Kafkasya (1) Dağıstanın Coğrafi Olarak Bulunduğu Bölge

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

Kafkasya (2) Dağıstanlılar

Dağistan bölgesi Bütün doğu Kafkasya'yı kaplar

Ancak Kafkasya'nın bir nevi yerlisi sayılanlar {(Avarlar, Lezgiler, Gazi-Kumuklar ve Darginler) yani Turan boyları} daha çok Dağlık bölgede yaşarlar

Hazar Denizi'ne doğru uzanan veya kuzeydoğuda Sulak ve Terek Nehirleri'nin aşağı mecralarını da içine olan ve düzlük (hatta daha kuzeyde step görünümlü olan ) kesimde Türk asilli kabileler (Kumuklar, Azeriler, Türkmenler ve hatta Nogaylar) yaşarlar

Dağlı kabilelerinin aralarında bulunan engeller ( dağlar, tepeler, derin vadiler, vs

) batıdaki kadar olmasa da buradaki kabileler arasında da farklılıklar doğmuştur

Ovaya doğru ( kuzey, doğu veya güneydoğu istikametinde ) olan yerlerde yasayan kabilelerin mensupları genellikle Türk kabileleri ile sıkı ilişkiler içerisinde bulunmalarından dolayı Türkçe de bildiklerinden, bu dil doğu Kafkasya'da ortak bir anlaşma vasıtası olarak kullanılmaktadır

Siyasi ve askeri yönden bütün dağlı kavimler gibi Dağıstanlılar da savaşçı, aktif ve hürriyetlerine düşkündüler

Bu nedenle bu bölgede ( yani bütün Dağıstan'da) ovalı kesim, Dağlık kesime tabi olmuştur

Şeyh Şamil'in Dağıstan da en fazla dayandığı kabileler Lezgiler, Avarlar gibi Turani kavimlerdir

Dağıstan'ın nüfusu A

Cevdet Paşa (1878 de) 270

000 hane olarak tespit ediyor

Allen-Muratoff ise "Gerilla savaşları "sırasında doğu Kafkasya kabilelerinin nüfusunu tahminen 500

000 olarak veriyor

Binbaşı Nazmi ise 1956 da Dağıstan'ın Müslüman nüfusunu 1

450

000 olarak veriyor

A- Avar (Andelal)lar (Andilerdahil) Dağıstan'ın kuzey-batısındaki Koysu Irmağı'nın Andi, Avar ve Kara kollarının kaynakları civarındaki bölgeler ile kuzeye doğru Kumuklar' ın oturdukları alçak ovaya doğru uzanan kesimde (Çir-Yurt'a kadar) yasarlar

Güneyde ise Zakatali Mıntıkası'na kadar olan bölgede bulunurlar

doğularında kuzeyden, güneye doğru Kumuklar, Darginler ve Gazi-Kumuklar (Laklar) güney doğularında ise Lezgiler bulunur; Kuzeybatılarında Çeçenler, güney batılarında ise Gürcüler bulunurlar

Lezgiler'den sonra Dağıstan'ın en kalabalık kabilesi Avarlar'dır

Dil yönünden üç gruba ayrılırlar;
1- Avar,
2- Andi,
3- Dido (Tsez)

En kalabalık gurubu esas Avarlar meydana getirirler

Bunlar kuzeyde Sulak Irmağı'ndan (orta kesimleri) güneye doğru Zakatali yöresine kadar uzanırlar

Andiler ise Bottlih, Godoberi, Karatin, Bagvalal, Çamalal, Tindi ve Açvaçis gibi alt guruplara ayrılırlar

Dido gurubuna ise Hinuk, Çvarsin ve Kapuçinler dahildirler

nüfusları ise 1939 nüfus sayımına göre (bir fikir vermek amacıyla veriyoruz) Avarlar 170

000, Andiler 30

000, Didolar 10

000 kişi olarak sayılmıştır

Avarlar aslında Avar Hanlığı'na bağlı idiler

Hamzat Bek ve sonra da Şeyh şamilin esas dayandıkları topluluk Avarlardır

11-25-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Kafkasya (1) Dağıstanın Coğrafi Olarak Bulunduğu Bölge Kafkasya (2) Dağıstanlılar Dağistan bölgesi Bütün doğu Kafkasya'yı kaplar Ancak Kafkasya'nın bir nevi yerlisi sayılanlar {(Avarlar, Lezgiler, Gazi-Kumuklar ve Darginler) yani Turan boyları} daha çok Dağlık bölgede yaşarlar Hazar Denizi'ne doğru uzanan veya kuzeydoğuda Sulak ve Terek Nehirleri'nin aşağı mecralarını da içine olan ve düzlük (hatta daha kuzeyde step görünümlü olan ) kesimde Türk asilli kabileler (Kumuklar, Azeriler, Türkmenler ve hatta Nogaylar) yaşarlar Dağlı kabilelerinin aralarında bulunan engeller ( dağlar, tepeler, derin vadiler, vs) batıdaki kadar olmasa da buradaki kabileler arasında da farklılıklar doğmuştur Ovaya doğru ( kuzey, doğu veya güneydoğu istikametinde ) olan yerlerde yasayan kabilelerin mensupları genellikle Türk kabileleri ile sıkı ilişkiler içerisinde bulunmalarından dolayı Türkçe de bildiklerinden, bu dil doğu Kafkasya'da ortak bir anlaşma vasıtası olarak kullanılmaktadır Siyasi ve askeri yönden bütün dağlı kavimler gibi Dağıstanlılar da savaşçı, aktif ve hürriyetlerine düşkündüler Bu nedenle bu bölgede ( yani bütün Dağıstan'da) ovalı kesim, Dağlık kesime tabi olmuştur Şeyh Şamil'in Dağıstan da en fazla dayandığı kabileler Lezgiler, Avarlar gibi Turani kavimlerdir Dağıstan'ın nüfusu A Cevdet Paşa (1878 de) 270000 hane olarak tespit ediyor Allen-Muratoff ise "Gerilla savaşları "sırasında doğu Kafkasya kabilelerinin nüfusunu tahminen 500000 olarak veriyor Binbaşı Nazmi ise 1956 da Dağıstan'ın Müslüman nüfusunu 1450000 olarak veriyor A- Avar (Andelal)lar (Andilerdahil) Dağıstan'ın kuzey-batısındaki Koysu Irmağı'nın Andi, Avar ve Kara kollarının kaynakları civarındaki bölgeler ile kuzeye doğru Kumuklar' ın oturdukları alçak ovaya doğru uzanan kesimde (Çir-Yurt'a kadar) yasarlar Güneyde ise Zakatali Mıntıkası'na kadar olan bölgede bulunurlar doğularında kuzeyden, güneye doğru Kumuklar, Darginler ve Gazi-Kumuklar (Laklar) güney doğularında ise Lezgiler bulunur; Kuzeybatılarında Çeçenler, güney batılarında ise Gürcüler bulunurlar Lezgiler'den sonra Dağıstan'ın en kalabalık kabilesi Avarlar'dır Dil yönünden üç gruba ayrılırlar; 1- Avar, 2- Andi, 3- Dido (Tsez) En kalabalık gurubu esas Avarlar meydana getirirler Bunlar kuzeyde Sulak Irmağı'ndan (orta kesimleri) güneye doğru Zakatali yöresine kadar uzanırlar Andiler ise Bottlih, Godoberi, Karatin, Bagvalal, Çamalal, Tindi ve Açvaçis gibi alt guruplara ayrılırlar Dido gurubuna ise Hinuk, Çvarsin ve Kapuçinler dahildirler nüfusları ise 1939 nüfus sayımına göre (bir fikir vermek amacıyla veriyoruz) Avarlar 170000, Andiler 30000, Didolar 10000 kişi olarak sayılmıştır Avarlar aslında Avar Hanlığı'na bağlı idiler Hamzat Bek ve sonra da Şeyh şamilin esas dayandıkları topluluk Avarlardır