Rusya, Gürcistan’A Nasıl Yerleşti?

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

1578’de ise

Osmanlı kuvvetleri bütün Transkafkasya’yı ve Tiflis’i alacaklardı

Ancak Sultan III

Murad döneminde

Lala Mustafa Paşa’nın serdarlığında yapılan bu ‘Gürcistan Seferi’

İran ile

uzun süren aralıklarla devam edecek yeni bir savaşa yol açacaktı

İran’da Safevî devletinin başındaki Şah Abbas (1587-1629)

sonunda bu bölgeye egemen olacak ve binlerce Hıristiyan Gürcü’yü İran’ın uzak bölgelerine sürecekti

1720’lerin başına kadar da

Gürcitan

Safevî Hanedanı şahlarının egemenliği altında

genel valiler tarafından yönetilecekti

1722’de Safevî Hanedanı çöktüğünde

hem Osmanlı hem de Rus yönetimleri Gürcistan toprakları için harekete geçecekti

Rus çarı ‘Büyük Petro’ birliklerine

İran’ın egemenliği altındaki Gürcistan’ın doğusundaki toprakları istila emri verecek ve Kartli kralı VI

Vahtang da

Ruslara yardımcı olacaktı

Ancak Rus birlikleri geri püskürtüecek; İran şahı da

ülkenin tahtını

Kahetiya kralına bırakacak

Kartli kralı VI

Vahtang da

tam bin 200 adamıyla birlikte

1724 Temmuz’unda Rusya’ya sığınacaktı

İşte bu Kafkas kökenli savaşçılar

Rus ordusunun komutanları tarafından kurulan özel bir alayın birliklerinin başlarına subay olarak atandılar

Vahtang’ın iki oğlu ise

Rus ordusunda general oldular

Daha sonraları Rusya

İran’ın bölüşülmesi için Osmanlı ile İstanbul Antlaşması’nı imzaladı ve 1734’e

yani Kırım hanlarının Gürcistan üzerinden İran Seferi’ne katılmalarına Rusya’nın engel oluşuna kadar

çarlık

Gürcistan’a ilgisini azalttı

Gözlerini

güneydoğu Avrupa’ya çevirmişti

Fakat 1795’te İran kuvvetlerinin Tiflis’i yağmalaması sonrasında

Ruslar Kartliya krallığına yardım ellerini uzattılar

1800’ün Aralık ayında da

Rus çarı I

Pavel

Doğu Gürcistan Krallığı’nın ortadan kaldırılmasına karar verdi

Ondan sonra gelen I

Aleksandr’ın bu kararı uygulamaya koyması

bölgede yeni dengeler oluşturdu… 1783 Antlaşması’na aykırı olarak

bölgeye Rus askerî valileri atanmaya başlandı

24 Temmuz 1783’te Rusların çariçesi Büyük Katherina (1729-1796) ile

Nadir Şah’ın Kartliya kralığının başına getirdiği Bagratlıların Kakia Hanedanı’nından Teymuraz’ın (1744-1762) oğlu II

Erekle’nin Georgievsk’te yaptıkları antlaşma

bir himaye akdiydi

Bu antlaşmaya göre

Rusya

Gürcistan’ın bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü garanti altına alıyor

Erekle de

Rusların uyruğu olmayı kabul ediyordu

Erekle’nin Rusya’ya dönük bu siyasetinin altında da belirli ölçülerde

Dağıstan’dan

Lezgilerden gelen baskı ve akın tehditleri yatıyordu

Kartliya ve Kahetiya krallıklarını birleştirerek

merkezi Gürcistan olan bir Kafkas devletleri birliği kurmaya çalışıyordu…
Rus çarı I

Aleksandr’ın atadığı askerî valiler de

Gürcistan’da halk ayaklanmalarına yol açacak aaafî yönetimler uygulayacaklardı

1803-1804 yıllarında

Gürcistan’ın üç batı eyaleti de Rusya’ya bağlandı

Bu arada

1798’den itibaren

İran’a karşı Osmanlı ile ittifak kurmuş olan Rusya

bu ittifakın bozulmasıyla

Kafkasya Müslümanlarının baş kaldırabileceği olasılığını gündeme getirdi

Bu tavır Rusya’yı

Kafkasya’ya ve özellikle de Gürcistan’a bir ‘özel kuvvet’ gönderme noktasına getirdi

Ermelof adındaki bir komutanın başında bulunduğu bu kuvvetler

1816’da

Çerkezlere

Kabardaylılara

Çeçenlere

Lezgilere ve Osetyalılara ve bu arada

kendi kiliselerinin Rus Kilisesi’ne bağlanmasını istemeyen Gürcülere gözdağı verdi

Kafkasya’yı dev bir hapishane olarak gören bu komutan

ilk baskınını

“hırsızların en kötüsü” olarak adlandırdığı Çeçenlere yaptı

1825-26 yıllarında

Dağıstan ve Batı Gürcistan’a sefer düzenledi

Çeçen isyanını bastırdı

Ermelof’un ardından gelen Rus generali Paskiyeviç de

Kafkasya’yı Rus otoritesi altına sokmakta pek çok sıkıntıyla karşılaştı

İran’la

daha sonra da Osmanlı ile yeni savaşlara girişen Rusya

özellikle 1830’dan itibaren

efsanevî Şeyh Şamil’in başkaldırısıyla uğraştı

Şeyh Şamil

1859’da Rusya’ya boyun eğmek zorunda kaldı

1864’te ‘son dağlılar’ yenilgiye uğratıldı

400 bin Çerkez

Osmanlı topraklarına göç etmek zorunda bırakıldı

1829’dan 1864’e uzanan süreçte

Guria

Mingrelia

Svanetia ve Abhazya

birer birer Çarlık Rusya’sına katıldılar

1914’ e kadar

Kafkasya sakin yıllar geçirdi

I

Dünya Savaşı’nın sonunda

Mayıs 1918’de

Ermenistan ve Azerbaycan ile birlikte

Gürcistan da bağımsızlığını ilan etti

Ancak üç yıl sonra Bolşevikler bu üç cumhuriyeti de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne kattılar

1924’teki Menşevik isyanı bastırıldı ve daha sonraları

toprakları kolektifleştirme siyaseti birçok karışıklığa yol açtı

Bu arada 60 bin kişi öldürülürken

200 bin kişi de sürgün edildi

1944’te

Almanlara yataklık yaptıklarından şüphelenilen 150 bin Misket de sürgüne yollandı

Böylesi bir geçmişe sahip olan Gürcistan’ın

Sovyetler Birliği’nin daha ilk çatırdamalarında

bağımsızlık ilanı talebinde ilk sıralarda yer almasına şaşırmak gerekir: Mart 1991’de

Gürcistan yüzde 99 oranında bağımsızlıktan yana oy kullandı

Ancak bu yeni dönemde

gerek Abhazların

gerekse Güney Osetya ve Acaristan’ın sorunları

Gürcistan’ın yakasını bırakmayacaktı

11-25-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Rusya, Gürcistan’A Nasıl Yerleşti? 1578’de ise Osmanlı kuvvetleri bütün Transkafkasya’yı ve Tiflis’i alacaklardı Ancak Sultan III Murad döneminde Lala Mustafa Paşa’nın serdarlığında yapılan bu ‘Gürcistan Seferi’ İran ile uzun süren aralıklarla devam edecek yeni bir savaşa yol açacaktı İran’da Safevî devletinin başındaki Şah Abbas (1587-1629) sonunda bu bölgeye egemen olacak ve binlerce Hıristiyan Gürcü’yü İran’ın uzak bölgelerine sürecekti 1720’lerin başına kadar da Gürcitan Safevî Hanedanı şahlarının egemenliği altında genel valiler tarafından yönetilecekti 1722’de Safevî Hanedanı çöktüğünde hem Osmanlı hem de Rus yönetimleri Gürcistan toprakları için harekete geçecekti Rus çarı ‘Büyük Petro’ birliklerine İran’ın egemenliği altındaki Gürcistan’ın doğusundaki toprakları istila emri verecek ve Kartli kralı VI Vahtang da Ruslara yardımcı olacaktı Ancak Rus birlikleri geri püskürtüecek; İran şahı da ülkenin tahtını Kahetiya kralına bırakacak Kartli kralı VI Vahtang da tam bin 200 adamıyla birlikte 1724 Temmuz’unda Rusya’ya sığınacaktı İşte bu Kafkas kökenli savaşçılar Rus ordusunun komutanları tarafından kurulan özel bir alayın birliklerinin başlarına subay olarak atandılar Vahtang’ın iki oğlu ise Rus ordusunda general oldular Daha sonraları Rusya İran’ın bölüşülmesi için Osmanlı ile İstanbul Antlaşması’nı imzaladı ve 1734’e yani Kırım hanlarının Gürcistan üzerinden İran Seferi’ne katılmalarına Rusya’nın engel oluşuna kadar çarlık Gürcistan’a ilgisini azalttı Gözlerini güneydoğu Avrupa’ya çevirmişti Fakat 1795’te İran kuvvetlerinin Tiflis’i yağmalaması sonrasında Ruslar Kartliya krallığına yardım ellerini uzattılar 1800’ün Aralık ayında da Rus çarı I Pavel Doğu Gürcistan Krallığı’nın ortadan kaldırılmasına karar verdi Ondan sonra gelen I Aleksandr’ın bu kararı uygulamaya koyması bölgede yeni dengeler oluşturdu… 1783 Antlaşması’na aykırı olarak bölgeye Rus askerî valileri atanmaya başlandı 24 Temmuz 1783’te Rusların çariçesi Büyük Katherina (1729-1796) ile Nadir Şah’ın Kartliya kralığının başına getirdiği Bagratlıların Kakia Hanedanı’nından Teymuraz’ın (1744-1762) oğlu II Erekle’nin Georgievsk’te yaptıkları antlaşma bir himaye akdiydi Bu antlaşmaya göre Rusya Gürcistan’ın bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü garanti altına alıyor Erekle de Rusların uyruğu olmayı kabul ediyordu Erekle’nin Rusya’ya dönük bu siyasetinin altında da belirli ölçülerde Dağıstan’dan Lezgilerden gelen baskı ve akın tehditleri yatıyordu Kartliya ve Kahetiya krallıklarını birleştirerek merkezi Gürcistan olan bir Kafkas devletleri birliği kurmaya çalışıyordu… Rus çarı I Aleksandr’ın atadığı askerî valiler de Gürcistan’da halk ayaklanmalarına yol açacak aaafî yönetimler uygulayacaklardı 1803-1804 yıllarında Gürcistan’ın üç batı eyaleti de Rusya’ya bağlandı Bu arada 1798’den itibaren İran’a karşı Osmanlı ile ittifak kurmuş olan Rusya bu ittifakın bozulmasıyla Kafkasya Müslümanlarının baş kaldırabileceği olasılığını gündeme getirdi Bu tavır Rusya’yı Kafkasya’ya ve özellikle de Gürcistan’a bir ‘özel kuvvet’ gönderme noktasına getirdi Ermelof adındaki bir komutanın başında bulunduğu bu kuvvetler 1816’da Çerkezlere Kabardaylılara Çeçenlere Lezgilere ve Osetyalılara ve bu arada kendi kiliselerinin Rus Kilisesi’ne bağlanmasını istemeyen Gürcülere gözdağı verdi Kafkasya’yı dev bir hapishane olarak gören bu komutan ilk baskınını “hırsızların en kötüsü” olarak adlandırdığı Çeçenlere yaptı 1825-26 yıllarında Dağıstan ve Batı Gürcistan’a sefer düzenledi Çeçen isyanını bastırdı Ermelof’un ardından gelen Rus generali Paskiyeviç de Kafkasya’yı Rus otoritesi altına sokmakta pek çok sıkıntıyla karşılaştı İran’la daha sonra da Osmanlı ile yeni savaşlara girişen Rusya özellikle 1830’dan itibaren efsanevî Şeyh Şamil’in başkaldırısıyla uğraştı Şeyh Şamil 1859’da Rusya’ya boyun eğmek zorunda kaldı 1864’te ‘son dağlılar’ yenilgiye uğratıldı 400 bin Çerkez Osmanlı topraklarına göç etmek zorunda bırakıldı 1829’dan 1864’e uzanan süreçte Guria Mingrelia Svanetia ve Abhazya birer birer Çarlık Rusya’sına katıldılar 1914’ e kadar Kafkasya sakin yıllar geçirdi I Dünya Savaşı’nın sonunda Mayıs 1918’de Ermenistan ve Azerbaycan ile birlikte Gürcistan da bağımsızlığını ilan etti Ancak üç yıl sonra Bolşevikler bu üç cumhuriyeti de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne kattılar 1924’teki Menşevik isyanı bastırıldı ve daha sonraları toprakları kolektifleştirme siyaseti birçok karışıklığa yol açtı Bu arada 60 bin kişi öldürülürken 200 bin kişi de sürgün edildi 1944’te Almanlara yataklık yaptıklarından şüphelenilen 150 bin Misket de sürgüne yollandı Böylesi bir geçmişe sahip olan Gürcistan’ın Sovyetler Birliği’nin daha ilk çatırdamalarında bağımsızlık ilanı talebinde ilk sıralarda yer almasına şaşırmak gerekir: Mart 1991’de Gürcistan yüzde 99 oranında bağımsızlıktan yana oy kullandı Ancak bu yeni dönemde gerek Abhazların gerekse Güney Osetya ve Acaristan’ın sorunları Gürcistan’ın yakasını bırakmayacaktı