İç Ayaklanmalar Ve Bunlara Karşi Alinan Tedbirler

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

6) Bolu ve Düzce Ayaklanmaları
( 13 Nisan – 31 Mayıs 1920 )
Kurtuluş Savaşı sırasında gerek İstanbul Hükümeti’ nin ve gerekse İngilizlerin kışkırtması ile milli kuvvetlere karşı girişilen ayaklanmalardır

İstanbul Hükümeti tarafından desteklenen Kuvva-i İnzibatiye Kuvvetleri Düzce’ de ayaklanma çıkarmışlardır

Asiler ilçenin dışında bulunan Müfreze Karargahı’ nı basarak

Müfreze Kumandanı’ nı esir almışlardır

Asilerin elebaşları arasında Berzak Sefer

Çerkez Koçi Bey

Maan Ali gibi kimseler bulunmaktadır

Düzce ayaklanması kısa sürede Bolu’ ya da sıçramış

Beypazarı’ ndan bir kısım halk da bunlara katılmıştır

Bolu boğazını tutan jandarmalar

asileri durdurmayı başaramayınca ayaklanma Gerede ve Mucur taraflarına da sıçramıştır

Kısa zamanda bütün bölgeyi etkisi altına alan bu ayaklanmayı bastırmak üzere Binbaşı Şemsettin ve Kaymakam Arif Beyler kumandasında milli kuvvetler harekete geçirilmiştir

Kısa zamanda çeşitli yerlerde yapılan çarpışmalar sonunda Bolu

Beypazarı

Nallıhan

Çarşamba

Mudurnu

Düzce

Hendek ve Gerede kasabaları asilerden temizlenmiş

halkı kışkırtan elebaşları idam edilmişlerdir

Birinci Düzce isyanından hemen sonra

milli kuvvetlerin Yozgat isyanını bastırmak için görevlendirilmesi üzerine

bu durumdan yararlanmak isteyen Abaza ve Çerkezler

iknci defa Düzce ve Hendek dolaylarında ayaklanmışlardır

Bolu dağına gönderilen birlik

gece yarısı asiler tarafından pusuya düşürülmüş ve asiler bir çok milli kuvvet subayını şehit etmişlerdir

Bu durum üzerine görevlendirilen yeni milli kuvvetler bir buçuk ay sonra ikinci defa bu bölgede çıkan ayaklanmayı bastırmışlardır

7) Yozgat Ayaklanması
(15 Mayıs – 30 Aralık 1920)
Kurtuluş Savaşı sırasında Hürriyet ve İtilaf Fırkası reisi Çapanoğlu Edip ve Celal tarafından Yozgat ve yöresinde çıkarılan ayaklanmadır

Çapanoğlu Edip ve Celal kardeşlerin kışkırtması ile Yozgat yöresinde

Ankara Hükümeti’ ne karşı başlatılan ayaklanma iki ayrı dönemde olmuştur

İlk ayaklanma Yıldızeli’ de Erzurumlu Hüseyin Nazım ve Kara Mustafa’nın elebaşılığında çıkarılmıştır

Milli Kuvvetler bu ayaklanmayı 30 Aralık’ ta bastırmışlardır

İkinci isyan ise avukat Zileli Ali

bucak müdürü Naci ve arkadaşları tarafından çıkarılmıştır

Kısa sürede yaygın bir duruma gelen ayaklanma Yozgat’ a da yayılmıştır

Yozgat isyanını bastırmakla görevlendirilen Çerkez Ethem

kuvvetleri ile birlikte Yozgat’ girmiş

elebaşlarından bir çoğunu idam ederek ayaklanmaya son vermiştir

8) Zile Ayaklanması
(Mayıs – Haziran 1920)
Kurtuluş Savaşı sırasında

Tokat ve Zile yöresinde patlak veren ayaklanmadır

Yozgat ve Yıldızeli ayaklanmalarından ve Damat Ferit Paşa’ nın desteğinden cesaret alan Zileli dava vekili Ali Bey

görevden alınan eski nahiye müdürü Naci Bey ve İhsan Bey

30 kadar atlıyla Zile köylerini dolaşarak propaganda yapmaya başladılar

Bu olayın haber alınması üzerine

Ankara hükümeti 3 Haziran 1920’ de Zile’ ye süvari binbaşı Hilmi Bey komutasında birlik gönderdi

Bu arada eylemlerine son verenlerin bağışlanacakları duyuruldu

Postacı Nazım adında biri Ankara’ ya haber göndererek

TBMM Hükümeti’ ni tanımadığını bildirdi

Ardından 400 kişilik bir kuvvetle 6 Haziran’ da Zile’ ye saldırdı

Olayların büyümesi üzerine Ankara Hükümeti

Tokat’ taki 5

Tümen’ i de Zile’ ye gönderdi

Ama Cemil Cahit Bey’ in komuta ettiği tümen

Zile eşrafının önemli bir bölümünün de ayaklanmacılara katıldığını ve kentteki jandarma birliklerinin Postacı Nazım’ a teslim olduklarını öğrenince kente düzenlemeyi planladıkları saldırıdan vazgeçtiler

Zile’ ye Sivas ve Erzurum’ dan yeni birlikler gönderildi

Ayaklanma

takviye edilmiş 5

Tümen’ in yoğun çatışmalardan sonra 12 Haziran’ da Zile’ ye girmesiyle bastırıldı

9) Konya Ayaklanması
(2 Ekim – 22 Kasım 1920)
Kurtuluş Savaşı yıllarında baş gösteren ve Konya’ nın bir süre isyancıların elinde kalmasına neden olan ayaklanmadır

1919’ daki Bozkır Ayaklanmaları’ nın elebaşlarından olan Delibaş Mehmet

Ankara Hükümeti’ ni tanımadığını ilan ederek çoğu asker kaçağı 500 kadar kişiyle Konya’ nın Çumra nahiyesini bastı; nahiye müdürünü tutukladı ve Konya ile haberleşmeyi kesti

Ayaklanma kısa sürede Koçhisar

Karapınar

Karaman

Akşehir ve Alanya’ ya kadar yayıldı

Ayaklanmayı haber alan Ankara Hükümeti

Dahiliye Vekili Miralay Refet Bey’ i ayaklanmayı bastırmakla görevlendirdi

Ayaklanmayı bastırmaya gelen Kuvayi Milliye birlikleri kentin kuzeybatısında toplanıyordu

6 Ekim 1920’ de ayaklanmacılar Kuvayi Milliye’ nin olduğu noktaya doğru saldırdı

fakat Kuvayi Milliye birlikleri ayaklanmacıları Konya’ dan çıkarttı

Kuvayi Milliye’ nin ayaklanmacıları izlemesi

Kasım 1920 sonlarına kadar sürdü

Demirci Mehmed Efe ve Yarbay Osman Bey’ e bağlı birliklerin de bastırma harekatına katılmasıyla ayaklanmacıların gücü iyice kırıldı

Demirci Mehmed Efe’ nin bastırma harekatının son noktası olan Isparta’ ya girmesiyle 22 Kasım 1920’ de Konya ayaklanması tümüyle sona erdi

10) Koçgiri Ayaklanması
(Ekim 1920 – Haziran 1921)
Erzincan ve çevresinde 1920 sonlarında eşkıyalık olayları alıp yürümüştü

Bu durumu önlemek üzere Zara’ dan İmranlı’ ya gönderilen süvari alayının varlığı

eşkıyayı rahatsız ettiği için

İmranlı bucak müdürü Haydar’ ın akrabaları

askeri bölgeden uzaklaştırmak amacıyla burada bir ayaklanma hazırladılar

Bir yandan da bölgede bağımsız bir Kürt devleti kurulacağı yolunda propaganda yapıyorlardı

Nitekim 7 aşiret reisi

8 Nisan 1921’ de TBMM’ ye gönderdikleri bir mektupla bölgede bir Kürt vilayeti kurulmasını

valiliğe bir Kürdün atanmasını istediler

Ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilen Nurettin Paşa komutasındaki Merkez Ordusu

Koçhisar

Zara

Muş

Ovacık

Kemah

Kangal

Koçgiri bölgesinde geniş bir tarama harekatına girişti ve ayaklananlarla

15 yerde çarpışmak zorunda kaldı

Mayıs sonuna doğru eşkıya grupları sindirilmiş

bunlardan bir kısmı teslim olmuş

500 kadar da öldürülmüştü

11) Pontus Ayaklanması
(1920 – 1923)
Kurtuluş savaşı sırasında Yunanlılar’ ın kışkırtmasıyla Kuzey Anadolu’ da Rumlar tarafından çıkarılan ayaklanmadır

1904 yılında kurulan Pontus Cemiyeti

Anadolu’ nun düştüğü kötü durumdan faydalanarak harekete geçmiştir

İtilaf Devletleri’nin Yunanlılar’ I desteklemesinden cesaret alan Rum çeteleri

Anadolu’ nun kuzeyinde yaşlı Türkleri öldürmeye

kadın ve çocukları yok etmeye başlamışlardı

Samsun

Merzifon

Tokat

Vezirköprü

Çarşamba

Terme

Ladik ve Amasya yörelerinde Ermenilerle birleşerek büyük bir vahşet örneği veren Rumlar’ a karşı Topal Osman Ağa

Milli Kuvvetlerle birlik olarak harekete geçmiş ve Pontus Cemiyetine ait Rum çetelerini teker teker ortadan kaldırmıştır

Kurtuluş Savaşı kazanıldıktan sonra Rumlar’ ın hepsi Anadolu’ dan sürülmüş ve böylece Pontus Devleti kurma çabaları da söndürülmüştür

12) Afyon Ayaklanması
Yozgat ayaklanmasının çıktığı sırada Yunanlılar’ ın kışkırtmasıyla Afyon bölgesinde de Çopur Musa çevresindekilerle ayaklandı

Çopur Musa

din elden gidiyor propagandası yapmaya başlamıştı

Kuvayi Milliye birliklerinin Çopur Musa’ nın üzerine gitmesiyle Yunan tarafına sığındı

11-25-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	İç Ayaklanmalar Ve Bunlara Karşi Alinan Tedbirler 6) Bolu ve Düzce Ayaklanmaları ( 13 Nisan – 31 Mayıs 1920 ) Kurtuluş Savaşı sırasında gerek İstanbul Hükümeti’ nin ve gerekse İngilizlerin kışkırtması ile milli kuvvetlere karşı girişilen ayaklanmalardır İstanbul Hükümeti tarafından desteklenen Kuvva-i İnzibatiye Kuvvetleri Düzce’ de ayaklanma çıkarmışlardır Asiler ilçenin dışında bulunan Müfreze Karargahı’ nı basarak Müfreze Kumandanı’ nı esir almışlardır Asilerin elebaşları arasında Berzak Sefer Çerkez Koçi Bey Maan Ali gibi kimseler bulunmaktadır Düzce ayaklanması kısa sürede Bolu’ ya da sıçramış Beypazarı’ ndan bir kısım halk da bunlara katılmıştır Bolu boğazını tutan jandarmalar asileri durdurmayı başaramayınca ayaklanma Gerede ve Mucur taraflarına da sıçramıştır Kısa zamanda bütün bölgeyi etkisi altına alan bu ayaklanmayı bastırmak üzere Binbaşı Şemsettin ve Kaymakam Arif Beyler kumandasında milli kuvvetler harekete geçirilmiştir Kısa zamanda çeşitli yerlerde yapılan çarpışmalar sonunda Bolu Beypazarı Nallıhan Çarşamba Mudurnu Düzce Hendek ve Gerede kasabaları asilerden temizlenmiş halkı kışkırtan elebaşları idam edilmişlerdir Birinci Düzce isyanından hemen sonra milli kuvvetlerin Yozgat isyanını bastırmak için görevlendirilmesi üzerine bu durumdan yararlanmak isteyen Abaza ve Çerkezler iknci defa Düzce ve Hendek dolaylarında ayaklanmışlardır Bolu dağına gönderilen birlik gece yarısı asiler tarafından pusuya düşürülmüş ve asiler bir çok milli kuvvet subayını şehit etmişlerdir Bu durum üzerine görevlendirilen yeni milli kuvvetler bir buçuk ay sonra ikinci defa bu bölgede çıkan ayaklanmayı bastırmışlardır 7) Yozgat Ayaklanması (15 Mayıs – 30 Aralık 1920) Kurtuluş Savaşı sırasında Hürriyet ve İtilaf Fırkası reisi Çapanoğlu Edip ve Celal tarafından Yozgat ve yöresinde çıkarılan ayaklanmadır Çapanoğlu Edip ve Celal kardeşlerin kışkırtması ile Yozgat yöresinde Ankara Hükümeti’ ne karşı başlatılan ayaklanma iki ayrı dönemde olmuştur İlk ayaklanma Yıldızeli’ de Erzurumlu Hüseyin Nazım ve Kara Mustafa’nın elebaşılığında çıkarılmıştır Milli Kuvvetler bu ayaklanmayı 30 Aralık’ ta bastırmışlardır İkinci isyan ise avukat Zileli Ali bucak müdürü Naci ve arkadaşları tarafından çıkarılmıştır Kısa sürede yaygın bir duruma gelen ayaklanma Yozgat’ a da yayılmıştır Yozgat isyanını bastırmakla görevlendirilen Çerkez Ethem kuvvetleri ile birlikte Yozgat’ girmiş elebaşlarından bir çoğunu idam ederek ayaklanmaya son vermiştir 8) Zile Ayaklanması (Mayıs – Haziran 1920) Kurtuluş Savaşı sırasında Tokat ve Zile yöresinde patlak veren ayaklanmadır Yozgat ve Yıldızeli ayaklanmalarından ve Damat Ferit Paşa’ nın desteğinden cesaret alan Zileli dava vekili Ali Bey görevden alınan eski nahiye müdürü Naci Bey ve İhsan Bey 30 kadar atlıyla Zile köylerini dolaşarak propaganda yapmaya başladılar Bu olayın haber alınması üzerine Ankara hükümeti 3 Haziran 1920’ de Zile’ ye süvari binbaşı Hilmi Bey komutasında birlik gönderdi Bu arada eylemlerine son verenlerin bağışlanacakları duyuruldu Postacı Nazım adında biri Ankara’ ya haber göndererek TBMM Hükümeti’ ni tanımadığını bildirdi Ardından 400 kişilik bir kuvvetle 6 Haziran’ da Zile’ ye saldırdı Olayların büyümesi üzerine Ankara Hükümeti Tokat’ taki 5 Tümen’ i de Zile’ ye gönderdi Ama Cemil Cahit Bey’ in komuta ettiği tümen Zile eşrafının önemli bir bölümünün de ayaklanmacılara katıldığını ve kentteki jandarma birliklerinin Postacı Nazım’ a teslim olduklarını öğrenince kente düzenlemeyi planladıkları saldırıdan vazgeçtiler Zile’ ye Sivas ve Erzurum’ dan yeni birlikler gönderildi Ayaklanma takviye edilmiş 5 Tümen’ in yoğun çatışmalardan sonra 12 Haziran’ da Zile’ ye girmesiyle bastırıldı 9) Konya Ayaklanması (2 Ekim – 22 Kasım 1920) Kurtuluş Savaşı yıllarında baş gösteren ve Konya’ nın bir süre isyancıların elinde kalmasına neden olan ayaklanmadır 1919’ daki Bozkır Ayaklanmaları’ nın elebaşlarından olan Delibaş Mehmet Ankara Hükümeti’ ni tanımadığını ilan ederek çoğu asker kaçağı 500 kadar kişiyle Konya’ nın Çumra nahiyesini bastı; nahiye müdürünü tutukladı ve Konya ile haberleşmeyi kesti Ayaklanma kısa sürede Koçhisar Karapınar Karaman Akşehir ve Alanya’ ya kadar yayıldı Ayaklanmayı haber alan Ankara Hükümeti Dahiliye Vekili Miralay Refet Bey’ i ayaklanmayı bastırmakla görevlendirdi Ayaklanmayı bastırmaya gelen Kuvayi Milliye birlikleri kentin kuzeybatısında toplanıyordu 6 Ekim 1920’ de ayaklanmacılar Kuvayi Milliye’ nin olduğu noktaya doğru saldırdı fakat Kuvayi Milliye birlikleri ayaklanmacıları Konya’ dan çıkarttı Kuvayi Milliye’ nin ayaklanmacıları izlemesi Kasım 1920 sonlarına kadar sürdü Demirci Mehmed Efe ve Yarbay Osman Bey’ e bağlı birliklerin de bastırma harekatına katılmasıyla ayaklanmacıların gücü iyice kırıldı Demirci Mehmed Efe’ nin bastırma harekatının son noktası olan Isparta’ ya girmesiyle 22 Kasım 1920’ de Konya ayaklanması tümüyle sona erdi 10) Koçgiri Ayaklanması (Ekim 1920 – Haziran 1921) Erzincan ve çevresinde 1920 sonlarında eşkıyalık olayları alıp yürümüştü Bu durumu önlemek üzere Zara’ dan İmranlı’ ya gönderilen süvari alayının varlığı eşkıyayı rahatsız ettiği için İmranlı bucak müdürü Haydar’ ın akrabaları askeri bölgeden uzaklaştırmak amacıyla burada bir ayaklanma hazırladılar Bir yandan da bölgede bağımsız bir Kürt devleti kurulacağı yolunda propaganda yapıyorlardı Nitekim 7 aşiret reisi 8 Nisan 1921’ de TBMM’ ye gönderdikleri bir mektupla bölgede bir Kürt vilayeti kurulmasını valiliğe bir Kürdün atanmasını istediler Ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilen Nurettin Paşa komutasındaki Merkez Ordusu Koçhisar Zara Muş Ovacık Kemah Kangal Koçgiri bölgesinde geniş bir tarama harekatına girişti ve ayaklananlarla 15 yerde çarpışmak zorunda kaldı Mayıs sonuna doğru eşkıya grupları sindirilmiş bunlardan bir kısmı teslim olmuş 500 kadar da öldürülmüştü 11) Pontus Ayaklanması (1920 – 1923) Kurtuluş savaşı sırasında Yunanlılar’ ın kışkırtmasıyla Kuzey Anadolu’ da Rumlar tarafından çıkarılan ayaklanmadır 1904 yılında kurulan Pontus Cemiyeti Anadolu’ nun düştüğü kötü durumdan faydalanarak harekete geçmiştir İtilaf Devletleri’nin Yunanlılar’ I desteklemesinden cesaret alan Rum çeteleri Anadolu’ nun kuzeyinde yaşlı Türkleri öldürmeye kadın ve çocukları yok etmeye başlamışlardı Samsun Merzifon Tokat Vezirköprü Çarşamba Terme Ladik ve Amasya yörelerinde Ermenilerle birleşerek büyük bir vahşet örneği veren Rumlar’ a karşı Topal Osman Ağa Milli Kuvvetlerle birlik olarak harekete geçmiş ve Pontus Cemiyetine ait Rum çetelerini teker teker ortadan kaldırmıştır Kurtuluş Savaşı kazanıldıktan sonra Rumlar’ ın hepsi Anadolu’ dan sürülmüş ve böylece Pontus Devleti kurma çabaları da söndürülmüştür 12) Afyon Ayaklanması Yozgat ayaklanmasının çıktığı sırada Yunanlılar’ ın kışkırtmasıyla Afyon bölgesinde de Çopur Musa çevresindekilerle ayaklandı Çopur Musa din elden gidiyor propagandası yapmaya başlamıştı Kuvayi Milliye birliklerinin Çopur Musa’ nın üzerine gitmesiyle Yunan tarafına sığındı