Memlûklularda Tıp Ve Tıp Eğitimi

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

Tıp Tarihi

1203-1270 yılları arasında yaşamış olan Mu-vaffak’ud-Din Ebû’l-Abbas Ahmed İbn Ebi Usaybi’a Memlûkler devrinin başlangıç yıllarında yetişmiştir Eski Yunan ya da Müslüman tıp adamlarının biyografisini içine alan “Uyun’ul- Enbâ fi Tabakât’il-Etıbbâ” adlı biyografi kitabı ona İslam dünyasının Tıp tarihi ile ilgili en seçkin bilim adamı kimliği kazandırmıştır Bu kitapta, Eski Yunan’dan başlayıp kendi zamanına kadar yaşayan ünlü tabiplerin hayatlarından, ilmi şahsiyetlerinden ve eserlerinden bahsedilir İslam devrine ait 400 tabipten bahseden bu eser son derece doğru bilgiler verir12 Daha sonra Kıftî tarafından bu konuda “İhbâr’ul-Ulemâ bi Ahbâr’il-Hukemâ” yazılmıştır15

Veterinerler

Memluk sultanlarının çoğu damızlık atların yetiştirildiği tavlalara sahip olduğu için at yetiştiriciliği ve atların özellikleriyle ilgili olarak telif edilen bir çok eser vardır Mansuriyye medresesi öğretim üyelerinden Abd’ul-Mu’min ed-Dimyâti tarafından Fazl’ul-Hayl (Atın Faziletleri) adlı eser bunlar arasındadır16 Hayvan hastalıkları ile ilgili olarak yazılan Kâmil’us-Sınâ’ateyn: el-Baytara ve’z-Zartaka adlı eser saray başveterineri Ebû Bekr İbn’il-munzir el Baytar (ö 1340) tarafından yazıl-mıştır5

Tıp Alanında Yetişen Bilim Adamları

Mısır ve Suriye ülkelerini içine alan bu devlet tıp ilmi alanında yol gösterici rol oynamış ve vaktinde pek çok bilim adamı yetişmiştir

Bu dönemde tıp alanında yetişen bilim adam-ları’nın bazıları şunlardır:

Ebu’l-Hasan Ali İbn’un-Nefis (1210-1289):

Kalavun hastanesinin başhekimliğini yapmıştır “Küçük kan dolaşımı” sistemini Servetus’dan tam üç asır önce keşfedip Şerh Teşrih’il-Kanun adlı eserinde yazdı Türkistan’ın Kaş şehrinde doğan bu bilim adamı, hadis, fıkıh, tıp, lügat, mantık ve siyer alanında söz sahibi idi Tıp ilmini Nureddin Zengi’nin Şam’da kurduğu hastanede öğrendi Mısır’da Nasır ve Mansuri hastanelerinde başhekimlik ve idarecilik yaptı İnsan vücudu ile hayvan vücudu arasındaki benzerlikleri kullanarak, hayvanlar üzerinde yaptığı bazı çalışmalar neticesinde anatomi ile ilgili sonuçlara ulaştı Özellikle kalp ve solunum yolları üzerinde durarak küçük kan dolaşımını tanımladı O zamana kadar genellikle Galen, Hipokrat ve İbni Sina’nın görüşleri dışına çıkmayan tıp çevrelerine, nazariyecilikten uzak, araştırmaya dönük bir devir başlatmış oldu Bu üç bilim adamının eserlerini inceleyerek tenkit etti, yanlışlarını düzeltti Aynı zamanda görme olayı ve gözü inceleyerek modern anlamda katkısı oldu Hastalıkların tedavisinden çok sebepleri üzerinde durdu Mûcez fi’t-tıp kitabında ise böbrek taşlarının nerede olduğunu, hastalığın belirtilerini, tedavi yöntemlerini ve ilaçları anlattı17

11-25-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	Memlûklularda Tıp Ve Tıp Eğitimi Tıp Tarihi 1203-1270 yılları arasında yaşamış olan Mu-vaffak’ud-Din Ebû’l-Abbas Ahmed İbn Ebi Usaybi’a Memlûkler devrinin başlangıç yıllarında yetişmiştir Eski Yunan ya da Müslüman tıp adamlarının biyografisini içine alan “Uyun’ul- Enbâ fi Tabakât’il-Etıbbâ” adlı biyografi kitabı ona İslam dünyasının Tıp tarihi ile ilgili en seçkin bilim adamı kimliği kazandırmıştır Bu kitapta, Eski Yunan’dan başlayıp kendi zamanına kadar yaşayan ünlü tabiplerin hayatlarından, ilmi şahsiyetlerinden ve eserlerinden bahsedilir İslam devrine ait 400 tabipten bahseden bu eser son derece doğru bilgiler verir12 Daha sonra Kıftî tarafından bu konuda “İhbâr’ul-Ulemâ bi Ahbâr’il-Hukemâ” yazılmıştır15 Veterinerler Memluk sultanlarının çoğu damızlık atların yetiştirildiği tavlalara sahip olduğu için at yetiştiriciliği ve atların özellikleriyle ilgili olarak telif edilen bir çok eser vardır Mansuriyye medresesi öğretim üyelerinden Abd’ul-Mu’min ed-Dimyâti tarafından Fazl’ul-Hayl (Atın Faziletleri) adlı eser bunlar arasındadır16 Hayvan hastalıkları ile ilgili olarak yazılan Kâmil’us-Sınâ’ateyn: el-Baytara ve’z-Zartaka adlı eser saray başveterineri Ebû Bekr İbn’il-munzir el Baytar (ö 1340) tarafından yazıl-mıştır5 Tıp Alanında Yetişen Bilim Adamları Mısır ve Suriye ülkelerini içine alan bu devlet tıp ilmi alanında yol gösterici rol oynamış ve vaktinde pek çok bilim adamı yetişmiştir Bu dönemde tıp alanında yetişen bilim adam-ları’nın bazıları şunlardır: Ebu’l-Hasan Ali İbn’un-Nefis (1210-1289): Kalavun hastanesinin başhekimliğini yapmıştır “Küçük kan dolaşımı” sistemini Servetus’dan tam üç asır önce keşfedip Şerh Teşrih’il-Kanun adlı eserinde yazdı Türkistan’ın Kaş şehrinde doğan bu bilim adamı, hadis, fıkıh, tıp, lügat, mantık ve siyer alanında söz sahibi idi Tıp ilmini Nureddin Zengi’nin Şam’da kurduğu hastanede öğrendi Mısır’da Nasır ve Mansuri hastanelerinde başhekimlik ve idarecilik yaptı İnsan vücudu ile hayvan vücudu arasındaki benzerlikleri kullanarak, hayvanlar üzerinde yaptığı bazı çalışmalar neticesinde anatomi ile ilgili sonuçlara ulaştı Özellikle kalp ve solunum yolları üzerinde durarak küçük kan dolaşımını tanımladı O zamana kadar genellikle Galen, Hipokrat ve İbni Sina’nın görüşleri dışına çıkmayan tıp çevrelerine, nazariyecilikten uzak, araştırmaya dönük bir devir başlatmış oldu Bu üç bilim adamının eserlerini inceleyerek tenkit etti, yanlışlarını düzeltti Aynı zamanda görme olayı ve gözü inceleyerek modern anlamda katkısı oldu Hastalıkların tedavisinden çok sebepleri üzerinde durdu Mûcez fi’t-tıp kitabında ise böbrek taşlarının nerede olduğunu, hastalığın belirtilerini, tedavi yöntemlerini ve ilaçları anlattı17