Hazro≫Diyarbakır

Hazro Diyarbakır'ın kuzeydoğusunda bulunan küçük bir dağ ilçesidir İlçenin güneyi ovalık kuzey kısmı ise çok dağlık bir yapıya sahiptir Çevresine göre yüksekte bulunan ilçe merkezi daha fazla yağış alıp yazları daha serin ve kışları daha çok karyağışlı görülür
Denizden yüksekliği 1030 m olan Hazro Hacertum (Uzuncaeski) dağı eteklerinde kurulmuştur İlçenin kuzeyinde Lice Doğu ve Güneydoğusunda Silvan batısında Kocaköy Güneybatısında Diyarbakır kent merkezi bulunmaktadır Karasal iklimin hüküm sürdüğü Hazro ilçesinin en önemli akarsuyu olan Zuğur Çayı Zergüş mevkiinde doğarak Bismil ilçesi yakınlarında Dicle nehrine karışmaktadır
İlçe sınırları içerisinde bulunan Terçil Ayındar ve Mihrani kalelerinin kalıntıları yöre tarihinin çok eskilere dayandığını göstermektedir Asurlular vaktinde yörede kurulan “HATARO” adlı Tercil Kalesi’nden adını alan Hazro ilk çağlardan buyana sırasıyla Perslerin Makedonya Krallığını Roma ve Bizans İmparatorluklarının idaresinde bulunmuştur İslamiyet’in Anadolu’ya yayılmasıyla birlikte Halife Ömer vaktinde Müslümanların eline geçen Hazro bu tarihten itibaren bölgede kurulan Müslüman beylik ve emirlikler arasında sık sık el değiştirmiştir
Türklerin 1015 tarihinden sonra Anadolu’ya yaptıkları keşif hareketleri sırasında uğrak yerlerinden biri olan Hazro Malazgirt Savaşı’ndan sonra ilk Türk yerleşim yerlerinden birisi olmuştur 11 yüzyılın sonlarına doğru Büyük Selçuklu İmparatorluğu’na bağlanan bölge daha sonra Selçuklulara bağlı Anadolu Beylikleri tarafından yönetilmiştir 14 yüzyılın başlarında Anadolu’daki Selçuklu hakimiyeti sarsılınca İlhanlı Devleti’ne bağlı Mardin Artuklularının eline geçen yöre toprakları; 1393’te Timur’un Anadolu seferi sonucunda Akkoyunlu Devleti’nin idaresine verilmiştir 1502 tarihinden itibaren Safevilerin eline geçen Hazro ve çevresi Yavuz Sultan Selim’in 1515’te başlattığı Mısır Seferi esnasında Osmanlı Devleti’nin yönetimine girmiştir İlk önceleri Diyarbakır eyaletine bağlı bir sancak olan Hazro uzun bir süre bu statüsünü korumuştur Tazimat devrinde Mustafa Reşit Paşa vaktinde Silvan’a bağlı 63 köylü bir bucak haline getirilmiştir Birinci Dünya Savaşı’na kadar bu durumunu koruyan Hazro Güney Cephesinde görevli olan Mustafa Kemal tarafından ziyaret edilmiştir 1917 (Rumi 1333) tarihinde bir alay askeriyle Hazro’ya gelen Mustafa Kemal bölgenin ileri gelen beylerinden olan Mehmet BUDAK tarafından ağırlanmıştır O günün savaş şartlarında da vatanseverliğini gösteren Mehmet BUDAK Mustafa Kemal ve askerlerine yiyecek buğday birkaç kesim hayvan para ve altın vermiştir Atatürk Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Mehmet BUDAK’ın bu iyiliğini unutmamış kendisini meclise Millet Vekili olarak almıştır
Cumhuriyet Döneminin başlarında küçük bir bucak olan Hazro’da 1943’te belediye teşkilatı kurulmuş ardından ilçe Haziran 1954 tarihinde Silvan’dan ayrılarak Diyarbakır iline bağlı bir ilçe olmuştur
Diyarbakır-Silvan karayolunun 57km’de yol ayırımı ile 17km’de kuzey yönüne doğru asfalt bir yol ile ulaşılan Hazro Diyarbakır’ın küçük yerleşim yerlerinden biridir İlçenin 1970’lerden 1990’lı yıllara kadar nüfus grafiğine bakıldığında hızlı bir artış gözlenirken 1990’dan sonraki 10 yıllık zaman diliminde nüfusun yaklaşık % 50 ‘sinin terör nedeniyle göç ettiği anlaşılmıştır
Hazro ilçesinde 1970-1980 yılları arası kent nüfusunda bir değişim yaşanmazken 1980-1990 yılları arası kent nüfusu ikiye katlanmış 2000’li yıllara doğru ise ikiye katlanan bu nüfusun %40’nın ilçe dışına göç ettiği anlaşılmıştır 2000 yılından sonra ise Hazro merkez nüfusunun yörenin güven ortamına kavuşmasıyla tekrar artmaya başladığı gözlenmiştir İlçe kırsalında ise 1970’lerde 1990’a kadar nüfus düzenli olarak artarken 1990-1997 yılları arasında kent merkezinde yaşanan yaklaşık %40’lık azalmaya benzer oranda azalmıştır 1997-2000 yılları arasında artma eğilimi göstererek kaybettiği nüfusu 3 yıllık zaman diliminde geri çekmiştir
Hazro şehir nüfusu 1970 yılında 4321 iken 1980’de 4426 1990’da 8048 1997’de 5997 olarak açıklanmıştır 2000’de yapılan nüfus sayım sonuçlarına göre ise merkez nüfusu artarak 6130’a çıkmıştır Kırsal nüfus ise 1970’te 11989 1980’de 14548 1990’da 15923 iken 1997’de 10113’e düşmüştür 2000’de yapılan resmi nüfus sayımı sonuçlarına göre ise artarak 12566’ya çıkmıştır 1990 yılında toplam nüfusu 23971 1997’de 16110 olan Hazro’nun 2000 yılı resmi nüfus sayım sonuçlarına göre nüfusu 18678 olmuştur
İlçede tarımın ve hayvancılığın istihdam payı içindeki oranı %75 iken ticaret sanayi ve resmi kurumlarda çalışanların oranı %20 kayıp işgücü oranı ise %5’tir