II Mahmut mülkiyet hakkının güvence altına alınmasını amaçlamıştır • Osmanlı uyruğundaki herkese tam bir din ve mezhep özgürlüğü tanınmıştır • İller merkeze bağlanmış ve âyanlıklar kaldırılmıştır • Anadolu ve Rumeli’de ilk defa askeri amaçlı nüfus sayımı yapılmıştır (1831) Eğitim ve Kültür Alanlarında Yapılan Yenilikler • Medreselerin yanında Avrupa tarzında eğitim kurumları açıldı Bu dönemde İlköğretimin zorunluluğu kabul edildi IIMahmut döneminde Avruba tarzında sivil tarzında okulların açılması Osmanlı ülkesinde kültür çatışmasına neden oldu Eğitimde doğan bu iki başlılşık Cumhiriyet dönemine kadar devam ettiTevhid-iTedrisat Kanunu'yla ikilik oratadan kaldırılmıştır • İlk defa bu dönemde Fransa’ya öğrenci gönderilmiş yabancı dil bilen Müslüman çevirmenler yetiştirilmiştir Ekonomi Alanında Yapılan Yenilikler • Vergilendirmede adalet esasları göz önüne alınmış ve bazı vergiler kaldırılmıştır • Yerli malların kullanılması teşvik edilmiştir Osmanlı parasının dışarıya çıkışını önlemek için yabancı kumaştan elbise yapılması yasaklanmıştır • Yeni kurulan ordunun elbise ve ayakkabı ihtiyacının karşılanması için Bakırköy’de bez Eyüp’te iplik İzmit’te çuha ve Beykoz’da deri fabrikaları kurulmuştur • Osmanlı tüccarlarının yabancı tüccarlarla rekabet edebilmesi için gümrük vergilerinde kolaylık sağlanmıştır Tanzimat Dönemi (1839 - 1876) Tazminat Fermanı Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinde; • Osmanlı Devleti’nin varlığını kendi kuvvetiyle koruyamayacağını anlamasından sonra Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak istemesi • Rusya’nın Hristiyan halka yeni haklar verilmesi için yaptığı baskıların önlenmek istenmesi • Osmanlı Devleti’nin kanunlarda bazı düzenlemeler yapmak istemesi gibi nedenler etkili olmuştur 1 Müslüman ve Hristiyan bütün halkın ırz namus can ve mal güvenliği devletin güvencesi altında olacaktır Bu hükümle; din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin halka eşitlik ve devlet güvencesi verilmiştir 2 Vergiler herkesin gelirine göre düzenli bir şekilde toplanacaktır Bu hükümle; vergilerin toplanmasındaki eşitsizlik ve haksızlıklar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır 3 Askerlik işleri düzene konulacak askere alma ve terhis işleri sağlam esaslara bağlanacaktır Bu hükümle; • Askerlikte ocak usulü ortadan kaldırılmış askerlik vatan görevi haline getirilmiştir • Hristiyanların askerlik yapması zorunlu hale getirilmiştir 4 Mahkemeler açık olarak yapılacak ve hiç kimse haksız yere idam edilmeyecektir 5 Herkes mal ve mülküne sahip olacak miras bırakabilecek ve müsadere kaldırılacaktır Bu hükümle; şahısların mülkiyet hakkı devlet garantisi altına alınmıştır Böylece sermaye birikimine ortam hazırlanmıştır 6 Rüşvet ve iltimas kaldırılacaktır 7 Herkes kanun önünde eşit olacaktır Bu hükümle; tüm Osmanlı vatandaşları arasında eşitliğin sağlanması istenmiş bu durum Osmanlıcılık fikrine esas olmuştur Patişah Abdülmecit Tanzimat Fermanı'yla açıklanan hükümlere uyaçağınafermana dayanarak yapılacak bütün yasaları uygulayacağına yemin etmiştirBöylece patişah; - Yetkişlerini kendi rızasıyla kısıtlamıştır - Kendi gücü üzerinde konun gücünü kapul etmiştir Islahat Fermanı Islahat Fermanı’nın başlıca maddeleri şunlardır: 1 Din ve mezhep özgürlüğü sağlanacak okul kilise ve hastane gibi binalar tamir ve yeniden inşaa edilebilecektir Bu hükümle; Hristiyanlara tam bir dini serbestiyet getirilmiş açılan okullar milli isyanların artmasına neden olmuştur 2 Hristiyan ve Musevilere karşı küçük düşürücü sözler ve deyimler kullanılmayacaktır Bu hükümle; gayrimüslimlerin isyanlarının önlenmesi ve Müslüman – Hristiyan çatışmasının ortadan kaldırılması amaçlanmıştır 3 Hristiyan ve Museviler devlet memuru olabilecek çeşitli okullara girebilecektir Bu hükümle; Hristiyanlarla Müslümanlar arasındaki en önemli ayrılık giderilmiştir 4 İşkence dayak ve angarya kaldırılacaktır 5 Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak ve iltizam usulü kaldırılacaktır 6 Askerlik için nakdi bedel kabul edilecektir Bu hükümle; Hristiyanlar para ödeyerek askerlik görevinden muaf tutulmuştur 7 Hristiyanların il meclisine üye olmaları kabul edilecektir Islahat Fermânı’ndan sonra Hristiyanların çoğunlukta olduğu yerlerde yerel yönetim Hristiyanların denetimine geçti Bu da devletin parçalanmasını hızlandırmıştır 8 Yapılacak antlaşmalarla yabancı uyruklular vergilerini vermek şartıyla mal ve mülk sahibi olabileceklerdir Bu hüküm yabancı sermayenin ülkede yatırım yapmasına olanak sağlamıştır 9 Mahkemeler açık yapılacak herkes kendi dinine göre yemin edecektir 10 Patrikhanede yeni meclisler kurulacak bu meclislerin aldığı kararlar Babıali tarafından tasdik edildikten sonra yürürlüğe girecektir Bu hüküm Balkanlarda yeni Hristiyan devletlerin kurulmasına yol açmıştır 11 Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecektir Meşrutiyet Dönemi 1 I Meşrutiyet’in İlanı ve Kanun–ı Esasi I Meşrutiyet’in ilan edilmesinde; • Yeni Osmanlıların Meşrutiyet’in ilan edilmesi için çalışmaları • İstanbul Konferansı’nda Osmanlı Devleti aleyhine karar alınmasının önlenmek istenmesi • İmparatorluk içindeki ulusların isyan etmelerinin önlenmek istenmesi etkili olmuştur Kanun–ı Esasi’nin Önemli Maddeleri 1 Saltanat ve hilafet hakkı ve makamı Osmanoğulları soyunun en büyük erkek evladına aittir Bu madde Osmanlı Meşrutiyeti’nin monarşik karakter taşıdığını göstermektedir 2 Devletin dini İslam’dır Yasalar dini hükümlere aykırı olamaz Bu madde Osmanlı anayasasının teokratik ağırlıklı bir yapıya sahip olduğunu gösterir 3 Yasama görevi; Âyan Meclisi ve Mebusan Meclisi’ne verilmiştir 4 Ayan Meclisi üyeleri padişah tarafından ölünceye kadar tayin edilebilecekti Mebusan Meclisi’nin üyeleri dört yılda bir yapılan seçimle her ellibin Osmanlı erkeğinin seçeceği milletvekillerinden oluşacaktır Osmanlı Devleti’nde parlamenter sisteme geçilmiştir 5 Yürütme yetkisi; başında padişahın bulunduğu Bakanlar Kurulu’na (Heyet-i Vükela’ya) verilmiştir 6 Kanun teklifini sadece hükümet yapabilecektir Bu maddeler Mebuslar Meclisi’nin etkinliğini azaltmış ve bir danışma meclisi durumuna düşürmüştür 7 Bakanlar Kurulu’nun başkan ve bakanlarını padişah seçer atar ve gerektiğinde azleder 8 Mebuslar Meclisi’nin başkanı ve iki yardımcısı Meclisin gösterdiği adaylar arasından padişah tarafından seçilir 9 Meclisi açmak ve kapatmak padişaha aittir 10 Hükümet Meclise karşı değil padişaha karşı sorumlu olacaktır Bu madde padişahın yetkilerinin milli iradenin üstünde olduğunu göstermektedir