Sebe Halkı Ve Arym Sely

"Andolsun Sebe' (halky)nyn oturdu?u yerlerde de bir ayet vardyr (Evleri) Sa?dan ve soldan iki bahçeliydi (Onlara demi?tik ki böylece biz de onlara Arim selini gönderdik" (Sebe Suresi 15-16)

Sebe Halky Ad Kavmi bölümünde bahsetti?imiz Güney Arabistan'da ya?amy? olan dört büyük uygarlyktan birisidir Bu kavmin kurulu? tarihi hakkyndaki tahminler MÖ 1000-750 seneleri arasynda de?i?ir yykyly?y da MS 550'li yyllarda Yranlylar'yn ve Müslüman Araplar'yn iki yüzyyl süren saldyrylaryyla olmu?tur

Sebe Devleti'nin kurulu? tarihi anla?mazlyk konusudur Sebe Kavmi devlet tutanaklaryny MÖ 600'lü yyllarda i?lemeye ba?lamy?ty Bu sebeple Sebeliler'in bu tarihten öncesine ait kayytlary bulunmamaktadyr

Sebe Kavmi'nden bahseden en eski kaynaklar Asur kraly II Sargon'un zamanyndan kalma sava? yyllyklarydyr (MÖ 722-705) Sargon bu yazytlarda kendisine vergi ödeyen devletlerden söz ederken Sebe Kraly Yis'i-amara'dan bahsetmektedir Bu kayyt Sebe Devleti hakkynda bilgi veren en eski yazyly kaynaktyr Ancak sadece bu kayna?a dayanarak Sebe Devleti'nin MÖ 700 yylynda kuruldu?unu söylemek do?ru olmayacaktyr; zira Sebe Devleti'nin yazyly kaynaklara geçirilmeden uzun bir ömür sürmü? olmasy oldukça kuvvetli bir ihtimaldir Yani Sebe Devleti'nin tarihi bilinenden çok daha eskilere dayanyyor olabilir Nitekim Ur Krally?y'nyn son hükümdarlaryndan Arad-Nannar'yn kitabelerinde "Sebeliler memleketi" anlamyna geldi?i dü?ünülen "Sabum" kelimesi yer almaktadyr1 E?er bu kelimenin gerçek anlamy buysa bu Sebe devletinin tarihinin MÖ 2500'lü yyllara kadar uzandy?yny gösterir

Sebe Kavmi'ne ait dikde yazylmy? yazylar
Sebe kavmini anlatan tarihi kaynaklar bunun Fenikeliler gibi yo?un ticari faaliyetlerde bulunan bir devlet oldu?unu söylerler Buna göre Kuzey Arabistan ticaret yollarynyn bir kysmy bu kavmin elindeydi Sebeli tüccarlaryn Kuzey Arabistan yoluyla Akdeniz'e ve Gazze'ye mal götürebilmeleri için bütün o bölgelerin yeni hakimi olan II Sargon'dan izin almalary veya ona vergi vermeleri gerekiyordu Bunlaryn Asur Krally?y'na vergi vermeye ba?lamalaryyla beraber isimleri de bu devletin yyllyklaryna i?lenmeye ba?lady

Sebeliler tarihte medeni bir kavim olarak bilinmi?lerdir Sebe hükümdarlarynyn yazytlarynda "onarma" "vakfetme" "in?a etme" gibi kelimeler a?yrlyktadyr Bu kavmin en önemli eserlerinden olan Marib Barajy da ula?tyklary teknolojik seviyenin önemli göstergelerindendir

Sebe devleti bölgenin en güçlü ordularyndan birisine sahipti Ordusu sayesinde yayylmacy bir politika izleyebiliyordu Eski Kataban devleti topraklaryny ele geçirmi?ti Afrika kytasynda birçok topra?a sahipti MÖ 24 yylynda ba?kenti Marib'e sefer yapan dönemin tarty?masyz en güçlü devleti olan Roma Ymparatorlu?u'nun Mysyr valisi Marcus Aelius Gallus yönetimindeki bir ordusunu a?yr bir yenilgiye u?ratmy?ty Sebe ylymly bir politika izleyen ancak gerekti?inde ?iddet kullanmaktan da çekinmeyen güçlü bir devlet tablosu çiziyordu Geli?mi? kültürü ve ordusuyla Sebe devleti tam anlamyyla zamanynda o bölgenin bir "süper gücü" idi

Sebe devletinin bu dikkat çekici derecede güçlü ordusundan Kuran'da da bahsedilmektedir Sebe ordusunun komutanlarynyn Kuran'da aktarylan bir ifadesi bu ordunun kendisine ne kadar güvendi?ini göstermektedir Komutanlar Sebe'nin kadyn yöneticisine (Melikesi'ne) ?öyle derler:

Biz kuvvet sahibiyiz ve zorlu sava?çylaryz Y? hususunda karar senindir artyk sen bak neyi emredersen (biz uygularyz) (Neml Suresi 33)

Sebe ülkesinin ba?kenti bulundu?u co?rafyanyn avantajly konumu sebebiyle oldukça zenginle?mi? olan Marib idi Ba?kent bölgede bulunan Adhana Irma?y'nyn çok yakynyndaydy Bu nehrin Cebel Balak'a girdi?i nokta baraj yapymyna çok uygundu; bundan yararlanan Sebeliler de daha uygarlyklaryny kurma a?amasyndayken buraya bir baraj in?a etmi?ler ve sulama yapmaya ba?lamy?lardy Bu baraj sayesinde de çok ileri bir refah seviyesine kavu?mu?lardy Ba?kent Marib o dönemin en geli?mi? ?ehirlerinden bir tanesiydi bölgeyi gezen ve bu diyary oldukça öven Yunanly yazar Pliny buranyn ne kadar ye?il bir bölge oldu?undan bahsetmekteydi

Marib'deki bu barajyn yüksekli?i 16 metre geni?li?i 60 metre ve uzunlu?u da 620 metreydi Hesaplara göre baraj aracyly?yyla sulanabilen toplam alan 9600 hektardy ki bunun 5300 hektary güney geri kalany ise kuzey ovasyna aitti Bu iki ova Sebe kitabelerinde bazen "Marib ve iki ova" diye anylyrdy3 Y?te Kuran'daki "sa?dan ve soldan iki bahçe" ifadesi muhtemelen bu iki vadideki gösteri?li ba? ve bahçelere i?aret eder Bu baraj ve sulama tesisleri sayesinde bölge Yemen'in en iyi sulanan ve en verimli kesimi olarak ün yapmy?ty Fransyz J Holevy ve Avusturyaly Glaser Marib setinin çok eski devirlerden beri var oldu?unu yazyly belgelerle ispat ettiler Himer lehçesiyle yazylan belgelerde bu barajyn ülke topraklaryny verimli kyldy?y yazylyydy

Bu baraj MS 5 ve 6 yüzyyllarda geni? çaply onarymlar görmü?tü Ancak bu onarymlar barajyn MS 542 yylynda yykylmasyny önleyemedi Bu tarihte yykylan baraj Kuran'da bahsedilen "Arim seli"ne yol açmy? ve büyük tahribata neden olmu?tu Sebe Halky'nyn yüzlerce seneden beri i?letmekte oldu?u ba?lary bahçeleri ve tarym alanlary tamamen yok olmu?tu Barajyn yykylmasyndan sonra Sebe Kavmi'nin de hyzly bir gerileme sürecine girdi?i görülmektedir; barajyn yykylmasyyla ba?layan bu sürecin sonunda Sebe devletinin de sonu gelmi?tir