İç Ayaklanmalar Ve Bunlara Karşi Alinan Tedbirler

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

İÇ AYAKLANMALAR VE BUNLARA KARŞI
ALINAN TEDBİRLER

Ulusal Kurtuluş Savaşı boyunca Anadolu’ nun çeşitli yerlerinde birçok ayaklanmalar çıkmıştır

Bu isyan hareketlerini ikiye ayırmak gerekir

Bunların bir bölümü Türk topraklarını parçalayarak ya yeni bir devlet kurmaya ya da önce bir devlet olarak ortaya çıkıp

daha sonra başka bir devletin egemenliğini benimsemeye yönelik amaçlarla

diğer bölümü ise

saltanat ve hilafete geleneksel ve dinsel bakımdan bağlı olanlarca çıkarılmış isyan hareketleridir

İsyancılarda ortak olan ve halkı isyana sürükleyen kanı

ulusal mücadeleyi başlatan

yöneten ve sürdüren kişilerin hilafete

şeriata

saltanata karşı gelen kişiler olduğuydu

Ulusal bilincin gelişmediği toplumlarda

en etkin bağlayıcı öğenin din olduğu göz önüne alınırsa isyancıların tavır ve davranışları daha da kolayca anlaşılır

İsyanı yönlendirenler uzun savaş yıllarının yarattığı yoksulluktan

halkın eğitim düzeyinin düşüklüğünden

yaşam koşullarının güçlüğünden

halkın dinine ve geleneklerine bağlılığından yararlanmaya çalışmışlardır

Anadolu’ da oluşan Kuvayı Milliye’ nin varlığını sürdürmek için halktan aldığı paraları soygunculuk olarak niteleyen

Mustafa Kemal ve arkadaşlarını bolşevik

ittihatçı

asi olarak tanıtan

Yunan ordusunu hilafet ordusu olarak gösteren Osmanlı yönetiminin temel amacı; kendi otoritesine alternatif olarak ortaya çıkan ulusal uyanışı önlemekti

Bunun için her türlü yola başvurmaktan çekinmemiştir

İsyanı yönlendirenlere

etkin görev yapanlara rütbe

para vererek onları ödüllendirmişler

işgalci güçlerle işbirliği yapmışlardır

Düşmana karşı durabilmek için

cephe gerisinin güvencede olmasını zorunlu gören Atatürk

öncelikle iç isyanların bastırılmasına

ülkede iç güvenliğin sağlanmasına son derece önem vermiştir

Bu konuda sert önlemler almıştır

Bir yandan vatana ihanet yasası çıkarılırken

öbür yandan da iç isyanları bastırmada kullanılmak üzere Seyyar Jandarma Müfrezeleri adı altında örgüt oluşturulmuş

halkın milli mücadelenin yanında yer almasını sağlamak için propaganda harekatına büyük bir önem vermiştir

Anadolu’ daki müftülere ulusal eylemin şeriata aykırı olmadığını belirten bir fetva yayınlatılmıştır

Alınan önlemler kısa sürede sonuçlarını vermiş

daha fazla kanın akıtılması önlenmiş ve isyanlar bastırılmıştır

1) Şeyh Eşref Ayaklanması
( 26 Ekim - 24 Aralık 1919 )
Bayburt’ un Hart bucağında

kendisini şeriat sahibi ve beklenen mehdi diye çevresine ve köylülere tanıtan sahte peygamber Şeyh Eşref’ in çıkardığı çirkin bir gericilik olayıdır

Şeyh’in çalışmalarının 1908’ lere dayandığı anlaşılmaktadır

Etkisi Bayburt

Sürmene ve Erzurum dolaylarına kadar yayılmıştır

24 Aralık’ ta tenkil müfrezesi Hart önüne geldi ve aynı gün bucağı kuşattı

Şeyh ve müridleri müfrezeye şiddetle karşı koymaya ve saldırmaya başladılar

Yapılan çarpışmalar ertesi gün öğleye kadar sürdü

Bir top mermisinin isebet etmesi sonucu Şeyh Eşref ile oğulları

ailesi ve yanında bulunan beş müridi bir anda havaya uçuruldu

Bu olay diğer müritlerin inanç ve morallerini tümden yıkmış

daha fazla direnmelerine imkan bırakmamıştır ve teslim olmak zorunda kalmışlardır

2) Ali Batı Ayaklanması
( 11 Mayıs – 18 Haziran 1919 )
Bu ayaklanma

Güney Doğuda İngilizlerin teşviki

parası ve bölgede bir Kürdistan kurma propagandasının yapılmasıyla meydana çıkmıştır

Ayaklanma

Midyat – Nusaybin – Ömerkan çevresinde cereyan etmiştir

Ayaklanmanın başlangıç tarihi

Anadolu’ nun

Mondros Mütarekesi’ nden sonra en hassas zamanına rastlamaktadır

Midyat güneyindeki aşiretlerden birinin başı olan Ali Batı

bu nazik zamandan ve karışıklıklardan yararlanarak

Cizre – Nusaybin – Savur ve Mardin bölgesine hakim olmak istiyordu

Bu amaçla 11 Mayıs 1919 günü bir kaç yüz atlı ile Nusaybin’ e geldi

İsyan haberini alan Mardin 5

Tümen Kumandanlığı

3

Tabur Kumandanı Yüzbaşı Yusuf Ziya’ yı Nusaybin’ e gönderdi

Yusuf Ziya’nın müfrezesi Karakurt Köyü yakınlarında Ali Batı’ nın askerleri ile çatışmay tutuştu ve kaçan Ali Batı’ yı saklandığı Medah denilen yerde kıstırarak iki saat süren çarpışma sonunda ölü olarak ele geçirdi

Bu sonçtan sonra Güney Doğu bölgesinde asayiş normale döndü ve halk huzura kavuştu

Milli kuvvetler duruma hakim oldular ve İngilizlerin bölge üzerinde oynamak istedikleri oyunun fiili kısmı söndürülmüş oldu

3) Haçin Ayaklanması
( 13 Temmuz – 15 Ekim 1920 )
Haçin büyük bir ilçeydi

30 – 40 binlik nüfusunun ancak %30’ u Türkdü

O sırada Ermeni çetelerinin ayaklanma merkezi

Ermenistan hayalinin beslendiği yerdi

Fransızların Adana ve Maraş bölgesinde destekledikleri Ermeniler çok şımarık davranışlar içine girmişler

Türk halkına inanılmaz zulümler yapıyorlardı

Milli gururu kırıcı hareketlerini her gün biraz şiddetlendiriyor

azıtıyorlardı

Ayaklanma sonucu kaymakamlık makamını Haçin’ li Çavdaryan işgal etmişti

Yaptığı bir törenle ve büyük bir Ermeni topluluğunun söylediği Ermeni marşından sonra ilçenin ortasında Türk bayrağını direkten indirmiş

yerine Ermeni bayrağını çektirmişti

Bu bölgede kurulan Kuvayi Milliye’ den Tufan Bey

binbaşı Kemal ve yüzbaşı Osman emrindeki müfrezeler 13 Temmuz 1920 de Haçin’ e taarruz ettiler

İlçeyi ele geçirmek mümkün olmadı fakat sıkı bir çember altına aldılar

Ayaklanmanın önem kazanması üzerine 13

Kolordudan milli müfrezelere top ve cephane gönderildi

Müfrezelerimiz 14 Ekim 1920 günü tekrar Haçin’ e taarruz ettiler

Bir gün sonra Haçin milli kuvvetlerce işgal olundu ve durum normale döndü

4) Bozkır Ayaklanması
( 27 Eylül – 4 Ekim 1919

20 Ekim – 4 Kasım 1919 )
Kurtuluş Savaşı sırasında Bozkırlı Zeynel Abidin tarafından iki defa çıkarılan ayaklanmadır

Konya Valisi Cemal Bey ve İngilizlerin İstanbul’ da bulunan papazı ile sıkı ilişkiler kurarak işe başlayan Bozkırlı Zeynel Abidin

bunlardan aldığı yardım ve direktiflerle Bozkır’ a girmiş

karşı koyanları öldürerek jandarmaların ellerinde bulunan silah ve malzemeleri ele geçirmiştir

Bu sırada Beyşehir’ den gelen süvari kuvvetlerini de esir eden asiler

Konya’ dan gelen uyarıcı konuşmalar sonunda dağılmışlardır

Fakat asiler Konya’ nın güvenlik altına alınacağını duyunca

tekrar harekete geçerek başlarında Bozkırlı Zeynel Abidin

Hoca Abdullah

Hoca Sabit ve Hoca Abdülhalim Efendiler bulunan asiler Bozkır’ ın güneybatı sırtlarına kadar gelmişlerdir

Kasabaya haber göndererek Milli Kuvvetleri istemediklerini bildiren asiler

kendilerine tatmin edici bir cevap verilmediği gerekçesiyle tekrar Bozkır’ a girmişlerdir

Asilerin isyanını bastırmak görevini alan Yarbay Arif Bey bütün kuvvetleri ile isyancıları Adana’ da kıstırmış ve hemen hepsini yok etmiştir

İsyanın elebaşları daha sonraları çeşitli yerlerde yer yer ayaklanmalar çıkarmışlarsa da Milli Kuvvetler tarafından ezilmişlerdir

5) Anzavur Ayaklanması
( 1 Ekim - 25 Kasım 1919

16 Şubat – 16 Nisan 1920 )
Kurtuluş Savaşı’ nın başladığı günlerde Osmanlı Padişahı’ nın ve İngilizler’ in kışkırtmaları ve teşviki ile Milli Kuvvetler’ I yok etmek için hilafet ordusu adı ile kurulan Kuvva-I İnzibatiye tarafından çıkarılan ayaklanmalardır

Anzavur

halkın huzursuzluğundan faydalanarak Çerkes köylerinde milli teşkilatı kötüleyici konuşmalar yapmaya başladı

Bu kışkırtma üzerine Pomaklardan Gavur İmam ve Şah İsmail etrafına topladıkları kuvvetlerle Anzavur’un yanına gelmişlerdir

Anzavur da topladıkları adamları Gavur İmam’ a bırakarak Yenice’ye hareket eder

Bu sırada gerek İngilizler ve gerekse saray Anzavur’ aulaştırılmak üzere

bir çok silah

cephane ve parayı hep birlikte İstanbul’ dan yola çıkardılar

Bu suretle İstanbul hükümetinden para yardımı alan Anzavur

arkadaşları ile birlikte Biga ve Gönen ilçelerini ele geçirmek için plan hazırlamaya başlamışlardır

Durumu haber alan Ankara Hükümeti

Süleyman ve Rahmi Bey’ in kumandasındaki kuvvetler ile Biga’ ya doğru yola çıkmışlardır

14

Kolordu komutanı Yusuf İzzettin Paşa

bütün milis kuvvetlerinin Balıkesir’ de toplanmasını emretmiştir

Bu sırada Biga’ yı yağmalayan Anzavur Ahmet

Balıkesir’ den Susurluk ve Gönen yönüne geçmiştir

16 Nisan 1920 de Anzavur kuvvetleri Susurluk’ un güneyindeki Yahya köyde sıkıştırılmış ve yapılan çarpışmada bozguna uğratılmıştır

Bu yenilgi üzerine Anzavur Ahmet

önce Karabiga’ ya sonra da deniz yolu ile İstanbul’ a kaçarak canını kurtarmıştır

11-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	İç Ayaklanmalar Ve Bunlara Karşi Alinan Tedbirler İÇ AYAKLANMALAR VE BUNLARA KARŞI ALINAN TEDBİRLER Ulusal Kurtuluş Savaşı boyunca Anadolu’ nun çeşitli yerlerinde birçok ayaklanmalar çıkmıştır Bu isyan hareketlerini ikiye ayırmak gerekir Bunların bir bölümü Türk topraklarını parçalayarak ya yeni bir devlet kurmaya ya da önce bir devlet olarak ortaya çıkıp daha sonra başka bir devletin egemenliğini benimsemeye yönelik amaçlarla diğer bölümü ise saltanat ve hilafete geleneksel ve dinsel bakımdan bağlı olanlarca çıkarılmış isyan hareketleridir İsyancılarda ortak olan ve halkı isyana sürükleyen kanı ulusal mücadeleyi başlatan yöneten ve sürdüren kişilerin hilafete şeriata saltanata karşı gelen kişiler olduğuydu Ulusal bilincin gelişmediği toplumlarda en etkin bağlayıcı öğenin din olduğu göz önüne alınırsa isyancıların tavır ve davranışları daha da kolayca anlaşılır İsyanı yönlendirenler uzun savaş yıllarının yarattığı yoksulluktan halkın eğitim düzeyinin düşüklüğünden yaşam koşullarının güçlüğünden halkın dinine ve geleneklerine bağlılığından yararlanmaya çalışmışlardır Anadolu’ da oluşan Kuvayı Milliye’ nin varlığını sürdürmek için halktan aldığı paraları soygunculuk olarak niteleyen Mustafa Kemal ve arkadaşlarını bolşevik ittihatçı asi olarak tanıtan Yunan ordusunu hilafet ordusu olarak gösteren Osmanlı yönetiminin temel amacı; kendi otoritesine alternatif olarak ortaya çıkan ulusal uyanışı önlemekti Bunun için her türlü yola başvurmaktan çekinmemiştir İsyanı yönlendirenlere etkin görev yapanlara rütbe para vererek onları ödüllendirmişler işgalci güçlerle işbirliği yapmışlardır Düşmana karşı durabilmek için cephe gerisinin güvencede olmasını zorunlu gören Atatürk öncelikle iç isyanların bastırılmasına ülkede iç güvenliğin sağlanmasına son derece önem vermiştir Bu konuda sert önlemler almıştır Bir yandan vatana ihanet yasası çıkarılırken öbür yandan da iç isyanları bastırmada kullanılmak üzere Seyyar Jandarma Müfrezeleri adı altında örgüt oluşturulmuş halkın milli mücadelenin yanında yer almasını sağlamak için propaganda harekatına büyük bir önem vermiştir Anadolu’ daki müftülere ulusal eylemin şeriata aykırı olmadığını belirten bir fetva yayınlatılmıştır Alınan önlemler kısa sürede sonuçlarını vermiş daha fazla kanın akıtılması önlenmiş ve isyanlar bastırılmıştır 1) Şeyh Eşref Ayaklanması ( 26 Ekim - 24 Aralık 1919 ) Bayburt’ un Hart bucağında kendisini şeriat sahibi ve beklenen mehdi diye çevresine ve köylülere tanıtan sahte peygamber Şeyh Eşref’ in çıkardığı çirkin bir gericilik olayıdır Şeyh’in çalışmalarının 1908’ lere dayandığı anlaşılmaktadır Etkisi Bayburt Sürmene ve Erzurum dolaylarına kadar yayılmıştır 24 Aralık’ ta tenkil müfrezesi Hart önüne geldi ve aynı gün bucağı kuşattı Şeyh ve müridleri müfrezeye şiddetle karşı koymaya ve saldırmaya başladılar Yapılan çarpışmalar ertesi gün öğleye kadar sürdü Bir top mermisinin isebet etmesi sonucu Şeyh Eşref ile oğulları ailesi ve yanında bulunan beş müridi bir anda havaya uçuruldu Bu olay diğer müritlerin inanç ve morallerini tümden yıkmış daha fazla direnmelerine imkan bırakmamıştır ve teslim olmak zorunda kalmışlardır 2) Ali Batı Ayaklanması ( 11 Mayıs – 18 Haziran 1919 ) Bu ayaklanma Güney Doğuda İngilizlerin teşviki parası ve bölgede bir Kürdistan kurma propagandasının yapılmasıyla meydana çıkmıştır Ayaklanma Midyat – Nusaybin – Ömerkan çevresinde cereyan etmiştir Ayaklanmanın başlangıç tarihi Anadolu’ nun Mondros Mütarekesi’ nden sonra en hassas zamanına rastlamaktadır Midyat güneyindeki aşiretlerden birinin başı olan Ali Batı bu nazik zamandan ve karışıklıklardan yararlanarak Cizre – Nusaybin – Savur ve Mardin bölgesine hakim olmak istiyordu Bu amaçla 11 Mayıs 1919 günü bir kaç yüz atlı ile Nusaybin’ e geldi İsyan haberini alan Mardin 5 Tümen Kumandanlığı 3 Tabur Kumandanı Yüzbaşı Yusuf Ziya’ yı Nusaybin’ e gönderdi Yusuf Ziya’nın müfrezesi Karakurt Köyü yakınlarında Ali Batı’ nın askerleri ile çatışmay tutuştu ve kaçan Ali Batı’ yı saklandığı Medah denilen yerde kıstırarak iki saat süren çarpışma sonunda ölü olarak ele geçirdi Bu sonçtan sonra Güney Doğu bölgesinde asayiş normale döndü ve halk huzura kavuştu Milli kuvvetler duruma hakim oldular ve İngilizlerin bölge üzerinde oynamak istedikleri oyunun fiili kısmı söndürülmüş oldu 3) Haçin Ayaklanması ( 13 Temmuz – 15 Ekim 1920 ) Haçin büyük bir ilçeydi 30 – 40 binlik nüfusunun ancak %30’ u Türkdü O sırada Ermeni çetelerinin ayaklanma merkezi Ermenistan hayalinin beslendiği yerdi Fransızların Adana ve Maraş bölgesinde destekledikleri Ermeniler çok şımarık davranışlar içine girmişler Türk halkına inanılmaz zulümler yapıyorlardı Milli gururu kırıcı hareketlerini her gün biraz şiddetlendiriyor azıtıyorlardı Ayaklanma sonucu kaymakamlık makamını Haçin’ li Çavdaryan işgal etmişti Yaptığı bir törenle ve büyük bir Ermeni topluluğunun söylediği Ermeni marşından sonra ilçenin ortasında Türk bayrağını direkten indirmiş yerine Ermeni bayrağını çektirmişti Bu bölgede kurulan Kuvayi Milliye’ den Tufan Bey binbaşı Kemal ve yüzbaşı Osman emrindeki müfrezeler 13 Temmuz 1920 de Haçin’ e taarruz ettiler İlçeyi ele geçirmek mümkün olmadı fakat sıkı bir çember altına aldılar Ayaklanmanın önem kazanması üzerine 13 Kolordudan milli müfrezelere top ve cephane gönderildi Müfrezelerimiz 14 Ekim 1920 günü tekrar Haçin’ e taarruz ettiler Bir gün sonra Haçin milli kuvvetlerce işgal olundu ve durum normale döndü 4) Bozkır Ayaklanması ( 27 Eylül – 4 Ekim 1919 20 Ekim – 4 Kasım 1919 ) Kurtuluş Savaşı sırasında Bozkırlı Zeynel Abidin tarafından iki defa çıkarılan ayaklanmadır Konya Valisi Cemal Bey ve İngilizlerin İstanbul’ da bulunan papazı ile sıkı ilişkiler kurarak işe başlayan Bozkırlı Zeynel Abidin bunlardan aldığı yardım ve direktiflerle Bozkır’ a girmiş karşı koyanları öldürerek jandarmaların ellerinde bulunan silah ve malzemeleri ele geçirmiştir Bu sırada Beyşehir’ den gelen süvari kuvvetlerini de esir eden asiler Konya’ dan gelen uyarıcı konuşmalar sonunda dağılmışlardır Fakat asiler Konya’ nın güvenlik altına alınacağını duyunca tekrar harekete geçerek başlarında Bozkırlı Zeynel Abidin Hoca Abdullah Hoca Sabit ve Hoca Abdülhalim Efendiler bulunan asiler Bozkır’ ın güneybatı sırtlarına kadar gelmişlerdir Kasabaya haber göndererek Milli Kuvvetleri istemediklerini bildiren asiler kendilerine tatmin edici bir cevap verilmediği gerekçesiyle tekrar Bozkır’ a girmişlerdir Asilerin isyanını bastırmak görevini alan Yarbay Arif Bey bütün kuvvetleri ile isyancıları Adana’ da kıstırmış ve hemen hepsini yok etmiştir İsyanın elebaşları daha sonraları çeşitli yerlerde yer yer ayaklanmalar çıkarmışlarsa da Milli Kuvvetler tarafından ezilmişlerdir 5) Anzavur Ayaklanması ( 1 Ekim - 25 Kasım 1919 16 Şubat – 16 Nisan 1920 ) Kurtuluş Savaşı’ nın başladığı günlerde Osmanlı Padişahı’ nın ve İngilizler’ in kışkırtmaları ve teşviki ile Milli Kuvvetler’ I yok etmek için hilafet ordusu adı ile kurulan Kuvva-I İnzibatiye tarafından çıkarılan ayaklanmalardır Anzavur halkın huzursuzluğundan faydalanarak Çerkes köylerinde milli teşkilatı kötüleyici konuşmalar yapmaya başladı Bu kışkırtma üzerine Pomaklardan Gavur İmam ve Şah İsmail etrafına topladıkları kuvvetlerle Anzavur’un yanına gelmişlerdir Anzavur da topladıkları adamları Gavur İmam’ a bırakarak Yenice’ye hareket eder Bu sırada gerek İngilizler ve gerekse saray Anzavur’ aulaştırılmak üzere bir çok silah cephane ve parayı hep birlikte İstanbul’ dan yola çıkardılar Bu suretle İstanbul hükümetinden para yardımı alan Anzavur arkadaşları ile birlikte Biga ve Gönen ilçelerini ele geçirmek için plan hazırlamaya başlamışlardır Durumu haber alan Ankara Hükümeti Süleyman ve Rahmi Bey’ in kumandasındaki kuvvetler ile Biga’ ya doğru yola çıkmışlardır 14 Kolordu komutanı Yusuf İzzettin Paşa bütün milis kuvvetlerinin Balıkesir’ de toplanmasını emretmiştir Bu sırada Biga’ yı yağmalayan Anzavur Ahmet Balıkesir’ den Susurluk ve Gönen yönüne geçmiştir 16 Nisan 1920 de Anzavur kuvvetleri Susurluk’ un güneyindeki Yahya köyde sıkıştırılmış ve yapılan çarpışmada bozguna uğratılmıştır Bu yenilgi üzerine Anzavur Ahmet önce Karabiga’ ya sonra da deniz yolu ile İstanbul’ a kaçarak canını kurtarmıştır