Efeler Ve Zeybeklik Hakkinda

“Ankara, 11 Haziran 1920

Aydın ve Havalisi Kuvayi Milliye Umum Kumandanı Demirci Mehmet Efe kardeşime:

Kahraman efelerinizi size gönderiyorum Aydın’ın bu doğru özlü ve fedakar evlatları, Bolu ve Düzce havalisinde memleketimizi gavurların esaretine düşürmeye çalışan hainleri pek kahramanca ve fedakarca bastırdılar Vatanımıza büyük hizmetler ifa ettiler Allah iki cihanda aziz etsin Kendilerine ve umum kumandanları olan zat-ı alinize Büyük Millet Meclisi’nin kalbi ve samimi teşekküratını takdim eder, gözlerinizden öperim Kardeşim efendim

İmza: Büyük Millet Meclisi Reisi

Mustafa Kemal”

Kaynak : Mehmet EKİZOĞLU

Zeybek Hakkında Genel Bilgiler

Ege denilince akla Zeybek gelir Mert, cesur, atılgan, mazluma dost, haksızlığa düşman olarak tanınırlar Türk köylüsünün tipik bir örneğidir Kurtuluş savaşında gösterdikleri başarılar ünlerine ün katmıştır Bugün Zeybeklik tarihi bir anı olarak yaşatılmaktadır

Bölgenin oyun türü Zeybektir Batı Anadolu'nun hemen hemen her, yerinde ''Zeybek'' türündeki oyunlar,*görülür Afyon, Antalya, Isparta, Burdur, Sakarya çizgisinin batı tarafında kalan illerimizde bu tür oyunun büyük etkileri vardır

Yörede kadınların oynadığı oyunlara ''Kadın Zey*bek'', erkeklerin oynadığı oyunlara ''Erkek Zeybek" denil*mektedir Kadınların oynadığı oyunlar erkeklerin oynadığı oyunlara göre daha yürüktür Erkek oyunlarının yöredeki bir diğer adı da "Ağır Zeybek" tir Ege nin bir çok yerinde oynanan bu tür oyunların en ağırlarına İzmir, Aydın, Muğla, Manisa illerinde rastlamak mümkündür Zeybek oyunlarının diğer oyunlara (Bar, Halay, Horon vb) göre en büyük özelliği tek olarak serbest oynanmasıdır Toplu olarak oynanan Zeybek oyunlarında oyuncular arasında müzik ve ritim hariç hiçbir bağ bulunmaz Oyunu oynayan kişi hiçbir kurala bağlı kalmadan tamamen içinden geldiği gibi oynarZeybek oyunları toplu olarak oynandığında, yöresel olarak daire formu kullanılır

Zeybek Sözü ve Kökeni
Zeybek sözcüğünün kökeni hakkında bugüne kadar çok çeşitli ve birbirinden farklı görüşler ortaya atılmıştır Halikarnas Balıkçısı Zeybek Sözcüğünü Mitolojiye şu şekilde dayandırıyor;

''Homeros bu sözü ''olaks'' diye Omeqa ile yazar Omeqa ise, ona tanrıçanın ilkbaharda doğurduğu yumurtasının, ilkbaharda bölünerek iki ayrı "o" olmasıdır Ayrılan bu yumurtalardan tüm yaratıklar ve bitkiler çıkmıştır Böylece de ''Obekkos'', ''Tobekkos'' ve ''İbakki'' sözleri ''Zeybek'' olmuştur

Mahmut Ragıp Gazimihal, sözün Grekler tarafından kullanıldığını da belirtiyor

''Yunanca'da ''b'' sesi olmadığı için, onların dilinde Sayvakikos , Zaypapikos şeklinde Rodos 'ta ise Turkikos'un aynı anlamda kullanıldığı ve kelimelerin aslının Saybak olup bizde kelimenin incelenip ve özleşerek Zeybek haline geldiği de açıklanır

Divanı Lügatı Türk'te Zeybek hakkında şu bilgiler verilmiştir:

Divanı Lügatı Türk, Cilt I, sayfa 333 de Bekneg kelimesindeki Bek sözünün sağlam olduğu yazılmaktadır Yine Divanı Lügatı Türk, cilt III Sayfa 154 de Sağ sözünün Zeybeklik, anlayışlılık anlamında olduğu kaydedilmektedir Divanı Lügatı Türk, Cilt I S 80'de s harfinin bazen Türk dilinde z okunduğu söylenmektedir Zeybek sözünde sağlam anlamında bir (Bek) sözünün bulunması anlamı olan sağlam sözünü doğrulayacak ek ad olması şarttır Bek sözcüğü bir insan için kullanıldığına göre ek sözü, insanın niteliğini iyi yönünden anlatan söz, olması gerekir Yani Bek sözü ile ancak anlayışlılık ve akıllılık anlatan Zag sözü ile birleşik ad olabilir ve şeklini alır Bunu Türk dilinin yapısı zorunlu kılmaktadır Türkçemiz ses uyumu kuralı burada da, karşımıza çıkmaktadır Başta gelen kalın fakat hafif sesli hece, sonda gelen ince fakat sert heceye uydurularak okunur, kuralına göre Zag hecesi kendisinden sonra gelen sert, ince Bek hecesine uydurulmuş, Zeg olmuş Bek ile beraber anlayışlı, akıllı, sağlam, zeybek olarak Avrupa tarih kitaplarına geçmiş ve çağımıza değil Bozdağ, Dalgalı dağ köylerinde yaşamıştır

EFE-ZEYBEK VE KIZAN ARASINDAKİ BAĞINTI
Efe, Zeybek gruplarının başıdır Zeybekler arasında kahramanlık yapmış cesur ve mert kişiler arasından seçilir Efe olmak için Zeybekler arasında yaşça büyük olmak önemli değildir

Zeybek, Kızanlara göre daha çok kahramanlık yapmış cesur kişilerdir Zeybekler efenin Emriyle kızanları yetiştirirler Zeybekler, efelerin yanında birer kol beyi görevi görürlerdi Zeybekler iyi silah kullanan cesur kişilerdir

Zeybeklerin maiyetindeki gençlere ''Kızan'' denilir Kızan çocuk anlamına gelse gerek Çünkü Anadolu'da kimi oyunlarda kızlar delikanlı, delikanlılar da kız giysilerini giyerler Kızan belki de önceleri başka anlam taşırdı

Günümüzde akıllarda kalan bazı Efeler ve Zeybekler şunlardır;

Yörük Ali Efe , Çakıcı Mehmet Efe, Çakırcalı Efe, Saçlı Efe, Mestan Efe, Gökçen Efe, Sarı Zeybek, Kamalı Zeybek, Pepe Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Demirci Mehmet Efe

Kaynak: Zeybek Oyunlarının Tarihte Ortaya Çıkışı-Cumhur Sevinç