Tarihi Süreçte Pontus Sorunu

PONTUS DEVLETİ KURMA ÇABALARI

Türkiye toprakları üzerinde ilk Pontus örgütlenmesi İnebolu'da halkın Manastır adını verdiği bir tepede Rum asıllı ABDli papaz olan Klematios tarafından gerçekleştirilmişti Pontus Derneği ise 1904 yılında Merzifon Amerikan Koleji'nde gizli olarak kurulmuş ve onu 1908'de Samsun'daki Yasal Savunma ve daha sonra Kutsal Anadolu Rum Dernekleri izlemiştir Böylece Pontus örgütlenmesi genişlemiş ve Batum'dan İnebolu'ya kadar olan bütün Karadeniz Bölgesi'nde bir çok şubeler açılmıştır

Rum-Pontus Derneği; Birinci Dünya Savaşı ve ardındaki yıllarda Karadeniz Bölgesi'nde bir çok etkinlikte bulunacak ve geniş çapta Türk soykırımına neden olacaktır Yasal Savunma Derneği bütün Anadolu'yu içine alan silahlanmış bir örgüt meydana getirmekle görevliydi Bu derneğin Samsun Metropolithanesi'nde elde edilen tüzüğüne göre: Ünye Fatsa Kırşehir Kavak İnebolu Havza Çarşamba Bafra Sinop Kayseri Ürgüp ve Tokat'ta şubeleri vardı Yaşı 20'nin üstünde olan her erkeğe silah dağıtılmıştı Kutsal Anadolu Rum Derneği bu derneğe para toplamak örgüte girmeyen veya yardım etmeyenleri korkutmak ve yurt dışı ile haberleşmede bulunmak amacıyla kurulmuştu 1908 Devrimi'nin hemen ardından Amasya Metropoliti Germanos tarafından ilk silahlı milis örgütü kurulmuştur Pontus Derneği 1909 yılında Trabzon Metropoliti aracılığıyla Atina'daki Küçük Asya Derneği'nin yönetimi altına girmiş ve bu dernek yayınladığı Pontus adlı bir kitapçık ile programını belirlemiştir

Birinci Dünya Savaşı'na kadar Pontus-Rum Devleti'nin kurulması bir düşünce konumunda iken savaşın çıkışıyla birlikte uygulamaya başlanmıştır Daha savaş öncesinde İtilaf Devletleri Trabzon'da Pontusçuların lideri Metropolid Hrisantos ile anlaşarak Türkiye'nin içeriden çökertilmesi için anlaşmaya varmışlardı Bu düşünce ile Türk orduları cephelerde savaşırken bir yandan düşmana casusluk yapmışlar diğer yandan bölge Rumları'na silah dağıtmışlardır Bunun için de Kafkasya'daki Rum tüccarlar ve Batum'da oluşturulan bir komite aracılığı ile Trabzon ve Samsun'a gizlice gönderilmiştir

Savaş sırasında seferberlik emrine uymayan Rumlar firar ederek Rum Çeteleri'ne katılmışlar ve Türk jandarması ile çatışmalara girmişlerdir Türk ahaliye karşı çalışan bu çetelerin amaçları:

1) Halkı korkutmak
2) Nüfusu azaltmak
3) Köyleri yakıp yıkmak
4) Hükümeti zayıf düşürmek
5) Orduyu zayıflatmak
6) Düşmana destek sağlamak
7) Bölgede Rum varlığını kanıtlamak
8) Pontus emellerini gerçekleştirmektir

Birinci Dünya Savaşı'nın ilk önemli Rum Çetesi Bafra'da ortaya çıkmıştır Bu Rum çetesinin ilk faaliyeti Kasnakçı Mermer köyünden iki Türk'ü diri diri yakmak suretiyle olmuştur Bunun ardından bir Türk köyü olan Çağşur'u yakmışlar ve halkını da çocuk yaşlı kadın demeden öldürmüşlerdir Rum çetelerin yardımıyla Ruslar 1916'da Trabzon'u ve Doğu Karadeniz'i işgal ettiler Ruslarla işbirliği yapan Rumlar Belediye Meclisi'nin tamamen Rumlardan oluşmasını sağladılar Rus işgali ile çevredeki Türk köylerine Pontusçuların baskını artarak devam etmiştir

Pontus faaliyetleri daha sonra Rusya Yunanistan Avrupa ve Amerika'da da hızlanmış ve uluslararası bir boyut kazanmıştır Örneğin 5 Mayıs 1917'de Tiflis'te "Yunanistan Kafkaslar Kongresi" yapılmıştır Bir başka konferans Karadeniz kıyı şehirlerinde yaşayan Rumların temsilcileri ile 1917 Ekim ayı Ortalarında Atina'da yapılmıştır Bundan amaç Sovyetleri'nin desteği ile yaratılan olumlu havadan yararlanarak Karadeniz kıyısında yaşayan bütün Rumları bağımsız bir devlet altında birleştirmekti Yine 1917'de Paris'te "Pontus Milli Merkezi" kurulmuş ayrıca ABD'de aynı amaçla özel bir komite oluşturulmuştur Eylül 1917 tarihinden itibaren de Paris'te Fransızca olarak "Journal Des Hellenes" ve "Mediterranee Orientale" Londra'da "Esperia" ve Atina'da yayınlanan çeşitli gazete ve bültenlerle yoğun bir propaganda başlatılmıştır

Hatta bu sırada Batum'da aslen Rum olan Rus subaylarından General Anonya'nın başkanlığında bir Rum tümeni kurulmuştur Bu tümenin sayısı 12000 kişiye yükselmiş ve 50000'e çıkarılması için hazırlıklar yapılmıştır

Fakat 1917 Bolşevik Devrimi üzerine bu tümen dağıtılmıştır Yalnız arta kalanları Türkiye'ye geçerek yurt içindeki çetelerin kumandasını üstlenmiştir Batum'daki bu Pontus faaliyetleri daha sonra Pontus Milli Meclisi'nin kurulmasıyla sonuçlanmıştır

Pont Ökzen ve çevresi halkından oluşup; ABD İsviçre İngiltere Yunanistan Mısır ve diğer ülkelerdeki temsilcilerin katılmasıyla Marsilya'da bir kongre düzenlendi Temmuz 1918'de Pontus'un bağımsızlığının ve Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkaslara giden Rumların eski vatanlarına dönme arzularının dile getirildiği bir başka Pontus Kongresi de Baku'de toplanmıştır Sonunda Ekim 1918'de ve Batum'da Pontus Ulusal Merkezi kurulmuştur Sonuç olarak Mondros Antlaşması imzalandığı zaman Türkiye dışındaki Pontus organizasyonu büyük oranda tamamlanmıştır