Memlûklularda Tıp Ve Tıp Eğitimi

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

İbn Ebi Usaybia, Ahmed b Kasım el-Hazreci:

Dımaşklı meşhur bir göz doktorunun oğlu olup tıp tahsilini “en-Nuri Hastanesin’de tamamladı ve göz hekimi oldu Önce Dimaşk, daha sonra Kahire’de bulunan en-Nasiri Hastanesi’nde göz hekimliği yaptı19 Hekimlerin hal ve tercümelerini topladığı “Uyni’l-Enba fi Tabakati’l- Etıbba” adındaki tıp tarihi ile ilgili ünlü eser İslam kültür ve medeniyetinde önemli bir yere sahiptir20

Bu kitapta bilim tarihi bakımından başka kitaplarda olmayan bilgiler mevcuttur, Hint ve Yunan tıbbı ile ilgili önemli bilgiler verir21

Ebu Huleyka Reşidüddin b Faris (11951262):

Tıp öğrenimini Dimaşk’ta yapmıştır ve bu alanda büyük şöhret kazanmıştır Memluk sultanı Baybars’ın doktorluğunu yapması yanında iyi bir eczacı idi Eserlerinden bazıları şunlardır5,12 1- Makale fî Hıfzı’s-Sıhha
2- El-emraz ve esbâbuha ve alâmâtuha (Has-talıklar, sebepleri, alametleri ve tedavilerine dair)
3- El-Muhtâr fî elf akâr
4- Zarûratü’l-mevt
Ali b Yusuf b Haydara er-Rahabi (11871268)

Bazı diğer ilimlerle de meşgul olmakla birlikte tıp ilminde ün salmıştır Nureddin Zengi tarafından yaptırılan “el-Bimaristanü’n-Nuri el-Kebir” adlı hastanede çalışmış, daha sonra aynı hastanede müderrislik yapmıştır5,12 Eserlerinden bazıları:

1- Hallku’l-İnsan ve hey’etü a’zaihi
2- Telhisü şerhi fusuli Hippokrates
3- İbn sina’nın Kanun’una Haşiye
4- İbn Ebi Sadık’ın “Mesailü huneyn” e yazdığı şerhe haşiye
İbnu’l Lebbûdî Yahya b Muhammed (Ö1271)

Dimaşk’ta yetişmiş, hakim, edip ve doktordur Eserleri:

1- el-Lemeât
2- Gayetu’l-ğayat fi’l-muhtac ileyh min
oklides ve’l-mutavassıtat
3- Er-Risaletu’l-kamile fi ilmi’l-cebr
4- Tahkikü’l-mebahisi’t-tıbbiyye
Duneysirî Muhammed b Abbas (ö1287)

İbn Said es-Sincari (öl:1348)

İbn Cemâa Muhammed Ebubekr el-Mısrî Ali b Abdulkerim el-Kehhal el-Hamevî İbnu’l-Emşâtî Mahmud b Ahmed el-Aynî Muvaffakuddin yakub b Es-Samirî (ö1320)5,12

Yahudi Doktorlar

El-Kuhin’ul-Attâr yaklaşık 1260 yılında Kahi-re’de “Minhâc’üd-Dukkan” ve Dustûr’ul-A’yan” adlı eczacılıkla ilgili eser yazdı Er-Râzî’nin ilk defa “tıbbi ruhani yahut ilac nefsani” yani “ruh tebabeti” şeklinde bilim dünyasına tanıttığı, günümüzde psikoterapi ile yakın ilişki içerisinde olan konunun Mısır’da ilk uygulayanlarından biri Yahudi hekim Salah’ud-Din Hibet’ullah İbn Cumey olmuştur5
Sonuç

Türk asıllı ve Müslüman Memlûk sultanları ve halkı, tarih boyunca dünyanın en eski medeniyetlerinin yaşadığı bir coğrafya’da yaşamışlar ve tarihte önemli bir yere sahip olmuşlardır Siyasal alanda kazanılan başarılar yanında tıp alanında da önemli hizmetlerde bulunmuşlar ve burada yetişen ya da bu ülkeye sığınan bilim adamlarının yazdığı önemli eserlerle günümüz bilimine katkıda bulunmuşlardır Bu dönemde yetişen bilim adamları birden fazla alanda eser bırakmışlar ve pek çok alanda söz sahibi olmuşlardır Anatomi, cerrahi, göz alanındaki buluşları oldukça dikkat çekicidir Hipokrat, Galen, İbn-i sina gibi hekimlerle Rönesans arasında bir köprü olma vazifesi görmüşler ve tıp dünyasına yeni keşifleri ile yol göstermişlerdir Böylelikle eski Grek kültür hazinesinin kaybolmamasını sağlıyarak muhafaza ettiler ve Avrupa milletleri, İslam kültürü ile te-mas neticesinde asırlarca tesiri altında kaldıkları bir yenileşme elde ettiler

Birsen ÖZYURT, Anatomi AD, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi

Bahattin KELEŞ, Tarih AD, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi

Yasemin KAÇAR, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi

Turkiye Klinikleri J Med Ethics

11-25-2012	#5
Prof. Dr. Sinsi	Memlûklularda Tıp Ve Tıp Eğitimi İbn Ebi Usaybia, Ahmed b Kasım el-Hazreci: Dımaşklı meşhur bir göz doktorunun oğlu olup tıp tahsilini “en-Nuri Hastanesin’de tamamladı ve göz hekimi oldu Önce Dimaşk, daha sonra Kahire’de bulunan en-Nasiri Hastanesi’nde göz hekimliği yaptı19 Hekimlerin hal ve tercümelerini topladığı “Uyni’l-Enba fi Tabakati’l- Etıbba” adındaki tıp tarihi ile ilgili ünlü eser İslam kültür ve medeniyetinde önemli bir yere sahiptir20 Bu kitapta bilim tarihi bakımından başka kitaplarda olmayan bilgiler mevcuttur, Hint ve Yunan tıbbı ile ilgili önemli bilgiler verir21 Ebu Huleyka Reşidüddin b Faris (11951262): Tıp öğrenimini Dimaşk’ta yapmıştır ve bu alanda büyük şöhret kazanmıştır Memluk sultanı Baybars’ın doktorluğunu yapması yanında iyi bir eczacı idi Eserlerinden bazıları şunlardır5,12 1- Makale fî Hıfzı’s-Sıhha 2- El-emraz ve esbâbuha ve alâmâtuha (Has-talıklar, sebepleri, alametleri ve tedavilerine dair) 3- El-Muhtâr fî elf akâr 4- Zarûratü’l-mevt Ali b Yusuf b Haydara er-Rahabi (11871268) Bazı diğer ilimlerle de meşgul olmakla birlikte tıp ilminde ün salmıştır Nureddin Zengi tarafından yaptırılan “el-Bimaristanü’n-Nuri el-Kebir” adlı hastanede çalışmış, daha sonra aynı hastanede müderrislik yapmıştır5,12 Eserlerinden bazıları: 1- Hallku’l-İnsan ve hey’etü a’zaihi 2- Telhisü şerhi fusuli Hippokrates 3- İbn sina’nın Kanun’una Haşiye 4- İbn Ebi Sadık’ın “Mesailü huneyn” e yazdığı şerhe haşiye İbnu’l Lebbûdî Yahya b Muhammed (Ö1271) Dimaşk’ta yetişmiş, hakim, edip ve doktordur Eserleri: 1- el-Lemeât 2- Gayetu’l-ğayat fi’l-muhtac ileyh min oklides ve’l-mutavassıtat 3- Er-Risaletu’l-kamile fi ilmi’l-cebr 4- Tahkikü’l-mebahisi’t-tıbbiyye Duneysirî Muhammed b Abbas (ö1287) İbn Said es-Sincari (öl:1348) İbn Cemâa Muhammed Ebubekr el-Mısrî Ali b Abdulkerim el-Kehhal el-Hamevî İbnu’l-Emşâtî Mahmud b Ahmed el-Aynî Muvaffakuddin yakub b Es-Samirî (ö1320)5,12 Yahudi Doktorlar El-Kuhin’ul-Attâr yaklaşık 1260 yılında Kahi-re’de “Minhâc’üd-Dukkan” ve Dustûr’ul-A’yan” adlı eczacılıkla ilgili eser yazdı Er-Râzî’nin ilk defa “tıbbi ruhani yahut ilac nefsani” yani “ruh tebabeti” şeklinde bilim dünyasına tanıttığı, günümüzde psikoterapi ile yakın ilişki içerisinde olan konunun Mısır’da ilk uygulayanlarından biri Yahudi hekim Salah’ud-Din Hibet’ullah İbn Cumey olmuştur5 Sonuç Türk asıllı ve Müslüman Memlûk sultanları ve halkı, tarih boyunca dünyanın en eski medeniyetlerinin yaşadığı bir coğrafya’da yaşamışlar ve tarihte önemli bir yere sahip olmuşlardır Siyasal alanda kazanılan başarılar yanında tıp alanında da önemli hizmetlerde bulunmuşlar ve burada yetişen ya da bu ülkeye sığınan bilim adamlarının yazdığı önemli eserlerle günümüz bilimine katkıda bulunmuşlardır Bu dönemde yetişen bilim adamları birden fazla alanda eser bırakmışlar ve pek çok alanda söz sahibi olmuşlardır Anatomi, cerrahi, göz alanındaki buluşları oldukça dikkat çekicidir Hipokrat, Galen, İbn-i sina gibi hekimlerle Rönesans arasında bir köprü olma vazifesi görmüşler ve tıp dünyasına yeni keşifleri ile yol göstermişlerdir Böylelikle eski Grek kültür hazinesinin kaybolmamasını sağlıyarak muhafaza ettiler ve Avrupa milletleri, İslam kültürü ile te-mas neticesinde asırlarca tesiri altında kaldıkları bir yenileşme elde ettiler Birsen ÖZYURT, Anatomi AD, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Bahattin KELEŞ, Tarih AD, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yasemin KAÇAR, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Turkiye Klinikleri J Med Ethics